Trong những năm qua, đô thị Hải Phòng đã có bước phát triển vượt bậc. Nhiều tuyến hạ tầng trọng điểm như cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, cầu Tân Vũ - Lạch Huyện, cảng nước sâu Lạch Huyện đã tạo ra diện mạo mới cho thành phố. Tuy nhiên, việc hợp nhất đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, dẫn đến cấu trúc không gian đô thị, quy mô dân số có nhiều thay đổi.

Đồng thời, cùng với tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 12 - 13%/năm, áp lực về hạ tầng, dân số và môi trường cũng ngày càng rõ nét. Việc điều chỉnh quy hoạch vì vậy không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là yêu cầu phát triển mang tính chiến lược, nhằm định vị lại vai trò của Hải Phòng trong mạng lưới đô thị quốc gia và khu vực.

Quy hoạch Hải Phòng được xác định trên cơ sở tiềm năng, thế mạnh  về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, các yếu tố mang tính lịch sử và các cơ sở chính trị, pháp lý có liên quan như: Nghị quyết 45, Kết luận 96 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; gần đây nhất là Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Theo nội dung Quyết định 423/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được ban hành tháng 3/2026, phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính thành phố Hải Phòng với diện tích tự nhiên khoảng 3.194,72 km², bao gồm cả khu vực đất liền, vùng đảo và không gian biển ven bờ. Đây là điểm mới mang tính đột phá, thể hiện rõ định hướng “tiến ra biển”, phát huy lợi thế đặc thù của một đô thị cảng.

Quy hoạch đặt ra các mốc thời gian rõ ràng: giai đoạn ngắn hạn đến năm 2040, dài hạn đến năm 2050 và tầm nhìn đến năm 2075. Cách tiếp cận này giúp Hải Phòng không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn chủ động thích ứng với những biến động dài hạn như đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu và cạnh tranh quốc tế.

Ông Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng cho biết: Định hướng quy hoạch đến năm 2050, Hải Phòng phấn đấu trở thành thành phố cảng công nghiệp hiện đại, thông minh, sinh thái và đáng sống tầm cỡ thế giới; là trung tâm kinh tế biển, trung tâm cảng biển và logistics trọng điểm quốc gia và quốc tế; trung tâm du lịch chất lượng cao; trung tâm quốc tế về đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học - công nghệ, đặc biệt là khoa học - công nghệ biển; là cực tăng trưởng hàng đầu của cả nước, quốc phòng an ninh được đảm bảo; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao, tiệm cận với các thành phố hàng đầu của châu Á và thế giới; xây dựng thành công một số mô hình Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa.

Tầm nhìn đến năm 2075 và các giai đoạn tiếp theo, Hải Phòng hướng tới trở thành siêu đô thị kinh tế biển hàng đầu thế giới, làm chủ các công nghệ lõi, khẳng định vị thế là trung tâm quốc tế về giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ, với đời sống người dân đạt chuẩn  hiện đại, văn minh và hạnh phúc.

Hải Phòng xác định tạo lập nền tảng không gian và hạ tầng cho phát triển các đô thị, các trung tâm về văn hóa, kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; nâng cao năng lực liên kết vùng, kết nối quốc gia và quốc tế.

Trên cơ sở không gian phát triển mới và yêu cầu kết nối quốc tế, kết nối liên vùng và nội vùng, Hải Phòng xác định cấu trúc không gian đô thị gồm: 2 trung tâm – 3 trục động lực – 3 TOD – 4 khu kinh tế – 5 trục cảnh quan. 

2 trung tâm, gồm: đô thị Đông Hải Phòng và đô thị Tây Hải Phòng (đây là khu vực thuộc các quận nội thành của thành phố Hải Phòng cũ và các phường của thành phố Hải Dương cũ).

3 trục động lực, gồm: trục Đông – Tây, trục Bắc – Nam và trục ven biển. 3 khu TOD, gồm: Nam Hải Dương, Nam Hải Phòng và Ninh Xá. 4 khu kinh tế, gồm: Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải; Khu kinh tế Ven biển phía Nam; Khu kinh tế chuyên biệt; Khu kinh tế phía Bắc. 5 trục cảnh quan, gồm: sông Kinh Thầy – Bạch Đằng; sông Kinh Môn – Cấm; sông Thái Bình – Lạch Tray; sông Thái Bình – Văn Úc; và hệ thống sông Bắc Hưng Hải.

Một trong những điểm nhấn của quy hoạch là tổ chức không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm. Theo đó, ngoài khu vực nội đô hiện hữu như các phường Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân, Hải An tiếp tục được chỉnh trang, hiện đại hóa, thành phố sẽ hình thành các cực phát triển mới. Khu vực phía bắc sông Cấm, đặc biệt là phường Thủy Nguyên được định hướng trở thành trung tâm hành chính - chính trị mới với các khu đô thị hiện đại, trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ cao cấp. Đây sẽ là “trái tim mới” của thành phố trong tương lai. Các địa bàn như An Dương, Kiến Thụy, An Lão được quy hoạch phát triển công nghiệp - đô thị - dịch vụ đồng bộ, hình thành các vành đai kinh tế bao quanh khu vực trung tâm...

Quy hoạch tiếp tục khẳng định kinh tế biển là trụ cột chiến lược của Hải Phòng. Hệ thống cảng biển, đặc biệt là khu vực Lạch Huyện được định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, có khả năng tiếp nhận tàu container trọng tải lớn. Hiện nay, sản lượng hàng hóa thông qua cảng đạt trên 190 triệu tấn/năm. Theo định hướng, con số này sẽ tăng mạnh trong những năm tới, kéo theo sự phát triển của hệ thống logistics, kho bãi, dịch vụ vận tải đa phương thức.

Khu vực Cát Hải và Cát Bà được định hướng trở thành trung tâm du lịch sinh thái biển quốc tế, với các sản phẩm du lịch cao cấp, thân thiện môi trường.

Song song với đó, thành phố đặt mục tiêu phát triển đô thị xanh, thông minh. Các hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng được quy hoạch đồng bộ, ứng dụng công nghệ hiện đại. Các tuyến giao thông công cộng, đặc biệt là vận tải khối lượng lớn, được nghiên cứu triển khai nhằm giảm áp lực giao thông.

Theo ông Nguyễn Thành Hưng, Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng, việc điều chỉnh quy hoạch được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện thực trạng phát triển, đồng thời cập nhật các xu thế mới như kinh tế xanh, kinh tế số và đô thị thông minh. Quy hoạch điều chỉnh lần này hướng tới phát triển Hải Phòng theo mô hình đô thị hiện đại, xanh, thông minh, bảo đảm phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân và tăng cường năng lực cạnh tranh.

Tại cuộc làm việc tại Hải Phòng tháng 3/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: Cùng với việc xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Hải Phòng cần đặc biệt coi trọng tư duy quy hoạch phát triển. Quy hoạch không chỉ là sắp xếp không gian hay phân bổ đất đai, mà trước hết là tầm nhìn chiến lược về vị thế của thành phố trong cấu trúc phát triển quốc gia và khu vực. Nếu chương trình hành động là động lực vận hành thì quy hoạch chính là bản đồ định hướng cho con đường phát triển dài hạn.

Trong cấu trúc phát triển của miền Bắc, Hải Phòng phải được định vị là cực tăng trưởng biển của vùng đồng bằng sông Hồng và của cả nước, cùng với Hà Nội và Quảng Ninh hình thành tam giác động lực phát triển. Hải Phòng cần phát huy lợi thế để trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, logistics quốc tế và kinh tế biển tổng hợp của Việt Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, Hải Phòng cần đặt mình trong tương quan với các thành phố cảng lớn của châu Á và thế giới để định hình tầm nhìn phát triển một đô thị cảng hiện đại, trung tâm logistics và kinh tế biển có sức cạnh tranh quốc tế. Vì vậy, quy hoạch phát triển phải được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, không chỉ đến năm 2030 hay 2045 mà xa hơn nữa, chủ động chuẩn bị không gian phát triển, hạ tầng chiến lược và năng lực quản trị để thích ứng với những biến động lớn của kinh tế toàn cầu, thương mại biển, công nghệ và biến đổi khí hậu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm định hướng, với tầm nhìn đến năm 2030, Hải Phòng cần định hình cấu trúc không gian kinh tế biển hiện đại, trong đó cảng biển và logistics giữ vai trò trung tâm. Hệ thống cảng Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn, khu vực sông Văn Úc cùng mạng lưới logistics, khu công nghiệp và khu thương mại tự do phải được quy hoạch đồng bộ, tạo chuỗi giá trị từ sản xuất, vận tải, thương mại, dịch vụ. Mục tiêu là đưa Hải Phòng trở thành trung tâm điều phối logistics và chuỗi cung ứng của miền Bắc và khu vực.

Cùng với đó, thành phố cần mở rộng và hiện đại hóa kết nối vùng, trở thành trung tâm giao thông đa phương thức của miền Bắc. Việc hoàn thiện các tuyến vành đai, hành lang kinh tế ven biển, đường sắt kết nối cảng với nội địa, phát triển vận tải sông pha biển, nâng cấp Cảng hàng không quốc tế Cát Bi sẽ mở ra không gian phát triển rộng lớn cho toàn vùng duyên hải Bắc Bộ và tăng cường kết nối với các tuyến thương mại quốc tế. Cần tính đến phương án kết nối với sân bay Gia Bình tại Bắc Ninh.

Xa hơn, với tầm nhìn đến năm 2100, quy hoạch thành phố cần hướng tới xây dựng một siêu đô thị biển có sức cạnh tranh toàn cầu, trung tâm giao thương, logistics và kinh tế biển của Đông Á. Điều đó đòi hỏi ngay từ hôm nay Hải Phòng phải chuẩn bị tầm nhìn dài hạn về mở rộng không gian ra biển, bảo vệ hệ sinh thái ven biển, phát triển hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng mô hình đô thị biển bền vững trong kỷ nguyên công nghệ mới.

Như vậy, định hướng phát triển của Hải Phòng đã khá rõ ràng và cụ thể. Với sự ủng hộ, hỗ trợ của Trung ương, sự quyết tâm, đồng thuận cao của cả hệ thống chính trị dáng vóc Hải Phòng không chỉ dài, rộng, rực sáng mà sẽ lớn mạnh, bề thế từng ngày, sánh vai cùng các đô thị lớn trong khu vực và quốc tế.