Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (VAFIE), việc áp dụng khoản 1 Điều 18 Nghị định số 128/2020/NĐ-CP để xử phạt hành vi không khai báo hóa chất nhập khẩu là vấn đề cần được xem xét kỹ về bản chất pháp lý.

Đại diện Hiệp hội cho rằng, trong giai đoạn từ 12/6/2020 đến trước ngày 31/1/2022, dù Nghị định số 71/2019/NĐ-CP đã quy định doanh nghiệp phải khai báo hóa chất nhập khẩu, nhưng chưa có quy định cụ thể về chế tài xử phạt nếu doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ này. Vì vậy, việc xử phạt trong giai đoạn trên còn thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng.

VAFIE cũng cho rằng, việc xử phạt vi phạm hành chính cần dựa trên các quy định minh bạch, rõ ràng theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định số 118/2021/NĐ-CP. Hiệp hội kiến nghị cơ quan chức năng sớm có hướng dẫn thống nhất, đồng thời áp dụng nguyên tắc có lợi cho doanh nghiệp đối với các hành vi phát sinh trước ngày 31/1/2022 - thời điểm Nghị định số 17/2022/NĐ-CP có hiệu lực.

Ở góc độ khác, đại diện Ban Pháp chế thuộc Cục Hải quan cho rằng việc doanh nghiệp thực hiện khai báo hóa chất và nhận phản hồi tự động từ Cổng thông tin một cửa quốc gia là điều kiện để hàng hóa được thông quan hợp lệ. Do đó, việc xử lý các trường hợp không khai báo là cần thiết nhằm bảo đảm kỷ cương quản lý nhà nước đối với mặt hàng hóa chất.

Theo Ban Pháp chế, trong trường hợp văn bản chuyên ngành chưa quy định đầy đủ, cơ quan quản lý có thể căn cứ các quy định liên quan tại Nghị định số 71/2019/NĐ-CP, Nghị định số 128/2020/NĐ-CP và Nghị định số 113/2017/NĐ-CP để xem xét xử lý.

Cụ thể, Điều 25 và Điều 27 Nghị định số 113/2017/NĐ-CP quy định doanh nghiệp phải khai báo hóa chất nhập khẩu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia trước khi thông quan. Thông tin phản hồi khai báo từ hệ thống là căn cứ pháp lý để làm thủ tục thông quan hàng hóa.

Ban Pháp chế cũng dẫn quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, theo đó mọi hành vi vi phạm quy định quản lý nhà nước nếu có lỗi đều phải được phát hiện, xử lý kịp thời và đúng quy định pháp luật.

Trong quá trình kiểm tra sau thông quan đối với một số doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất, Chi cục Kiểm tra sau thông quan thuộc Cục Hải quan cũng phát sinh vướng mắc trong việc xác định hành vi không khai báo hóa chất có được coi là hành vi nhập khẩu hàng hóa không đáp ứng điều kiện hay không.

Theo Chi cục Kiểm tra sau thông quan, Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 quy định “quản lý theo điều kiện” là biện pháp yêu cầu thương nhân phải đáp ứng một số điều kiện cụ thể khi thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa xác định rõ việc không khai báo hóa chất thuộc trường hợp “không đáp ứng điều kiện nhập khẩu”.

Để bảo đảm xử lý đúng quy định, Chi cục Kiểm tra sau thông quan đã báo cáo lãnh đạo Cục Hải quan và đề nghị Ban Pháp chế xin ý kiến hướng dẫn từ Bộ Công Thương - cơ quan quản lý chuyên ngành về hóa chất - trước khi ban hành quyết định xử phạt chính thức.