Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế được xây dựng nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, đồng thời giải quyết những bất cập trong thực tiễn và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Với 8 điều, Luật tập trung điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, phân cấp thẩm quyền, quản lý hoạt động khám chữa bệnh, kinh doanh dược, thiết bị y tế và thực hiện chính sách an sinh xã hội. Đáng chú ý, nhiều quy định được hoàn thiện theo hướng giảm thủ tục không cần thiết nhưng vẫn tăng cường trách nhiệm của các cơ sở cung cấp dịch vụ, bảo đảm chất lượng và quyền lợi của người dân.
Giảm thủ tục hành chính, đổi mới cơ chế quản lý dịch vụ y tế
Một trong những nội dung quan trọng của Luật là sửa đổi các quy định về thẩm quyền quản lý để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Những nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện được phân cấp, phân quyền lại cho cấp tỉnh hoặc cấp xã, đồng thời điều chỉnh tên gọi, chức năng và nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức có liên quan.
| Với 8 điều, Luật tập trung điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, phân cấp thẩm quyền, quản lý hoạt động khám chữa bệnh, kinh doanh dược, thiết bị y tế và thực hiện chính sách an sinh xã hội. |
Việc sắp xếp lại thẩm quyền được thực hiện đồng bộ trong cả 6 luật, nhằm hạn chế sự chồng chéo, bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước và giải quyết thủ tục hành chính không bị gián đoạn trong quá trình tổ chức lại bộ máy.
Đối với lĩnh vực bảo vệ trẻ em và chăm sóc người khuyết tật, Luật cắt giảm một số điều kiện, thủ tục liên quan đến việc cho phép cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa điều kiện kinh doanh đi kèm với yêu cầu tăng cường quản lý chất lượng, trong đó các cơ sở phải tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn chuyên môn có liên quan.
Cơ chế đình chỉ, chấm dứt hoạt động đối với những cơ sở vi phạm yêu cầu quản lý cũng được xác lập, nhằm bảo đảm việc cắt giảm thủ tục không làm giảm chất lượng dịch vụ, đặc biệt đối với các nhóm đối tượng cần được bảo vệ và chăm sóc.
Trong lĩnh vực dược, một thay đổi đáng chú ý là đơn giản hóa hồ sơ cấp phép đối với sinh phẩm, giảm những giấy tờ không cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động tiếp cận các sản phẩm phục vụ điều trị.
Theo Bộ Y tế, việc cắt giảm thủ tục có thể góp phần mở rộng khả năng tiếp cận các sinh phẩm điều trị ung thư, thiếu máu, viêm gan B và C mạn tính, bệnh máu khó đông di truyền và một số bệnh tự miễn mạn tính, đặc biệt đối với những sản phẩm điều trị mà thị trường trong nước còn thiếu.
Cùng với đó, Luật quy định tổ chức, cá nhân không phải nộp lại những giấy tờ mà cơ quan quản lý có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia. Cách tiếp cận này hướng đến giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường sử dụng dữ liệu trong hoạt động quản lý.
Đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Luật đổi mới quy định về hình thức tổ chức theo hướng linh hoạt hơn, thay cho việc giới hạn trong những mô hình cố định như trước. Việc cấp giấy phép hoạt động được thực hiện trên cơ sở năng lực chuyên môn và điều kiện thực tế của từng cơ sở.
Thay đổi này được kỳ vọng tạo thêm điều kiện phát triển cho hệ thống khám chữa bệnh, đặc biệt là khu vực y tế tư nhân, đồng thời bảo đảm các cơ sở chỉ được triển khai những hoạt động phù hợp với phạm vi chuyên môn và năng lực được cấp phép.
Một nội dung có tác động trực tiếp đến người bệnh là việc đơn giản hóa cơ chế định giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh. Đối với dịch vụ khám chữa bệnh không theo yêu cầu, Bộ trưởng Bộ Y tế được giao quy định mức giá cụ thể áp dụng chung theo từng cấp chuyên môn kỹ thuật đối với các cơ sở thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và tổ chức ở trung ương.
Quy định này thay thế cách thức phê duyệt giá riêng cho từng cơ sở, qua đó giảm số lượng hồ sơ phương án giá và thời gian thẩm định. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tiếp tục quyết định giá đối với các cơ sở khám chữa bệnh của Nhà nước thuộc phạm vi quản lý, với điều kiện không vượt quá mức giá dịch vụ tương ứng do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định.
Đại diện Bộ Y tế nhấn mạnh, việc thay đổi thẩm quyền và phương thức định giá không đồng nghĩa với điều chỉnh ngay mức giá dịch vụ đang áp dụng. Các mức giá đã được cơ quan có thẩm quyền quy định hoặc phê duyệt tiếp tục có hiệu lực cho đến khi có mức giá mới.
Đối với dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu, cơ sở y tế công lập tiếp tục được quyết định giá nhưng phải tuân thủ các nguyên tắc, căn cứ và phương pháp định giá theo quy định pháp luật. Các cơ sở có trách nhiệm kê khai, niêm yết và công khai thông tin giá để người bệnh biết trước, cân nhắc khả năng chi trả và chủ động lựa chọn dịch vụ.
Đáng chú ý, người có thẻ bảo hiểm y tế lựa chọn dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu vẫn được Quỹ bảo hiểm y tế thanh toán phần chi phí thuộc phạm vi quyền lợi, theo mức hưởng và điều kiện thanh toán hiện hành. Người bệnh chỉ phải chi trả phần chênh lệch giữa giá dịch vụ theo yêu cầu và số tiền được Quỹ bảo hiểm y tế thanh toán.
Các cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm thông báo rõ khoản chi phí người bệnh phải tự chi trả trước khi sử dụng dịch vụ, góp phần tăng tính minh bạch và hạn chế những phát sinh liên quan đến chi phí điều trị.
Minh bạch giá thuốc, kiểm soát chuỗi cung ứng thiết bị y tế
Bên cạnh đổi mới cơ chế quản lý dịch vụ khám chữa bệnh, Luật dành sự quan tâm đáng kể đến việc hoàn thiện các quy định về quản lý thuốc và thiết bị y tế, hai lĩnh vực có tác động lớn đến chi phí chăm sóc sức khỏe và hoạt động của các cơ sở y tế.
Đối với thiết bị y tế, điểm mới quan trọng là chuyển phương thức quản lý theo từng công đoạn riêng lẻ sang quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm và chuỗi cung ứng, bao gồm nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu, lưu hành, kinh doanh, sử dụng, thu hồi và hủy bỏ.
Bên cạnh đó, thiết bị y tế tiếp tục được phân loại thành bốn mức độ rủi ro A, B, C và D. Hoạt động quản lý chất lượng được thực hiện thông qua hồ sơ cấp số lưu hành, số lưu hành và các biện pháp theo quy định, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ quá trình lưu thông và sử dụng.
Nhằm kiểm soát các khâu trung gian và hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý, Luật bổ sung trách nhiệm của chủ sở hữu số lưu hành, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh trong việc bảo đảm chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hoạt động cung ứng.
Đối với thiết bị y tế thuộc danh mục phải kê khai giá, doanh nghiệp có trách nhiệm công khai danh sách các cơ sở kinh doanh được ủy quyền hoặc chỉ định, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi chuỗi phân phối và xác định trách nhiệm của các bên tham gia thị trường.
Về quản lý giá, doanh nghiệp tiếp tục được tự quyết định giá bán theo pháp luật về giá, đồng thời phải lập, lưu trữ hồ sơ quản lý giá, thực hiện kê khai, niêm yết và cập nhật thông tin trên hệ thống dữ liệu thiết bị y tế theo quy định.
Thông tin giá phải gắn với tính năng kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt và thống nhất với hồ sơ cấp số lưu hành, tạo cơ sở để đối chiếu, kiểm tra và kiểm soát giá. Các cơ sở sử dụng thiết bị y tế cũng phải thực hiện trách nhiệm về truy xuất nguồn gốc, bảo dưỡng, bảo trì, kiểm định và hiệu chuẩn nhằm bảo đảm an toàn, hiệu quả sử dụng.
Cùng với hoàn thiện cơ chế quản lý, Luật thiết lập cơ sở pháp lý cho việc liên thông dữ liệu giữa các lĩnh vực y tế, hải quan, thuế, đấu thầu và bảo hiểm y tế, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ bí mật kinh doanh.
Việc liên thông, chia sẻ dữ liệu được triển khai theo lộ trình của Chính phủ, bắt đầu chậm nhất từ ngày 1/12/2028. Trong thời gian chuyển tiếp, các nghĩa vụ liên quan tiếp tục được thực hiện theo quy định hiện hành.
Đối với giá thuốc, Luật bổ sung quy định về thời điểm công bố giá bán buôn dự kiến nhằm khắc phục tình trạng doanh nghiệp công bố giá trước khi thuốc được sản xuất hoặc nhập khẩu, dẫn đến xuất hiện thông tin giá chưa phản ánh hàng hóa thực tế trên thị trường.
Cụ thể, cơ sở sản xuất, nhập khẩu phải công bố giá bán buôn thuốc dự kiến sau khi thuốc được sản xuất hoặc nhập khẩu và trước khi bán lô thuốc đầu tiên. Quy định này hướng đến nâng cao tính chính xác của thông tin giá, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động quản lý, kiểm tra.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Y tế được giao ban hành phương pháp xác định giá bán buôn thuốc dự kiến để các cơ sở sản xuất, nhập khẩu làm căn cứ thực hiện.
Doanh nghiệp vẫn được tự quyết định giá theo quy định pháp luật nhưng phải dựa trên những yếu tố hình thành giá do cơ quan có thẩm quyền quy định và có trách nhiệm giải trình về các khoản chi phí liên quan. Cơ chế này nhằm tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Một thay đổi khác là rút ngắn thời gian công khai giá bán buôn thuốc dự kiến. Thay vì thực hiện công khai sau 7 ngày như trước, Bộ Y tế sẽ công khai ngay sau khi cơ sở sản xuất, nhập khẩu hoàn thành thủ tục nộp hồ sơ công bố.
Việc cập nhật thông tin kịp thời, kết hợp đầu tư hạ tầng số và liên thông dữ liệu dược, được kỳ vọng nâng cao khả năng giám sát các giao dịch trong chuỗi cung ứng, hạn chế tình trạng mua bán qua nhiều khâu làm tăng giá thuốc.
Đồng thời, hệ thống dữ liệu hướng đến việc cung cấp thông tin về các điểm bán thuốc và giá bán tại từng cơ sở, giúp người dân có thêm căn cứ so sánh, lựa chọn địa điểm mua thuốc phù hợp.
Cùng với các thay đổi trong quản lý giá, Luật Bảo hiểm y tế được điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sự thay đổi về hình thức tổ chức cơ sở khám chữa bệnh, trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của người tham gia không bị gián đoạn.
Đáng chú ý, phạm vi quyền lợi được mở rộng đối với chi phí giường lưu tại những cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của Nhà nước đủ điều kiện bố trí giường lưu theo quy định. Việc điều chỉnh nhằm bảo đảm người tham gia bảo hiểm y tế được hưởng quyền lợi thống nhất trong trường hợp phải nằm lưu theo dõi tại cơ sở y tế.
Nhìn tổng thể, các nội dung sửa đổi hướng đến xây dựng cơ chế quản lý y tế linh hoạt, minh bạch hơn, giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm kiểm soát chất lượng, giá cả và an toàn trong cung ứng dịch vụ.
Hiệu quả của những thay đổi này sẽ phụ thuộc vào việc tổ chức thực hiện đồng bộ, đặc biệt là hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, hướng dẫn các quy định mới và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Khi các cơ chế quản lý được vận hành hiệu quả, người dân có cơ hội tiếp cận thông tin đầy đủ hơn, lựa chọn dịch vụ phù hợp và được bảo đảm tốt hơn về quyền lợi trong quá trình khám chữa bệnh.