Nhân lực quyết định năng lực làm chủ AI

Sáng 17/7, tại Hà Nội, vòng chung kết Vietnam AI Innovation Challenge 2026 (VAIC 2026) chính thức khởi động với sự tham gia của hơn 300 đội thi. Trong 48 giờ liên tục, các sinh viên, kỹ sư, nhà phát triển và chuyên gia công nghệ sẽ xây dựng, kiểm thử, hoàn thiện các giải pháp trí tuệ nhân tạo trước khi trình bày sản phẩm với hội đồng chuyên môn.

VAIC 2026 là cuộc thi phát triển ứng dụng AI cốt lõi quy mô lớn, thuộc khuôn khổ Thách thức Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026. Chương trình do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Tập đoàn Meta, AI for Vietnam Foundation, Tập đoàn FPT và Đại học Duy Tân phối hợp tổ chức.

Theo Ban tổ chức, tính đến ngày 9/7, cuộc thi ghi nhận gần 2.500 lượt đăng ký. Hơn 300 đội đã hoàn thiện nhân sự để tham dự vòng chung kết, trong đó có các thí sinh quốc tế. Quy mô đăng ký cho thấy sức hút ngày càng lớn của mô hình thi phát triển sản phẩm AI gắn với nhu cầu thực tế, thay vì dừng lại ở trình bày ý tưởng hoặc nghiên cứu mang tính lý thuyết.

Cũng trong chương trình sáng nay, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, Bộ Tài chính) phối hợp với UNESCO, RIVA và các đối tác phát động Cuộc thi Olympic Trí tuệ nhân tạo Quốc tế 2027. Đây là lần đầu tiên Việt Nam đăng cai một kỳ Olympic quốc tế chuyên sâu về AI, hướng tới học sinh trung học phổ thông, sinh viên và cộng đồng công nghệ toàn cầu.

Phát biểu tại lễ khởi động, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng đánh giá chương trình đã tạo ra nhiều tầng kết nối giữa chuyên gia, kỹ sư, sinh viên trong và ngoài nước; giữa tri thức, ý tưởng với doanh nghiệp; giữa khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ với nhu cầu phát triển đất nước.

Ông ghi nhận vai trò của NIC, Meta, AI for Vietnam Foundation cùng sự phối hợp của FPT, Đại học Duy Tân, các cơ quan, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức quốc tế trong quá trình triển khai chương trình.

Theo nguyên Phó Thủ tướng, hoạt động này cho thấy yêu cầu tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các mạng lưới chuyên gia. Sự liên kết đó cần hướng tới nâng cao năng lực công nghệ quốc gia, củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đưa các kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.

VAIC 2026 diễn ra khi Việt Nam đang triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trên thế giới, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử và dữ liệu lớn ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế. Ông cho rằng các công nghệ mới đang thay đổi sâu rộng sản xuất, dịch vụ, y tế, giáo dục, giải trí, quản trị và nghiên cứu khoa học. Cạnh tranh giữa các quốc gia cũng chuyển mạnh sang năng lực kiểm soát hạ tầng chiến lược, dữ liệu, trung tâm dữ liệu, khả năng tính toán và các mô hình nền tảng.

“Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc và càng không thể chậm chân”, nguyên Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng nguồn nhân lực cùng năng lực làm chủ, phát triển công nghệ mới là yêu cầu cấp thiết.

Theo ông, lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng phát hiện, thu hút, đào tạo và phát huy nhân tài AI. Đây không còn là cuộc đua của từng cá nhân hoặc doanh nghiệp riêng lẻ, mà là cạnh tranh giữa những hệ sinh thái có sự tham gia của cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng phát triển công nghệ.

Với Olympic Trí tuệ nhân tạo Quốc tế 2027, nguyên Phó Thủ tướng cho rằng Việt Nam sẽ chuyển từ vị trí quốc gia tham gia sang vai trò kết nối cộng đồng AI trẻ toàn cầu. Sự kiện tạo điều kiện để học sinh, sinh viên giao lưu, học hỏi, cạnh tranh và trưởng thành, đồng thời hỗ trợ phát hiện những tài năng mới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Ông ví VAIC 2026 là “bài tập của hôm nay”, còn kỳ Olympic quốc tế năm 2027 là sự chuẩn bị cho tương lai. NIC cùng các đối tác được đề nghị phát triển khai hoạt động thành một hành trình xuyên suốt về phát hiện, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực AI chất lượng cao.

Cũng tại chương trình, ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc NIC cho biết Chương trình Thách thức Đổi mới sáng tạo Việt Nam do NIC và Meta đồng tổ chức thường niên từ năm 2022, đến nay đã bước sang năm thứ năm.

Chương trình từng được Cổng Thông tin Nhà Trắng của Hoa Kỳ ghi nhận là một hoạt động tiêu biểu trong hợp tác công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Theo ông Huy, NIC sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế để thúc đẩy các công nghệ chiến lược, trong đó AI là một trọng tâm.

Hướng đi của NIC là xây dựng mạng lưới kết nối từ đào tạo, nghiên cứu đến phát triển sản phẩm và thương mại hóa. VAIC 2026 được kỳ vọng tạo thêm nguồn giải pháp cho doanh nghiệp, đồng thời giúp đội ngũ phát triển trẻ tiếp cận chuyên gia, hạ tầng công nghệ, môi trường nghiên cứu và cơ hội nghề nghiệp.

Doanh nghiệp đặt bài toán, thí sinh phát triển giải pháp

Điểm nhấn tại VAIC 2026 là sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp trong vai trò đặt đề bài, cung cấp góc nhìn vận hành và đánh giá khả năng triển khai. Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn - Hà Nội (SHB) đưa đến cuộc thi các bài toán xuất phát từ hoạt động thực tế của ngành.

Ông Đỗ Quang Vinh, Phó chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc SHB cho biết ngân hàng theo đuổi tinh thần “AI for Everyone” - AI cho mọi người. Theo định hướng này, công nghệ không nằm riêng trong các phòng nghiên cứu hoặc bộ phận kỹ thuật, mà cần được đưa vào quy trình vận hành, sản phẩm và dịch vụ để giải quyết nhu cầu cụ thể của khách hàng và doanh nghiệp.

Các bài toán do SHB đưa ra tạo điều kiện để thí sinh tiếp cận những yêu cầu đặc thù của lĩnh vực tài chính - ngân hàng, nơi độ chính xác, bảo mật, tốc độ xử lý và khả năng kiểm soát rủi ro có ý nghĩa quyết định. Đội thi phải phát triển giải pháp đủ mới về công nghệ, nhưng cũng cần chứng minh khả năng vận hành ổn định, tuân thủ nguyên tắc an toàn dữ liệu và phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế.

Bà Thảo Griffiths, Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Meta nhận định những bước tiến thực chất trong AI cần sự phối hợp giữa Chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và cộng đồng nhà phát triển.

Theo bà, VAIC giúp chuyển các công cụ AI dễ tiếp cận thành giải pháp phục vụ những thách thức trong đời sống. Qua đó, Việt Nam có thể tiến từ một quốc gia sẵn sàng ứng dụng AI sang cộng đồng có khả năng sáng tạo, phát triển và đưa sản phẩm AI vào nền kinh tế số.

Đồng quan điểm, ông Trần Việt Hùng, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc AI for Vietnam, cho rằng AI là “cơ hội trăm năm có một” với Việt Nam. Lần đầu tiên trong một cuộc chơi công nghệ lớn, khoảng cách về điểm xuất phát giữa Việt Nam và thế giới được thu hẹp, mở ra cơ hội làm chủ công nghệ và xây dựng những sản phẩm có khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu.

Trong 48 giờ thi đấu, các đội được hỗ trợ bởi mạng lưới chuyên gia, cố vấn và Trạm cứu trợ công nghệ Genius Station vận hành liên tục. Các buổi thảo luận về an toàn dữ liệu, tư duy sản phẩm và kỹ năng thuyết trình cũng được tổ chức để giúp thí sinh hoàn thiện giải pháp cả về kỹ thuật lẫn khả năng tiếp cận thị trường.

Sau vòng chung kết, các đội xuất sắc có cơ hội tham gia chương trình nghiên cứu tại châu Âu, hợp tác với AI Singapore tại Đại học Công nghệ Nanyang, tiếp cận hệ sinh thái công nghệ ở Silicon Valley, làm việc cùng doanh nghiệp hoặc gia nhập mạng lưới hỗ trợ của NIC.