Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn qua địa bàn TP. Hải Phòng có tuyến chính dài khoảng 89,88 km và hai tuyến nhánh dài 20,57 km, đi qua 23 xã, phường, đặc khu với 6 ga và 3 trạm tác nghiệp kỹ thuật. Tổng diện tích đất cần thu hồi khoảng 624 ha, ảnh hưởng hơn 6.000 hộ dân, trong đó khoảng 1.750 hộ phải bố trí tái định cư.

Thành phố phê duyệt 39 dự án thành phần phục vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật với tổng mức đầu tư hơn 11.000 tỷ đồng. Để phục vụ công tác GPMB, Thành phố triển khai 14 dự án tái định cư với tổng diện tích gần 60 ha. Tuy nhiên, tiến độ bàn giao mốc giới dự án khá chậm, đến đầu tháng 7/2026, còn 4 địa phương chưa bàn giao mốc giới chính thức.

Được biết, thời gian vừa qua, công tác GPMB dự án được các ngành chức năng và chính quyền địa phương thực hiện tích cực. Trên cơ sở mốc giới sơ bộ, các địa phương hoàn tất việc rà soát, quy chủ theo hồ sơ sơ bộ. Nhưng để có thể ra thông báo thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, cần có mốc giới bàn giao chính thức, trên cơ sở đó, ngành chức năng lập trích lục địa chính khu vực thu hồi đất.

Trong cuộc làm việc giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng với Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng), UBND các xã, phường, đặc khu có dự án đi qua và Văn phòng Đăng ký đất đai mới đây, ông Dương Đình Ổn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đã đề nghị Ban Quản lý dự án đường sắt phối hợp với đơn vị tư vấn thiết kế tổ chức triển khai cắm mốc, bàn giao mốc giới cho UBND các xã, phường: Kiến Hưng, Kiến Minh (ga Nam Hải Phòng), Dương Kinh, Kẻ Sặt để các địa phương có cơ sở xác định ranh giới dự án và triển khai các bước giải phóng mặt bằng.

Trên cơ sở mốc giới được bàn giao đó, trước ngày 20/7, Văn phòng Đăng ký đất đai (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cần nhanh chóng phối hợp các xã, phường, đặc khu: An Quang, An Lão, An Khánh, An Hưng, Kiến Thụy, Kiến Minh, Kiến Hải, Dương Kinh, Hải An, Đông Hải, Cát Hải, Nam Đồ Sơn trên cơ sở hồ sơ dữ liệu không gian, lập trích lục địa chính theo ranh giới nhận bàn giao, thực hiện các bước tiếp theo để giải phóng mặt bằng dự án. Các xã, phường: Cẩm Giàng, Kẻ Sặt, Bình Giang, Yết Kiêu, Gia Lộc, Gia Phúc, Tân Kỳ, Tứ Kỳ, Đại Sơn, Chí Minh, Hà Đông được lập trích lục địa chính làm cơ sở để các địa phương ban hành thông báo thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Cùng với sự chỉ đạo ngành chức năng vào cuộc, các địa phương đã nhận bàn giao mốc giới, có trích đo, trích lục địa chính chủ động thực hiện quy chủ các thửa đất, kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đi qua xã Gia Lộc dài khoảng 5,7 km, tổng diện tích đất phải GPMB khoảng 23,3 ha, ảnh hưởng tới hơn 600 hộ dân tại các thôn Chằm, Hội Xuyên 1, Đức Đại 1 và Đức Đại 2. Ngay khi công tác đo đạc, lập bản đồ trích lục thu hồi đất cơ bản hoàn thành, xã ban hành thông báo thu hồi đất, tổ chức kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ theo đúng quy định của pháp luật. Theo lãnh đạo UBND xã Gia Lộc, đến thời điểm này, dự án thành phần 1, địa phương đã hoàn thành giải phóng mặt bằng gần 70% số diện tích và chi trả bồi thường, hỗ trợ 81% số hộ dân có đất thu hồi.

Dự kiến toàn bộ công tác bồi thường, hỗ trợ của dự án thành phần 1 sẽ được UBND xã Gia Lộc hoàn thành trong tháng 9/2026. Đối với dự án thành phần 2 tổng diện tích thu hồi là 23,33 ha, ảnh hưởng tới 533 hộ dân và 1 cơ sở sản xuất, kinh doanh, xã phấn đấu cơ bản hoàn thành GPMB đối với đất nông nghiệp trong tháng 8/2026 và hoàn thành công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với đất ở trong tháng 12/2026.

Bên cạnh đó, góp phần bảo đảm tiến độ thực hiện dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, thành phố xây dựng 14 dự án tái định cư với diện tích gần 60 ha, kinh phí đầu tư dự kiến hơn 1.000 tỷ đồng. Tiến độ các dự án tái định cư thực hiện khẩn trương.

Vào đầu tháng 7/2026, các hạng mục hạ tầng kỹ thuật cơ bản Khu tái định cư Dương Kinh đã hoàn thiện, trở thành dự án tái định cư đầu tiên phục vụ tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng về đích. Khu tái định cư Dương Kinh có 470 lô tái định cư, đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho khoảng 1.880 người, với tổng mức đầu tư 283,9 tỷ đồng. Đây là một trong những khu tái định cư có quy mô lớn được triển khai sớm để phục vụ dự án đường sắt trọng điểm quốc gia.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Hải Phòng, khu tái định cư Dương Kinh được triển khai sớm nhằm chuẩn bị quỹ đất bố trí cho các hộ dân phải di chuyển chỗ ở phục vụ dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Trong quá trình thực hiện, chủ đầu tư phối hợp chặt chẽ với địa phương, nhà thầu và các đơn vị liên quan để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ. Khu tái định cư sớm hoàn thành sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác GPMB dự án đường sắt, đồng thời giúp người dân sớm ổn định chỗ ở.

Các dự án tái định cư tại các xã An Hưng và An Khánh giá trị thực hiện đạt khoảng 70% giá trị hợp đồng xây lắp (không bao gồm dự phòng), dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2026. Đối với dự án khu vực Kiến Thụy, giá trị thực hiện đạt khoảng 62,27% giá trị hợp đồng xây lắp (không bao gồm dự phòng), dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2026. Việc hoàn thành sớm các khu tái định cư góp phần quan trọng đẩy nhanh tiến độ dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Có thể thấy, quá trình thực hiện dự án có những vướng mắc, khó khăn, song các ngành, địa phương của Thành phố khẩn trương tích cực vào cuộc, bảo đảm tiến độ thực hiện dự án, đáp ứng tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của thành phố.

Ông Nguyễn Thành Hưng, Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng cho biết, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là một trong những dự án hạ tầng chiến lược có ý nghĩa đặc biệt đối với phát triển kinh tế vùng. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt sẽ hình thành hành lang vận tải hiện đại kết nối khu vực Tây Bắc, vùng Thủ đô với hệ thống cảng biển Hải Phòng, góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đối với riêng Hải Phòng, tác động lan tỏa của dự án vượt xa khỏi giá trị vận tải thuần túy. Với quy hoạch bố trí 6 ga trên địa bàn cùng hệ thống các tuyến nhánh kết nối sâu vào mạng lưới cảng biển, thành phố đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái cấu trúc không gian phát triển. Đây là cơ sở pháp lý và thực tiễn để hình thành nên các trung tâm logistics thế hệ mới, mở rộng quỹ đất dịch vụ hậu cần cảng biển và kiến tạo các cực tăng trưởng đô thị hiện đại chạy dọc theo tuyến hành lang sắt này.

Minh chứng rõ nét nhất cho quyết tâm nhập cuộc và tư duy chủ động của Hải Phòng là kế hoạch dự kiến rót khoảng 5.100 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố để đầu tư đồng bộ tuyến nhánh đường sắt đi cảng Nam Đồ Sơn và ga Nam Đồ Sơn.

Việc chủ động cân đối nguồn vốn công trung hạn quy mô lớn cho một dự án hạ tầng đường sắt quốc gia thể hiện tầm nhìn dài hạn của lãnh đạo TP. Hải Phòng. Khoản đầu tư này không chỉ giúp tối ưu hóa công năng kết nối của toàn tuyến với hệ thống cảng nước sâu Nam Đồ Sơn tương lai, mà còn trực tiếp tạo ra lực hấp dẫn mạnh mẽ cho phân khúc logistics - trụ cột kinh tế ngày càng chiếm tỷ trọng chi phối trong cơ cấu tăng trưởng GRDP của Hải Phòng.

Song song với việc hoàn thiện hạ tầng cứng, Hải Phòng cũng đang khẩn trương nghiên cứu cơ chế khai thác quỹ đất vùng phụ cận xung quanh các ga đường sắt. Việc phát triển các đô thị tích hợp, trung tâm thương mại và tổ hợp dịch vụ quanh ga không chỉ là đòn bẩy thu hút các dòng vốn FDI, DDI lớn, mà còn tạo ra nguồn thu ngân sách dồi dào, tạo tiền đề tái đầu tư cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị của thành phố.

Trong bức tranh quy hoạch dài hạn, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng sẽ là sợi dây thắt chặt mối liên kết hữu cơ giữa các vùng sản xuất, thủ phủ công nghiệp lớn tại miền Bắc với cửa ngõ thông thương quốc tế. Qua đó, TP. Hải Phòng sẽ tiếp tục khẳng định vững chắc vị thế là mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là trung tâm dịch vụ logistics và cửa ngõ kinh tế đối ngoại hàng đầu của cả nước.