Nhóm trẻ dưới 5 tuổi hiện chiếm tới 87,3% tổng số ca mắc, trong khi bệnh có thể diễn biến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện kịp thời.

Năm học mới bắt đầu, cùng với sự gia tăng tiếp xúc giữa trẻ tại trường học, nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm cũng hiện hữu, trong đó tay chân miệng đang là bệnh cần đặc biệt lưu ý.

Nhóm trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ tại các nhà trẻ, trường mẫu giáo, chiếm tới 87,3% tổng số ca mắc tay chân miệng. Đây cũng là nhóm tuổi có nhiều hoạt động tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, vật dụng và chưa có ý thức đầy đủ về vệ sinh cá nhân, tạo điều kiện cho virus lây truyền.

Tại Hà Nội, số ca mắc đang ở mức cao. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.Hà Nội cho biết, chỉ trong một tuần, thành phố ghi nhận 205 ca tay chân miệng tại 75 phường, xã. Từ đầu năm đến nay, Hà Nội đã có 4.936 ca mắc. Trong tuần, TP tiếp tục phát sinh 4 ổ dịch tại Mỹ Đức, Phúc Thịnh, Quảng Oai và Tây Mỗ, nâng tổng số ổ dịch từ đầu năm lên 79. Hiện còn 4 ổ dịch cần tiếp tục xử lý.

Diễn biến gia tăng cũng được ghi nhận tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Bệnh viện Nhi Hà Nội thời gian gần đây tiếp nhận nhiều hơn bệnh nhi đến khám và điều trị tay chân miệng. Bệnh chủ yếu gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nhóm dưới 3 tuổi.

Phần lớn trẻ mắc bệnh ở mức độ nhẹ và có thể được theo dõi, chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là tay chân miệng có thể diễn biến nhanh, gây những biến chứng như viêm não - màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Bác sỹ Nguyễn Thị Lan Anh, Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Hà Nội cho biết, một số trẻ đến khám đã xuất hiện những biểu hiện cần theo dõi sát nguy cơ biến chứng thần kinh. Một bé trai 15 tháng tuổi được gia đình đưa đến bệnh viện sau khi sốt, xuất hiện tổn thương loét miệng và các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Trong quá trình mắc bệnh, trẻ giật mình nhiều, quấy khóc và ngủ không yên.

Một trường hợp khác là bé gái 23 tháng tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao liên tục, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, ăn uống kém và xuất hiện nhiều tổn thương trong miệng. Trong thời gian được gia đình theo dõi tại nhà, trẻ bắt đầu có biểu hiện giật mình. Bác sỹ sau đó chỉ định điều trị nội trú để theo dõi sát nguy cơ biến chứng.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong môi trường tập trung đông người và thường xuyên tiếp xúc gần như trường mầm non, khu vui chơi hoặc gia đình có người mắc bệnh.

Virus có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ các nốt phỏng và đặc biệt là phân của người nhiễm bệnh. Đồ chơi, tay nắm cửa và những bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cũng có thể trở thành nguồn lây nếu không được vệ sinh đúng cách.

Một vấn đề phụ huynh cần lưu ý là trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại. Nguyên nhân do bệnh có thể được gây ra bởi nhiều chủng virus khác nhau thuộc nhóm Enterovirus, trong đó có Coxsackievirus và EV71.

Sau mỗi lần mắc bệnh, cơ thể chủ yếu hình thành kháng thể đối với chủng virus đã gây bệnh. Trẻ vì vậy vẫn có nguy cơ tái mắc nếu tiếp xúc với một chủng virus khác. Người lớn cũng có thể nhiễm virus nhưng không biểu hiện bệnh rõ ràng và trở thành nguồn mang mầm bệnh từ môi trường về lây cho trẻ. Điều này càng đặt ra yêu cầu phòng bệnh không chỉ đối với trẻ mà cả người trực tiếp chăm sóc.

Bác sỹ Nguyễn Thị Lan Anh lưu ý, trẻ mắc tay chân miệng vẫn cần được tắm và vệ sinh cơ thể hằng ngày. Quan niệm kiêng tắm, kiêng nước vì lo các nốt phỏng lan rộng là không đúng.

Cha mẹ không nên tự ý chọc vỡ các nốt phỏng, bôi thuốc hoặc đắp những loại lá không rõ thành phần lên vùng da tổn thương. TS.Nguyễn Văn Lâm, Giám đốc Trung tâm Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương cũng khuyến cáo phụ huynh không tự ý sử dụng kháng sinh để điều trị tay chân miệng. Bệnh do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng, thậm chí có thể gây hại nếu sử dụng không đúng cách.

Điều quan trọng trong chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng là nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo bệnh có nguy cơ diễn biến nặng. Bác sỹ Nguyễn Văn Lâm lưu ý 3 dấu hiệu phụ huynh cần đặc biệt quan tâm. Thứ nhất, trẻ sốt trên 39 độ C, kéo dài hơn 2 ngày, không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.

Dấu hiệu thứ hai là trẻ giật mình chới với, xuất hiện thành từng cơn ngắn khoảng 1 - 2 giây, chủ yếu ở tay, chân và dễ xảy ra lúc bắt đầu giấc ngủ hoặc nằm ngửa. Dấu hiệu còn lại là run chi, tay chân không vững, đi loạng choạng.

Ngoài những biểu hiện trên, phụ huynh cần chú ý tới sự thay đổi về hành vi và trạng thái của trẻ thay vì chỉ quan sát các nốt phỏng ngoài da. Trẻ nôn nhiều, lừ đừ, run tay chân, đi không vững, co giật, thở nhanh hoặc khó thở cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để đánh giá mức độ bệnh. Trẻ điều trị ngoại trú cần tái khám đúng lịch. Trường hợp còn sốt, trẻ cần tiếp tục được tái khám hằng ngày cho tới khi hết sốt ít nhất 48 giờ.

Bộ Y tế nhận định số ca tay chân miệng có thể tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong tháng 9 - 10. Đây cũng là giai đoạn trẻ trở lại trường và hoạt động học tập, sinh hoạt tập thể diễn ra thường xuyên hơn.

Các cơ sở giáo dục, nhất là nhà trẻ và trường mầm non, cần tăng cường vệ sinh môi trường, đồ chơi, vật dụng và chủ động theo dõi sức khỏe trẻ để phát hiện sớm trường hợp nghi mắc. Gia đình cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là sau khi đi vệ sinh và trước bữa ăn. Người chăm sóc cũng phải rửa tay trước lúc chăm sóc, cho trẻ ăn và sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ.

Đồ chơi, vật dụng sinh hoạt, sàn nhà, tay nắm cửa cùng các bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh sạch sẽ. Gia đình có trẻ mắc bệnh nên hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với anh chị em, không sử dụng chung đồ dùng cá nhân.

Trẻ mắc tay chân miệng cần nghỉ học, tránh đến những khu vực tập trung đông trẻ trong thời gian cách ly. Việc phát hiện sớm một trường hợp mắc bệnh và thực hiện các biện pháp kiểm soát lây nhiễm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế virus tiếp tục lan sang những trẻ khác.

Một diễn biến mới trong công tác dự phòng là vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71 đã được Bộ Y tế phê duyệt. Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, đơn vị đang chuẩn bị các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam.

Theo ông Tú, tiêm chủng là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng đối với các bệnh truyền nhiễm đã có vắc-xin. Giai đoạn trẻ trở lại trường, bên cạnh tay chân miệng, phụ huynh cũng cần chủ động phòng các bệnh dễ lây lan như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu và ho gà, đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch sau tư vấn của cơ sở chuyên môn.

Trong thời gian vắc-xin tay chân miệng chưa được triển khai rộng rãi, vệ sinh cá nhân, khử khuẩn môi trường, kiểm soát nguồn lây và nhận biết sớm dấu hiệu chuyển nặng vẫn là những biện pháp quan trọng.

Mùa tựu trường đồng nghĩa hàng triệu trẻ quay lại môi trường học tập tập trung. Với tay chân miệng, việc ngăn dịch không chỉ phụ thuộc vào phát hiện và điều trị ca bệnh, mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế ngay từ những biện pháp phòng ngừa hằng ngày.

Phát hiện sớm trẻ mắc bệnh, cách ly phù hợp và nhận biết kịp thời dấu hiệu chuyển nặng vừa giúp hạn chế chuỗi lây nhiễm trong trường học, vừa giảm nguy cơ những trường hợp đáng tiếc do bệnh diễn biến nhanh.