Đây là nhận định được nhiều chuyên gia đưa ra tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân" do Báo Thanh Niên tổ chức chiều 8/6.

Doanh nghiệp cần môi trường pháp lý ổn định

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng một trong những nghịch lý lớn hiện nay là nền kinh tế không thiếu vốn nhưng doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận nguồn lực tài chính.

Theo ông, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu cho nền kinh tế, trong khi các kênh huy động vốn trung và dài hạn như thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hay các định chế tài chính trung gian phát triển chưa tương xứng. Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục gặp khó khăn do thiếu tài sản bảo đảm, hạn chế về minh bạch tài chính và năng lực quản trị.

Điểm nghẽn thứ hai được chỉ ra là thể chế và thủ tục hành chính. Theo TS. Nguyễn Mạnh Hùng, nhiều quy định vẫn còn chồng chéo, thiếu thống nhất, trong khi tâm lý e ngại trách nhiệm trong thực thi công vụ đã ảnh hưởng tới tiến độ triển khai nhiều dự án đầu tư.

"Điều doanh nghiệp cần không chỉ là ưu đãi mà còn là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có thể dự báo và được thực thi nhất quán", ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận đất đai và các chính sách hỗ trợ phát triển vẫn là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp. Các chính sách hỗ trợ hiện còn phân tán, thiếu liên kết, trong khi hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị chưa đủ mạnh để tạo động lực tăng trưởng mới cho khu vực tư nhân.

Từ thực tế trên, TS. Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, tập trung tháo gỡ thực chất các rào cản về thể chế, thủ tục và khả năng tiếp cận nguồn lực. Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là cấu trúc hệ thống tài chính và khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Theo TS. Nguyễn Mạnh Hùng, quy mô tín dụng toàn hệ thống hiện tương đương khoảng 150% GDP, thuộc nhóm cao so với nhiều nền kinh tế đang phát triển. Điều này cho thấy hệ thống ngân hàng đang phải gánh phần lớn vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Trao đổi tại hội thảo, ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ tài chính thuộc Ngân hàng Nhà nước, cho biết tín dụng hiện vẫn là nguồn vốn chủ đạo trong khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng.

Theo ông Hà, đến cuối năm 2025, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 1.200 tỷ đồng, tương đương 9% GDP, trong khi vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10.000 tỷ đồng, bằng 78% GDP. Điều này cho thấy nguồn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng.

Ông Hà cảnh báo việc sử dụng nguồn vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn tiềm ẩn nhiều rủi ro về thanh khoản và kỳ hạn. Khi tỷ lệ tín dụng trên GDP vượt quá ngưỡng tối ưu, áp lực đối với lạm phát và an toàn tài chính quốc gia cũng gia tăng.

Để giảm gánh nặng cho hệ thống ngân hàng, đại diện Ngân hàng Nhà nước cho rằng cần phát triển mạnh thị trường vốn, đưa đây trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực của doanh nghiệp. Đồng thời, Việt Nam cần tiếp tục thu hút các dòng vốn chất lượng cao từ bên ngoài thông qua đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp và các khoản vay nước ngoài nhằm bổ sung nguồn lực cho phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Quan trọng là phải kiểm soát để dòng vốn

Tại hội thảo, thị trường bất động sản cũng được nhắc tới như một lĩnh vực có tác động lớn tới tăng trưởng kinh tế và khả năng hấp thụ vốn của khu vực tư nhân.

Bà Hoàng Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), cho biết vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở quy mô dòng vốn mà quan trọng hơn là hiệu quả lưu thông của dòng vốn trong nền kinh tế.

Theo bà Hằng, thị trường đang tồn tại tình trạng lệch pha cung - cầu kéo dài khi nguồn cung nhà ở cao cấp chiếm tỷ trọng lớn, trong khi phân khúc nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của đa số người dân lại thiếu hụt nghiêm trọng.

Bộ Xây dựng thống kê hiện cả nước có khoảng 4.500 dự án bất động sản gặp vướng mắc, với tổng nguồn vốn bị ứ đọng hơn 3.000 tỷ đồng. Đến nay, các cơ quan chức năng đã tháo gỡ khó khăn cho khoảng 1.025 dự án, qua đó khơi thông khoảng 800 tỷ đồng vốn đầu tư.

Theo bà Hằng, việc xử lý các dự án bị ách tắc không chỉ giúp giải phóng nguồn lực xã hội mà còn bổ sung nguồn cung cho thị trường, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Bộ Xây dựng cũng đang thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm tăng tính minh bạch của thị trường bất động sản. Theo đó, mỗi bất động sản sẽ được cấp một mã định danh riêng, cho phép người dân và nhà đầu tư tra cứu đầy đủ thông tin về pháp lý, quyền sử dụng đất, lịch sử giao dịch và diễn biến giá.

Liên quan đến nhà ở xã hội, bà Hoàng Thu Hằng cho biết một trong những khó khăn hiện nay là doanh nghiệp tư nhân chưa thực sự mặn mà do biên lợi nhuận thấp và những hạn chế trong tiếp cận quỹ đất. Bộ Xây dựng đang nghiên cứu các cơ chế mới về đất đai, tín dụng và ưu đãi đầu tư nhằm thu hút nhiều hơn khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở xã hội và nhà ở giá phù hợp.

Ở góc độ tăng trưởng, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, cho rằng trong ngắn hạn, nền kinh tế vẫn phải dựa nhiều vào các động lực truyền thống như đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng.

Theo ông, trong bối cảnh xuất khẩu và tiêu dùng khó tạo đột phá lớn, đầu tư tiếp tục là động lực quan trọng nhất. Trong đó, bất động sản là lĩnh vực có khả năng thu hút lượng vốn lớn và tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh tới nhiều ngành nghề khác như xây dựng, vật liệu, lao động và dịch vụ.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý dòng vốn vào bất động sản chỉ phát huy hiệu quả khi tạo ra sản phẩm được đưa vào sử dụng. Nếu vốn bị mắc kẹt trong hàng tồn kho hoặc các dự án không được khai thác hiệu quả, nguy cơ mất cân đối và rủi ro cho nền kinh tế sẽ gia tăng.

"Dòng vốn đổ vào bất động sản nhiều hay ít không phải vấn đề. Điều quan trọng là phải kiểm soát để dòng vốn được vận hành hiệu quả, tránh đình trệ và không tạo ra rủi ro cho nền kinh tế", ông Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.