TP. Hải Phòng là một trong những trung tâm kinh tế, công nghiệp và cảng biển lớn của miền Bắc, có tốc độ hội nhập quốc tế thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Hằng năm, hàng triệu tấn hàng hóa từ các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố được xuất khẩu tới nhiều thị trường trên thế giới, trong đó EU luôn là thị trường chiến lược, mang lại giá trị xuất khẩu cao.

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng khắt khe của các tiêu chuẩn xanh toàn cầu, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong xây dựng dữ liệu phát thải carbon, thực hiện lộ trình tuân thủ CBAM và kiểm soát hóa chất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Xuất phát từ thực tiễn đó, chương trình Tọa đàm chuyên sâu nhằm cập nhật các quy định, tiêu chí mới liên quan đến CBAM, REACH – ZDHC. Đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của các doanh nghiệp xuất khẩu, đề xuất giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu, đặc biệt là các yêu cầu xanh hóa khi tiếp cận thị trường EU.

Phát biểu khai mạc, bà Đào Thị Kim Ngân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hải Phòng nhấn mạnh: Xu thế xanh hóa đã trở thành một loại “giấy thông hành” bắt buộc để bước vào các sân chơi thương mại lớn như EU.

Dù mang lại những áp lực tài chính và chi phí tuân thủ vô cùng nặng nề trong ngắn hạn, nhưng xét về dài hạn, việc chủ động thích ứng chính là cơ hội vàng để cải thiện chất lượng tăng trưởng, định vị thương hiệu xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững cho hàng hóa xuất khẩu. Sự chủ động không chỉ dừng lại ở tư duy mà phải cụ thể hóa bằng các công cụ đo đạc chuẩn xác, có khả năng kiểm chứng và truy xuất nguồn gốc dữ liệu phát thải.

Tại chương trình, các đại biểu tập trung trao đổi, cập nhật những quy định mới liên quan đến cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), tiêu chuẩn REACH, ZDHC và các yêu cầu về phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính đang ngày càng tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Đồng thời, nhận diện các thách thức khi triển khai thực thi các quy định mới; chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu, đặc biệt các tiêu chí xanh hóa vào thị trường EU.

Nhìn từ góc độ thực thi pháp lý quốc tế, bà Trần Minh Thu, đại diện Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc Ban Pháp chế VCCI đã nêu rõ lộ trình triển khai CBAM của EU hiện đã bước qua giai đoạn chuyển tiếp chỉ báo cáo thuần túy. Kể từ nay, nghĩa vụ khai báo đã gắn liền với các ràng buộc tài chính và việc mua chứng chỉ CBAM bắt buộc.

“Khi áp lực tài chính gia tăng thông qua chi phí kiểm kê và mua chứng chỉ carbon, biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp đáng kể nếu không tối ưu hóa quy trình sản xuất sạch”, bà Trần Minh Thu nhận định.

Theo các chuyên gia thương mại, từ năm 2026, EU sẽ từng bước đưa chi phí carbon vào đối với hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao. Các nhà nhập khẩu phải mua và nộp chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải carbon gắn trong sản phẩm nhập khẩu vào EU. Giá chứng chỉ này được liên kết trực tiếp với thị trường carbon EU ETS, hệ thống mà doanh nghiệp châu Âu đã tham gia trong nhiều năm qua.

Ngay cả trước khi nghĩa vụ thanh toán đầy đủ có hiệu lực, nhiều nhà mua hàng tại EU đã gia tăng áp lực yêu cầu dữ liệu phát thải được kiểm chứng và lộ trình giảm phát thải đáng tin cậy trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt tác động đến các ngành thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro và có thể tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm hạ nguồn trong thời gian tới.

Nhiều lĩnh vực xuất khẩu chủ lực như thép, nhôm, xi măng, hóa chất, dệt may, da giày, điện tử và logistics đang chịu áp lực lớn từ các “hàng rào kỹ thuật xanh” của thị trường quốc tế, đặc biệt là EU.

Đối với ngành dệt may, các quy định mới về hóa chất và thuốc nhuộm buộc doanh nghiệp phải thay đổi nguyên liệu đầu vào, đầu tư công nghệ xử lý môi trường, tăng cường kiểm nghiệm sản phẩm và hoàn thiện hệ thống quản trị hóa chất theo chuẩn quốc tế. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp dệt may Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu nên gặp khó khăn trong việc kiểm soát đồng bộ tiêu chuẩn toàn chuỗi cung ứng.

Bên cạnh lĩnh vực sản xuất, ngành logistics cũng đối mặt nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi xanh. Chi phí đầu tư phương tiện vận tải đạt chuẩn môi trường còn cao, hạ tầng phục vụ vận tải xanh chưa đồng bộ, trong khi năng lực kiểm kê và minh bạch dữ liệu phát thải khí nhà kính còn hạn chế.

Ở bức tranh hạ tầng, ngành xây dựng cũng chịu tác động dây chuyền từ các tiêu chuẩn này. Ông Nguyễn Thế Mạnh, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Hải Phòng nhận định, để hiện thực hóa mục tiêu đưa Hải Phòng trở thành thành phố công nghiệp hiện đại theo định hướng Số - Xanh - Thông minh - Bền vững, các nhà thầu và doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng bắt buộc phải tái cấu trúc mô hình.

Việc ứng dụng vật liệu xanh, xây dựng mô hình công trình xanh, đô thị xanh không chỉ giúp doanh nghiệp nội địa tham gia vào các dự án hạ tầng chiến lược thế hệ mới, mà còn gián tiếp giúp các ngành hạ nguồn giảm lượng phát thải tích tụ, nâng cao khả năng cạnh tranh xuất khẩu khi đối diện với các rào cản kỹ thuật khắt khe như CBAM hay REACH.

Điểm sáng lớn nhất trong bức tranh dịch chuyển xanh tại Hải Phòng hiện nay đến từ nỗ lực tiên phong của các nhà phát triển hạ tầng khu công nghiệp quy mô. Ông Bruno Jaspaert, Tổng giám đốc Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C chứng minh hiệu quả thực tế bằng các số liệu kiểm chứng sinh động từ mô hình năng lượng tái tạo tích hợp. Hệ thống điện mặt trời áp mái và turbine gió liên kết của DEEP C đã sản xuất lần lượt khoảng 3.400 MWh và 2.500 MWh mỗi năm, giúp cắt giảm tổng cộng gần 4.000 tấn CO2 phát thải ra môi trường hằng năm.

Đặc biệt, thông qua chương trình sản xuất sạch hơn (RECP) phối hợp cùng các tổ chức quốc tế như Thụy Sĩ và UNIDO, việc thực hiện kiểm kê năng lượng tại 14 doanh nghiệp tham gia đã mang lại kết quả tiết kiệm được hơn 5,7 triệu kWh điện/năm và hơn 89.000 m3 nước/năm, tương đương mức giảm thiểu trên 10.500 tấn CO2 và tiết kiệm dòng tiền hàng chục tỷ đồng cho doanh nghiệp.

Tương tự, chia sẻ tại buổi tọa đàm, bà Trần Thị Tố Loan, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Sao Đỏ cho biết: Với Khu công nghiệp Nam Đình Vũ cũng đang tăng tốc trên lộ trình xanh hóa bằng việc thiết lập các mô hình cộng sinh công nghiệp vững chắc. Giai đoạn 1 nền tảng (2024 - 2026), Tập đoàn sẽ nâng cao nhận thức ESG, Hội thảo môi trường, Khuyến khích sản xuất sạch hơn, Triển khai bước đầu điện áp mái; Giai đoạn 2 mở rộng (2026 - 2028) sẽ mở rộng năng lượng tái tạo, gia tăng cộng sinh công nghiệp, hệ thống thu gom chất thải chung, đào tạo ESG, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường; Giai đoạn 3 tối ưu: Hệ thống giám sát thông minh, Hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn, Hạ tầng xanh, Tối ưu giảm phát thải carbon.

Hiện tại, đã có 18/94 doanh nghiệp tại đây (chiếm tỷ lệ khoảng 20%) ứng dụng hiệu quả các giải pháp sử dụng tài nguyên và tối ưu hóa tuần hoàn chất thải. Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi đơn vị phải giải quyết các thách thức lớn như nâng cao tỷ lệ cây xanh, đồng bộ hóa hệ thống giám sát dữ liệu môi trường thông minh và tối ưu hóa năng lượng tái tạo áp mái toàn khu. Nam Đình Vũ hướng tới trở thành hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, bền vững và phát thải thấp tại Hải Phòng.

Ngoài ra, các ý kiến tại tọa đàm cho rằng, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp duy trì thị trường xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, cần có thêm cơ chế hỗ trợ về tài chính, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực nhằm giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thích ứng hiệu quả với các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Từ đó, tạo nền tảng kết nối nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp Hải Phòng chủ động thích ứng, tối ưu chi phí, giảm rủi ro bị loại khỏi chuỗi cung ứng quốc tế và tận dụng cơ hội chuyển đổi xanh để phát triển bền vững trong giai đoạn tới.