Giai đoạn đầu năm học cũng là thời điểm nhiều bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ có nguy cơ gia tăng. Sau kỳ nghỉ hè, trẻ trở lại trường, tiếp xúc thường xuyên với bạn bè và sinh hoạt trong không gian tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, tiếp xúc và tiêu hóa lan rộng, trong đó có tay chân miệng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, TP.Hà Nội ghi nhận 5.727 trường hợp mắc tay chân miệng. Bệnh xuất hiện tại 126 phường, xã. Đáng chú ý, trẻ dưới 5 tuổi vẫn là nhóm mắc bệnh chủ yếu, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Đây cũng là nhóm thường xuyên sinh hoạt tại nhà trẻ, trường mầm non, có nhiều hoạt động tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi và vật dụng.

Tại các cơ sở khám chữa bệnh, số trẻ đến khám và điều trị tay chân miệng cũng có xu hướng tăng. Phần lớn trường hợp mắc bệnh ở mức độ nhẹ và có thể được chăm sóc, theo dõi tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuy nhiên, một số trẻ có thể diễn biến nhanh, xuất hiện biến chứng nặng nếu không được nhận biết và xử trí kịp thời.

Còn trên phạm vi cả nước theo số liệu của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho thấy trong những tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận gần 100.000 trường hợp tay chân miệng, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm 2025. Những tuần gần đây, số mắc duy trì trên 3.000 ca mỗi tuần, một số địa phương tiếp tục ghi nhận xu hướng tăng gồm TP.HCM, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội.

Đáng chú ý, 87,3% số ca mắc thuộc nhóm trẻ dưới 5 tuổi, lứa tuổi tập trung đông tại nhà trẻ và trường mẫu giáo. Trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc gần, sử dụng chung không gian, đồ chơi và nhiều vật dụng, trong lúc khả năng tự giữ vệ sinh còn hạn chế, tạo điều kiện để mầm bệnh lan truyền nhanh.

Để phòng chống dịch, CDC Hà Nội yêu cầu các trạm y tế được yêu cầu quản lý, theo dõi sức khỏe người mắc và người tiếp xúc, đồng thời tăng phát hiện ca bệnh thông qua hệ thống khám chữa bệnh và trường học. Việc điều tra dịch tễ, xử lý ca bệnh cần được thực hiện trong vòng 24 - 48 giờ, đi cùng báo cáo đầy đủ, kịp thời.

Tại các trường mầm non, tiểu học, giáo viên cũng được khuyến cáo chủ động quan sát biểu hiện bất thường của trẻ ngay trong lớp, thông báo sớm cho gia đình và phối hợp với cơ quan y tế nếu cần. Việc phát hiện một trẻ mắc bệnh sớm không chỉ giúp giảm nguy cơ bỏ lỡ thời điểm điều trị mà còn hạn chế khả năng lây lan cho những em khác trong cùng lớp.

Theo nhận định của Bộ Y tế, số ca tay chân miệng có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong tháng 9-10. Các cơ sở giáo dục, nhất là nhà trẻ và trường mầm non, cần tăng cường vệ sinh môi trường, đồ chơi, vật dụng và chủ động theo dõi sức khỏe trẻ để phát hiện sớm ca nghi mắc.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các vi rút đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ và có khả năng lây lan nhanh trong môi trường đông người. Biểu hiện thường gặp gồm sốt, loét miệng và xuất hiện các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc một số vị trí khác trên cơ thể. Trẻ có thể đau miệng, khó ăn, khó uống do các tổn thương trong khoang miệng.

Ở nhiều trường hợp, triệu chứng ban đầu tương đối nhẹ và trẻ có thể hồi phục sau một thời gian chăm sóc. Tuy nhiên, diễn biến bệnh có thể thay đổi nhanh. Một trẻ ban đầu chỉ sốt nhẹ, có tổn thương da, niêm mạc nhưng sau đó có thể xuất hiện quấy khóc, ngủ không yên, giật mình hoặc sốt cao liên tục.

Theo khuyến cáo của các bác sỹ, trẻ sốt từ 39 độ C trở lên, kéo dài trên 2 ngày và đáp ứng kém với thuốc hạ sốt cần được đưa đi khám. Giật mình chới với từng cơn, đặc biệt xuất hiện nhiều lúc trẻ bắt đầu ngủ hoặc nằm ngửa, cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Ngoài ra, run chi, tay chân yếu hoặc đi lại loạng choạng ở trẻ đã biết đi đều cần được theo dõi sát.

Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện các biểu hiện rất nặng mới đưa đến bệnh viện. Việc thăm khám sớm giúp bác sỹ đánh giá đúng mức độ bệnh, phát hiện nguy cơ biến chứng và có phương án theo dõi, điều trị phù hợp.

Trong quá trình chăm sóc, một số phụ huynh do quá lo lắng có thể kiêng tắm, tự ý bôi thuốc, đắp lá hoặc dùng các sản phẩm không rõ thành phần lên tổn thương da. Đây là những cách xử trí không phù hợp.

Trẻ mắc tay chân miệng vẫn cần được vệ sinh cơ thể hàng ngày. Việc tắm rửa đúng cách không làm bệnh lan rộng mà còn giúp giữ da sạch, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng thứ phát. Các nốt phỏng không nên bị chọc vỡ hoặc tác động mạnh.

Cha mẹ cũng không nên tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ. Tay chân miệng do vi rút gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị nguyên nhân. Thuốc chỉ được sử dụng theo chỉ định của bác sỹ trong những trường hợp có nhiễm khuẩn hoặc bệnh lý khác cần điều trị.

Không chỉ trẻ nhỏ, người lớn cũng có thể nhiễm vi rút nhưng đôi khi không biểu hiện rõ triệu chứng. Người chăm sóc vì vậy có thể trở thành mắt xích truyền bệnh nếu không bảo đảm vệ sinh.

Vi rút gây tay chân miệng có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ các nốt phỏng và đặc biệt qua phân của người bệnh. Đồ chơi, dụng cụ ăn uống, tay nắm cửa, mặt bàn và các vật dụng trẻ thường xuyên chạm vào cũng có thể trở thành nguồn lây nếu không được làm sạch thường xuyên.

Trong gia đình có trẻ mắc bệnh, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi chuẩn bị thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi chăm sóc trẻ, thay tã hoặc làm vệ sinh. Đồ chơi, vật dụng cá nhân và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh đều đặn; không để trẻ mắc bệnh dùng chung đồ dùng với trẻ khác.

Tại trường học, đặc biệt ở các lớp mầm non, nguy cơ lây lan càng cao do trẻ sinh hoạt trong cùng không gian, thường xuyên cầm nắm đồ chơi, đưa tay lên miệng và tiếp xúc gần với bạn bè. Nếu không thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh, vi rút có thể nhanh chóng lây từ trẻ này sang trẻ khác.

Gia đình và nhà trường cần phối hợp phát hiện sớm trẻ có biểu hiện nghi ngờ. Nếu trẻ sốt, loét miệng, phát ban hoặc xuất hiện các nốt phỏng, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ học, theo dõi sức khỏe và đưa đi khám khi cần thiết, đồng thời thông báo cho nhà trường để thực hiện vệ sinh môi trường và theo dõi những trẻ có tiếp xúc.

Việc cho trẻ đang mắc bệnh tiếp tục đến trường không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hồi phục mà còn làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong lớp học.

Giáo viên và nhân viên chăm sóc trẻ cần duy trì vệ sinh tay, làm sạch đồ chơi, dụng cụ và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Các khu vực sinh hoạt chung cần được vệ sinh kỹ hơn nếu xuất hiện ca bệnh.

Tay chân miệng có thể do nhiều vi rút thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó có Coxsackievirus và EV71. Sau mỗi lần mắc, cơ thể chủ yếu tạo miễn dịch đối với chủng vi rút đã gây bệnh nên trẻ vẫn có thể mắc lại nếu nhiễm một chủng khác.

Vì vậy, ngay cả với trẻ từng mắc tay chân miệng, phụ huynh và nhà trường vẫn không nên chủ quan. Vệ sinh tay, làm sạch môi trường, đồ chơi và các vật dụng thường xuyên tiếp xúc cần được duy trì thường xuyên, cùng với việc theo dõi sát các biểu hiện bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.

Phát hiện sớm triệu chứng, chăm sóc đúng cách và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình với nhà trường là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tay chân miệng lây lan trong cộng đồng.

Các chuyên gia nhận định bệnh đang bước vào chu kỳ gia tăng theo quy luật dịch tễ, tuy nhiên mức tăng năm nay đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ dịch tiếp tục tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm vậy nên công tác dự phòng, phòng chống dịch cần được đặc biệt coi trọng.

Ngoài các giải pháp nêu trên thì vắc-xin cũng là giải pháp quan trọng. Theo ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện cơ sở đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.