Bệnh tay chân miệng đang có xu hướng gia tăng tại nhiều địa phương, đặc biệt trong nhóm trẻ nhỏ thường xuyên sinh hoạt tại nhà trẻ, trường mầm non. Đáng lo ngại, một số trẻ mắc bệnh không xuất hiện đầy đủ triệu chứng điển hình, khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường và bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm.

Theo số liệu giám sát dịch tễ, từ đầu năm 2026 đến ngày 2/10, Hà Nội ghi nhận 5.727 trường hợp mắc tay chân miệng tại 126 xã, phường, chưa ghi nhận ca tử vong. Trẻ dưới 5 tuổi chiếm phần lớn số ca mắc, đặc biệt là nhóm dưới 3 tuổi. Đây là lứa tuổi có nguy cơ lây nhiễm cao do thường xuyên tiếp xúc gần trong quá trình vui chơi, sinh hoạt tập thể.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, số trẻ nhập viện điều trị tay chân miệng cũng có xu hướng tăng. Theo Ths.Nguyễn Phương Thảo, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột gây ra, phổ biến là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, EV71 đặc biệt đáng lưu ý bởi khả năng gây biến chứng nghiêm trọng về thần kinh, hô hấp và tim mạch, thậm chí đe dọa tính mạng.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc với dịch tiết từ mũi, miệng, phân của người nhiễm hoặc các đồ vật, bề mặt bị nhiễm virus. Trẻ nhỏ dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trong khi thói quen đưa tay, đồ chơi vào miệng và tiếp xúc gần với bạn cùng lớp làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Thông thường, trẻ mắc tay chân miệng có biểu hiện sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn. Sau khoảng 1-2 ngày, các nốt phỏng nước có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông, kèm theo những vết loét trong khoang miệng khiến trẻ đau rát, khó ăn uống.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các biểu hiện trên. Một số trẻ chỉ có vài nốt phỏng nước nhỏ hoặc tổn thương da nằm ở vị trí khó quan sát. Thậm chí, trẻ có thể biểu hiện chủ yếu bằng sốt, quấy khóc, biếng ăn mà không có nhiều tổn thương ngoài da.

Điều đáng lưu ý là số lượng nốt phỏng nước không phản ánh chính xác mức độ nghiêm trọng của bệnh. Có những trẻ biểu hiện ban đầu khá nhẹ nhưng sau đó xuất hiện biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là biến chứng thần kinh.

Theo bác sỹ Nguyễn Phương Thảo, một số trường hợp tay chân miệng có thể chuyển nặng nhanh, đòi hỏi cha mẹ phải theo dõi sát diễn biến sức khỏe của trẻ, kể cả những trường hợp đã được bác sỹ cho điều trị tại nhà.

Trong đó, sốt cao kéo dài, khó hạ sốt là một trong những dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Nếu trẻ sốt trên 2 ngày, sốt cao trên 39 độ C, đặc biệt đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá lại tình trạng bệnh.

Một biểu hiện đặc biệt nguy hiểm khác là trẻ giật mình bất thường, nhất là lúc thiu thiu ngủ. Trẻ có thể đột ngột giật nảy tay, giật toàn thân hoặc xuất hiện những cơn giật mình lặp lại nhiều lần. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm biến chứng thần kinh của bệnh tay chân miệng.

Đáng lo ngại, biểu hiện giật mình có thể xuất hiện trước những dấu hiệu nặng rõ rệt khác, dễ bị cha mẹ nhầm với phản xạ thông thường trong giấc ngủ. Các bác sỹ khuyến cáo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu phát hiện tình trạng giật mình bất thường, đặc biệt khi các cơn xuất hiện lặp lại.

Bên cạnh đó, run tay chân, đi lại loạng choạng, mất thăng bằng hoặc thay đổi khả năng vận động cũng là những dấu hiệu không thể xem nhẹ. Ở trẻ nhỏ chưa biết đi, cha mẹ cần chú ý biểu hiện run chi, vận động khác thường hoặc giảm khả năng kiểm soát tư thế so với trước đó.

Các dấu hiệu như khó thở, thở bất thường, lừ đừ, tím tái hoặc co giật cho thấy tình trạng nguy hiểm, cần được cấp cứu ngay. Việc chậm đưa trẻ đến cơ sở y tế có thể làm mất cơ hội can thiệp sớm, gia tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Theo các chuyên gia, phần lớn trẻ mắc tay chân miệng ở mức độ nhẹ có thể được chăm sóc và theo dõi tại nhà theo chỉ định của bác sỹ. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan chỉ vì trẻ còn chơi được, đã giảm sốt hoặc có ít tổn thương ngoài da.

Trong quá trình chăm sóc, trẻ cần được sử dụng thuốc hạ sốt đúng hướng dẫn, không tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều loại thuốc. Do các vết loét trong miệng thường gây đau, phụ huynh nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt, chia nhỏ bữa và bổ sung đủ nước nhằm hạn chế nguy cơ mất nước.

Đặc biệt, việc theo dõi trẻ cần được duy trì thường xuyên, kể cả lúc ngủ, để phát hiện kịp thời các biểu hiện giật mình, sốt cao kéo dài, run tay chân hoặc thay đổi trạng thái tỉnh táo. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ chuyển nặng nào, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay, không chờ đến lịch tái khám.

Cùng với phát hiện và điều trị sớm, phòng ngừa lây nhiễm có ý nghĩa quan trọng do tay chân miệng dễ lan truyền trong môi trường sinh hoạt tập thể. Các gia đình cần duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, vật dụng cá nhân và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc. Trẻ mắc bệnh cần được nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm theo hướng dẫn của cơ sở y tế.

Đối với nhà trẻ, trường mầm non, việc phát hiện sớm trẻ có triệu chứng nghi ngờ, tăng cường vệ sinh lớp học, khu vực vui chơi và phối hợp thông tin với phụ huynh là những biện pháp cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ hình thành ổ dịch.

Diễn biến gia tăng của bệnh tay chân miệng cho thấy nguy cơ biến chứng không chỉ xuất hiện ở những trẻ có biểu hiện bệnh rõ rệt. Sự chủ quan trước các triệu chứng ban đầu, đặc biệt là sốt cao kéo dài, giật mình bất thường và rối loạn vận động, có thể khiến trẻ không được can thiệp đúng thời điểm.

Với tay chân miệng, một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho hay, tiêm chủng là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng đối với các bệnh truyền nhiễm đã có vắc-xin, trong đó có bệnh tay chân miệng. 

Trong bối cảnh số mắc duy trì ở mức cao, Bộ Y tế khuyến cáo gia đình và trường học thực hiện thường xuyên nguyên tắc “3 sạch”, gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch.

Người chăm sóc trẻ cần rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và trước khi chế biến thức ăn; thường xuyên làm sạch đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ tiếp xúc; phân và chất thải phải được xử lý đúng cách. Trẻ mắc hoặc nghi mắc tay chân miệng cần nghỉ học và được theo dõi theo hướng dẫn để hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Trong thời gian vắc-xin tay chân miệng chưa được triển khai rộng rãi, vệ sinh cá nhân, khử khuẩn môi trường, kiểm soát lây nhiễm và nhận biết sớm dấu hiệu chuyển nặng vẫn là những biện pháp quan trọng nhất.

Chủ động phòng bệnh, nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là những yếu tố quan trọng để hạn chế biến chứng nặng, bảo vệ sức khỏe và tính mạng trẻ nhỏ.