Các giải pháp về đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông, phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển, thúc đẩy các mô hình tăng trưởng mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, là nội dung được Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh đề cập trong tham luận tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, sáng 30/7.

Bà Chinh nói, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới không chỉ đòi hỏi những quyết sách đúng, những giải pháp điều hành quyết liệt mà còn đòi hỏi một cơ chế giám sát đủ mạnh để bảo đảm các chủ trương, chính sách của Đảng và các nghị quyết của Quốc hội được tổ chức thực hiện hiệu quả.

Theo Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, trong bối cảnh hoạt động lập pháp của Quốc hội tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng cơ chế ủy quyền và ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khơi thông nguồn lực phát triển thì hoạt động giám sát cũng cần chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.

Theo đó, quan điểm đổi mới quan trọng nhất cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện, đó chính là các chính sách đã tạo ra được kết quả gì? Nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả hay chưa? Những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng và những cơ chế nào cần được tiếp tục hoàn thiện để giải phóng các nguồn lực phát triển?

“Nói cách khác, giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển. Đây cũng chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển”, bà Chinh nhấn mạnh.

Tại tham luận, Phó chủ nhiệm Phạm Thúy Chinh cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị giám sát tập trung vào ba trọng tâm.

Thứ nhất, giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng, bà Chinh nêu, từ thực tế cho thấy nhiều hạn chế của nền kinh tế hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và những bất cập từ sự chồng chéo của pháp luật, việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Vì vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công.

Chỉ khi nguồn lực được khơi thông và sử dụng đúng nơi, đúng lúc thì mục tiêu của các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng. Đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không.

Với trọng tâm thứ hai là giám sát các động lực tăng trưởng mới trong mô hình phát triển mới, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính làm rõ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành những động lực quan trọng của tăng trưởng.

Vì vậy, hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương, chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, phát triển thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, giám sát việc triển khai các cơ chế đặc thù, các mô hình thí điểm và các chính sách nhằm thúc đẩy những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Ở đây, giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi để các động lực tăng trưởng mới phát triển, bà Chinh nhấn mạnh.

Đề cập trọng tâm thứ ba là cần đổi mới chính hoạt động giám sát, Phó chủ nhiệm Phạm Thúy Chinh đề nghị tiếp tục đổi mới phương thức giám sát dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng đánh giá và dự báo chính sách.

Cần thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Bà Chinh thông tin, Ủy ban Kinh tế và Tài chính hiện đang triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phục vụ đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Vẫn theo Phó chủ nhiệm Phạm Thúy Chinh, cần tăng cường sử dụng kết quả kiểm toán, thanh tra và kết luận, kiến nghị của các cơ quan có chức năng kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả giám sát. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị, nghị quyết giám sát cần được thực hiện nghiêm túc, tạo chuyển biến thực chất trong công tác quản lý, điều hành và hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Trong thời gian qua, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã đổi mới cách làm và đạt kết quả bước đầu khá tốt trong triển khai kế hoạch giám sát của Ủy ban về tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Kết luận 18, các nghị quyết của Đảng và Quốc hội gắn với mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, phát triển kinh tế tư nhân và mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực kinh tế - tài chính.

Ngay sau khi kết thúc giám sát, Đoàn Giám sát đã gửi 333 kiến nghị, đề xuất của 34 tỉnh, thành phố tới Văn phòng Chính phủ để báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, nghiên cứu triển khai. Đến nay đã có 22,2% kiến nghị đã được các bộ, ngành báo cáo, giải trình và Ủy ban cho rằng đây là một kết quả rất tốt.

“Đổi mới hoạt động giám sát không chỉ nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực mà đồng thời phải góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các chủ trương đúng được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn. Khi giám sát thực sự hướng vào hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực thì Quốc hội sẽ không chỉ đồng hành với Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn mà còn tạo thêm động lực cho cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó cũng là đóng góp thiết thực của hoạt động giám sát đối với mục tiêu tăng trưởng hai chữ số mà Đại hội Đảng XIV đã xác định”, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu quan điểm.