Cách làm mới được kỳ vọng sẽ xóa bỏ rào cản “đúng tuyến” cứng nhắc vốn gắn với hộ khẩu thường trú trong nhiều năm qua, đồng thời hạn chế tình trạng “chạy hộ khẩu”, tạo ra môi trường tuyển sinh minh bạch và công bằng hơn dựa trên tọa độ cư trú thực tế của học sinh.

Theo phương án đang được xây dựng, việc tuyển sinh đầu cấp sẽ thực hiện theo nguyên tắc “đưa trường học đến gần học sinh”.

Thay vì căn cứ chủ yếu vào hộ khẩu như trước đây, hệ thống sẽ sử dụng dữ liệu bản đồ số GIS kết hợp với công nghệ AI để xác định vị trí cư trú thực tế của học sinh và tính toán khoảng cách đến các trường học lân cận. Dữ liệu dân cư sẽ được xác thực thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan trong quá trình phân tuyến.

Việc xóa bỏ rào cản hộ khẩu thường trú trong tuyển sinh đầu cấp được xem là bước tiến quan trọng, đặc biệt đối với các gia đình tạm trú và lao động nhập cư tại Hà Nội.

Theo cách làm mới, mỗi học sinh sẽ được hệ thống định vị nơi cư trú và sắp xếp chỗ học dựa trên dữ liệu thực tế, thay vì phụ thuộc vào tình trạng đăng ký hộ khẩu. Điều này mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục công lập công bằng hơn cho mọi trẻ em.

Không chỉ phục vụ việc phân tuyến tuyển sinh, AI còn có thể phân tích mật độ dân cư trong tương lai dựa trên các dự án bất động sản và tốc độ đô thị hóa. Từ đó, ngành Giáo dục có thể dự báo nhu cầu trường lớp tại từng khu vực nhỏ, giúp chính quyền chủ động kế hoạch xây dựng trường học, cải tạo cơ sở vật chất hoặc điều chuyển giáo viên hợp lý, tránh tình trạng nơi thừa trường lớp, nơi lại thiếu.

Một điểm mới đáng chú ý là phụ huynh sẽ không còn phải xếp hàng xác minh nơi cư trú như trước đây. Chỉ cần thao tác trên điện thoại, hệ thống sẽ tự động đối soát dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tính toán khoảng cách từ nhà đến trường và đưa ra gợi ý các trường phù hợp nhất.

Việc nắm bắt chính xác luồng di chuyển của hàng nghìn học sinh mỗi ngày cũng có thể giúp ngành giao thông điều chỉnh các tuyến xe buýt học đường và tổ chức phân luồng hiệu quả hơn.

Lãnh đạo một số cơ sở giáo dục cho rằng, chủ trương này mang tính đột phá và phù hợp với xu thế phát triển công nghệ hiện nay. Theo đó, khi dữ liệu cư trú của học sinh được “tọa độ hóa”, phụ huynh sẽ thuận tiện hơn trong việc đăng ký trường học cũng như đưa đón con trong bối cảnh mật độ giao thông ngày càng cao.

Trong nhiều năm qua, khái niệm “tuyến tuyển sinh” gắn với hộ khẩu thường trú đã tạo ra không ít bất cập như tình trạng “chạy hộ khẩu”, áp lực dân cư quá tải tại khu vực trung tâm trong khi một số trường ở vùng giáp ranh lại thiếu học sinh. Việc áp dụng bản đồ số GIS giúp xác định chính xác vị trí cư trú của học sinh và khoảng cách đến các trường lân cận, từ đó phân bổ học sinh hợp lý hơn.

Tuy nhiên, chủ trương này cũng có thể dẫn đến sự cạnh tranh giữa các trường. Một số trường chưa có sức hút lớn có thể gặp khó khăn trong tuyển sinh, trong khi những trường có uy tín và cơ sở vật chất tốt lại dễ rơi vào tình trạng quá tải. Khi đó, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng sẽ cần có phương án điều tiết nguồn tuyển sinh hợp lý giữa các trường trên địa bàn.

Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ chỉ có thể vận hành hiệu quả khi dữ liệu dân cư và bản đồ địa lý được cập nhật thường xuyên. Các khu vực đang giải tỏa, chung cư mới đưa vào sử dụng hoặc sai lệch trong định vị tọa độ có thể dẫn đến việc phân tuyến không chính xác. Việc xử lý hàng triệu hồ sơ trong thời gian ngắn cũng đặt ra yêu cầu cao đối với hạ tầng máy chủ và công tác bảo mật thông tin cá nhân của học sinh.

Qua tìm hiểu phóng viên được biết hiện áp lực trường lớp tại Hà Nội cũng đang gia tăng nhanh chóng. Theo dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, để đảm bảo đủ chỗ học cho học sinh đến năm 2045, thành phố dự kiến cần xây thêm 986 trường học, tương đương tăng khoảng 30% so với hiện nay.

Trong đó, nhu cầu lớn nhất là 441 trường mầm non, tiếp đến là 288 trường tiểu học, 166 trường THCS và 91 trường THPT. Giai đoạn 2046-2065, Hà Nội dự kiến tiếp tục xây thêm khoảng 400 trường học.

Hiện Hà Nội có hơn 2.900 trường học với khoảng 2,3 triệu học sinh, đứng thứ hai cả nước sau TP.HCM. Trung bình mỗi năm, số học sinh tăng khoảng 50.000-60.000, tương đương nhu cầu xây thêm 30-40 trường học. Để đáp ứng mục tiêu này, thành phố dự kiến dành khoảng 5% quỹ đất công cộng tại các phường và tận dụng các khu đất sau cải tạo chung cư cũ hoặc sau khi di dời trụ sở cơ quan để xây dựng trường học.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp và chủ đầu tư cũng được khuyến khích tham gia thành lập trường tư thục nhằm chia sẻ áp lực với hệ thống giáo dục công lập trong bối cảnh dân số học đường tăng nhanh.