Đầu tư HVDC - lựa chọn chiến lược để bảo đảm an ninh năng lượng

Trong bối cảnh cơ cấu nguồn điện của Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh hóa, giảm phát thải và gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo, yêu cầu đối với hệ thống truyền tải điện ngày càng trở nên cấp thiết. Miền Trung được xác định là khu vực có tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời và nguồn nhập khẩu, song khả năng giải tỏa công suất ra miền Bắc - nơi nhu cầu phụ tải tăng cao - vẫn đang chịu nhiều áp lực.

Chính vì vậy, việc đầu tư các đường dây truyền tải điện HVDC) không chỉ là nhu cầu kỹ thuật mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong trung và dài hạn.

Theo định hướng tại Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, trong giai đoạn 2031–2035, Việt Nam sẽ đưa vào vận hành 4 đường dây HVDC do Nhà nước đầu tư, trong đó hai dự án có tiến độ vận hành ngay từ năm 2031 là đường dây HVDC Trung Trung Bộ 1 – Bắc Bộ 1 và Trung Trung Bộ 2 – Bắc Bộ 2.

Hai tuyến này có nhiệm vụ truyền tải công suất lớn từ khu vực Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi ra miền Bắc, góp phần giải quyết bài toán mất cân đối cung - cầu điện theo vùng miền, đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo và nguồn điện nhập khẩu trong tương lai.

Do đó, để bảo đảm an ninh năng lượng ở miền Bắc và khai thác hiệu quả nguồn nhập khẩu, năng lượng tái tạo khu vực miền Trung, cần chuẩn bị trước các bước chuẩn bị đầu tư các đường dây HVDC để có thể đưa vào vận hành năm 2031.

So với lưới điện xoay chiều truyền thống (HVAC), công nghệ HVDC cho phép truyền tải công suất lớn trên khoảng cách xa với tổn thất thấp hơn, khả năng điều khiển linh hoạt hơn và hạn chế ảnh hưởng đến ổn định hệ thống.

Trong điều kiện Việt Nam phải truyền tải điện Bắc – Nam với quy mô ngày càng lớn, HVDC được xem là “xương sống” mới của hệ thống điện quốc gia.

Việc song song chuẩn bị về công nghệ, tiêu chuẩn và con người được EVNNPT xác định là điều kiện tiên quyết để làm chủ HVDC, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu nước ngoài.

Trước những khó khăn về cơ chế và thủ tục, EVNNPT cũng đang tổng hợp, kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành xem xét ban hành cơ chế đặc thù cho phát triển HVDC, từ thẩm định dự án, bố trí vốn đến công tác giải phóng mặt bằng. Với tinh thần “thần tốc” từng được thể hiện ở Dự án đường dây 500kV mạch 3, EVNNPT đã giao các đơn vị chuyên trách xây dựng lộ trình chi tiết, mốc tiến độ cụ thể, phấn đấu hoàn thành đầu tư xây dựng và sẵn sàng đóng điện các tuyến HVDC trước năm 2031.

Tổng giám đốc EVNNPT Trương Hữu Thành cũng đã yêu cầu Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Bắc (NPMB), Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Trung (CPMB) thuộc EVNNPT triển khai các thủ tục cần thiết để thực hiện chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, đồng thời xây dựng báo cáo tiến độ chi tiết để điều hành dự án với mục tiêu đóng điện trong tháng 01/2031, phấn đấu hoàn thành công tác đầu tư xây dựng, sẵn sàng đóng điện trước 10/2030.

EVNNPT cũng sẽ thành lập Ban Chỉ đạo và Ban điều hành dự án với tinh thần khẩn trương, thần tốc như triển khai Dự án đường dây 500kV mạch 3, vì vậy NPMB, CPMB cũng cần nhanh chóng triển khai để đảm bảo đồng bộ, đáp ứng tiến độ đặt ra.

EVNNPT vào cuộc với tinh thần "khẩn trương, thần tốc" như Đường dây 500 kV mạch 3

Tuy nhiên, HVDC là lĩnh vực mới tại Việt Nam, đòi hỏi luận chứng chặt chẽ về kỹ thuật, kinh tế và khả năng tích hợp với lưới điện hiện hữu.

Bên cạnh thách thức về công nghệ, các dự án HVDC còn đối mặt với nhiều khó khăn về cơ chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, trình tự thủ tục đầu tư cũng như nhu cầu vốn rất lớn. Chính vì vậy, việc chuẩn bị sớm, bài bản ngay từ giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm các dự án có thể “về đích” đúng tiến độ vào năm 2031, đáp ứng yêu cầu cấp bách về an ninh năng lượng miền Bắc.

Trên cơ sở chỉ đạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa các dự án HVDC.

Hiện EVNNPT đang đẩy mạnh tiếp xúc, làm việc với các tổ chức tài chính quốc tế, các đối tác tư vấn giàu kinh nghiệm, song song với việc hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi cho từng dự án cụ thể.

Đơn cử tại buổi làm việc với ông Julien Seillan, Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tại Việt Nam, Chủ tịch HĐTV EVNNPT Nguyễn Tuấn Tùng đã khẳng định, việc đầu tư xây dựng, phát triển hệ thống truyền tải của Việt Nam từ nay đến năm 2030 là rất lớn, vì thế nhu cầu vốn nhiều, đặc biệt là dự án truyền tải điện một chiều (HVDC) với mục tiêu đóng điện trước năm 2031.

EVNNPT cũng mong muốn AFD hỗ trợ trong việc nghiên cứu và phát triển lưới điện một chiều HVDC, đặc biệt trong hỗ trợ trong đào tạo HVDC.

Trong hơn 20 năm qua, AFD đã đồng hành cùng EVNNPT thông qua nhiều khoản vay và chương trình hỗ trợ kỹ thuật. Đáng chú ý, hợp đồng tín dụng trị giá 67 triệu EUR không có bảo lãnh Chính phủ được ký kết tháng 5/2025 đang tài trợ cho các dự án trạm biến áp và đường dây 50 0kV tại khu vực TP.HCM và Đồng Nai, góp phần nâng cao độ ổn định của lưới điện và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Hiện nay, với sự hỗ trợ của Quỹ ETEF, AFD đang phối hợp cùng EVNNPT triển khai Đề án “Xác định chương trình đầu tư lưới điện truyền tải giai đoạn 2026–2030”, qua đó xác định các dự án tiềm năng để tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tài chính phát triển châu Âu. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng, tạo nền tảng tài chính cho các dự án truyền tải quy mô lớn, trong đó có HVDC.

Đồng thời, lãnh đạo EVNNPT cũng đã làm việc với Viện Nghiên cứu Thiết kế điện lực Quảng Đông (GEDI) về nghiên cứu ứng dụng trong truyền tải HVDC. Hiện GEDI đang tham gia nhiệm vụ tư vấn xây dựng Đề án nghiên cứu công nghệ truyền tải điện một chiều tại Việt Nam cho EVNNPT (gọi tắt là Đề án nghiên cứu HVDC).

Mục đích của buổi làm việc là GEDI báo cáo tiến độ thực hiện xây dựng Đề án nghiên cứu HVDC của EVNNPT, trao đổi kinh nghiệm xây dựng các hệ thống truyền tải một chiều siêu cao áp HVDC mà GEDI tham gia.

Với việc làm chủ công nghệ HVDC cũng như có nhiều kinh nghiệm trong triển khai HVDC, lãnh đạo EVNNPT mong muốn có sự hợp tác chặt chẽ với GEDI để triển khai hiệu quả dự án HVDC tại Việt Nam, triển khai đào tạo nhân lực cho EVNNPT về công nghệ HVDC. Đồng thời mong muốn sau dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các bên liên quan sẽ phối hợp tổ chức hội thảo về HVDC để EVNNPT với mục tiêu định hình công nghệ rõ ràng cho các dự án HVDC của EVNNPT nhằm triển khai sớm nhất, đáp ứng tiến độ được giao.

Lãnh đạo GEDI thông báo các chuyên gia của GEDI trong tổ công tác tham gia thực hiện công việc tư vấn xây dựng tiêu chuẩn HVDC cho EVNNPT. Đồng thời khẳng định sẽ dốc toàn lực, làm việc xuyên Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 để đáp ứng yêu cầu tiến độ khẩn trương do lãnh đạo EVNNPT yêu cầu.

Trong công tác đào tạo, lãnh đạo GEDI khẳng định đây là thế mạnh của GEDI khi có giảng đường, có các chuyên gia hàng đầu để tổ chức hội nghị, hội thảo, đào tạo nguồn nhân lực cho EVNNPT được tốt nhất.