Đẩy nhanh đưa vào khai thác

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp đơn vị hành chính trên cả nước không chỉ đặt ra yêu cầu về tổ chức nhân sự mà còn tạo ra khối lượng rất lớn công việc liên quan đến quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công. Theo Bộ Tài chính, đến nay công tác bố trí, sắp xếp và xử lý trụ sở, nhà, đất cơ bản đã đáp ứng yêu cầu vận hành bộ máy mới, đồng thời từng bước tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Để phục vụ quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, từ cuối năm 2024 đến nay, hệ thống chính sách về quản lý, sử dụng tài sản công đã được hoàn thiện với quy mô lớn. Riêng các nội dung liên quan trực tiếp đến việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều nghị định, quyết định và thông tư nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc quản lý, khai thác và xử lý tài sản công sau sắp xếp.

Một điểm đáng chú ý là các quy định mới đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý tài sản công theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Đồng thời, hệ thống tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công cũng được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Song song với việc hoàn thiện thể chế, Chính phủ và Bộ Tài chính đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc các bộ, ngành và địa phương triển khai sắp xếp, xử lý tài sản công theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.

Bộ Tài chính cũng thành lập các tổ công tác, đoàn công tác làm việc trực tiếp với địa phương; tổ chức nhiều hội nghị trực tuyến để hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Đường dây nóng và cơ chế hỗ trợ trực tiếp tới từng địa phương được thiết lập nhằm bảo đảm việc xử lý tài sản công được thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, sau khi hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, về cơ bản đã bảo đảm trụ sở làm việc phục vụ hoạt động của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương và chính quyền địa phương các cấp.

Việc bố trí trụ sở được thực hiện linh hoạt, tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có. Tại nhiều địa phương, đặc biệt là các xã không nằm ở trung tâm huyện cũ, mô hình làm việc phân tán tiếp tục được duy trì nhằm khai thác hiệu quả các trụ sở hiện hữu, hạn chế phát sinh nhu cầu đầu tư xây dựng mới.

Đối với khối tài sản dôi dư sau sắp xếp, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc rà soát, sắp xếp và xác định chủ thể chịu trách nhiệm quản lý đối với toàn bộ nhà, đất thuộc phạm vi quản lý.

Biến tài sản công dôi dư thành nguồn lực phát triển

Theo số liệu tổng hợp, cả nước đã hoàn thành xử lý bước đầu đối với 26.447 cơ sở nhà, đất. Trong đó, nhiều tài sản được ưu tiên chuyển đổi công năng để phục vụ nhu cầu dân sinh và phát triển xã hội.

Cụ thể, 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở được sử dụng cho lĩnh vực y tế; 2.385 cơ sở được chuyển đổi thành các thiết chế văn hóa, thể thao; 626 cơ sở được bố trí phục vụ các mục đích công cộng khác.

Theo Bộ Tài chính, đây là một trong những kết quả nổi bật của quá trình sắp xếp bởi không chỉ tận dụng hiệu quả tài sản công hiện có mà còn góp phần bổ sung hạ tầng cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao mà không phải đầu tư mới từ ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, quá trình xử lý tài sản công sau sắp xếp vẫn còn nhiều việc phải làm. Đối với các cơ sở nhà, đất được thu hồi và chuyển giao về địa phương quản lý, sau khi hoàn thành bước sắp xếp ban đầu, các địa phương phải tiếp tục thực hiện bước xử lý tiếp theo nhằm đưa tài sản vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Đến cuối tháng 5/2026, đã có 4.709 cơ sở nhà, đất hoàn thành việc xử lý hoặc được đưa vào khai thác sử dụng. Trong khi đó vẫn còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để.

Trong số này, hơn 5.300 cơ sở đã được giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất hoặc đơn vị kinh doanh nhà quản lý nhưng chưa đưa vào khai thác; gần 2.900 cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành triển khai; hơn 3.200 cơ sở vẫn chưa có phương án khai thác cụ thể.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, hiện đã xử lý được 3.446 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên vẫn còn hơn 700 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, trong đó nhiều trường hợp chưa có quyết định xử lý hoặc đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ.

Bộ Tài chính đánh giá việc sắp xếp, xử lý tài sản công đã góp phần quan trọng bảo đảm hoạt động thông suốt của bộ máy chính quyền sau sắp xếp, đồng thời tạo thêm quỹ đất và cơ sở vật chất phục vụ các dịch vụ công thiết yếu.

Ngoài ra, quá trình này còn tạo nguồn lực đất đai để phục vụ các mục tiêu phát triển lâu dài của Nhà nước cũng như tạo điều kiện thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả tài sản công, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Dù vậy, việc xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn trong khi thời gian thực hiện ngắn. Nhiều cơ sở nằm ở vùng sâu, vùng xa, quy mô nhỏ, không có lợi thế thương mại nên khó thu hút nhà đầu tư hoặc tìm kiếm phương án khai thác phù hợp.

Bên cạnh đó, việc dịch chuyển trung tâm hành chính sau sắp xếp cũng làm thay đổi nhu cầu sử dụng nhà, đất, dẫn đến tình trạng cung lớn nhưng cầu thấp tại nhiều khu vực. Một số địa phương và đơn vị cấp xã còn lúng túng trong triển khai các quy trình xử lý, khai thác tài sản.

Để đẩy nhanh tiến độ trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu; đồng thời đưa kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư trở thành một trong những tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý để các địa phương sớm đưa tài sản công vào sử dụng hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.