Thiết lập chuẩn mực tài chính mới

Năm 2026, theo các chuyên gia, thế giới sẽ chứng kiến stablecoin - loại tiền điện tử có giá trị gắn chặt với các tài sản ổn định, thoát khỏi vai trò “công cụ trú ẩn” đơn thuần để trở thành cầu nối huyết mạch giữa tài chính truyền thống và blockchain.

Dữ liệu từ Chainalysis (công ty hàng đầu về phân tích dữ liệu blockchain, trụ sở tại Mỹ) cho thấy, stablecoin đang xử lý hàng ngàn tỷ USD giá trị giao dịch mỗi tháng. Sự bùng nổ này không đến từ sự hưng phấn nhất thời, mà từ sự hoàn thiện về pháp lý.

Tính đến tháng 7/2025, quy định về phát hành stablecoin đã được thực thi tại 11 trong số 25 quốc gia hàng đầu. Đáng chú ý, phần lớn các quốc gia đã ban hành hoặc đề xuất quy định đều là những nền kinh tế phát triển.

Đặc biệt, cú hích lớn nhất cho stablecoin chính là việc Mỹ thông qua Đạo luật GENIUS (tháng 7/2025), dự kiến đến tháng 7/2026 sẽ ban hành các quy định thực thi cuối cùng để đưa GENIUS vào hiệu lực.

GENIUS buộc các nhà phát hành stablecoin phải bảo đảm tài sản thanh khoản cao, minh bạch thông tin và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chống rửa tiền (AML). Điều này đã giải tỏa tâm lý e ngại của các định chế lớn. Giờ đây, những “gã khổng lồ” bán lẻ như Amazon, Walmart, hay các ngân hàng thương mại hàng đầu không còn đứng ngoài cuộc. Họ đang tích cực tích hợp stablecoin vào hệ thống thanh toán, hứa hẹn một làn sóng cạnh tranh có thể làm “đảo lộn” hạ tầng thanh toán truyền thống đã tồn tại hàng thập kỷ.

Chainalysis cho rằng, Đạo luật GENIUS củng cố sự lạc quan của thị trường vào một khung khổ pháp lý rõ ràng. Cùng với dòng vốn đầu tư từ các tổ chức tăng cao, đạo luật này sẽ góp phần mở ra làn sóng phát triển mới cho các loại tiền điện tử, trong bối cảnh nhiều ngân hàng và các hãng bán lẻ đang tìm hiểu cơ hội về stablecoin, trong đó có những tên tuổi như Amazon, Walmart… Làn sóng cạnh tranh mới có thể làm đảo lộn hệ thống thanh toán truyền thống.

Các chuyên gia nhận định, stablecoin “có đà phát triển trong năm 2026”. Tuy vậy, theo Hội đồng Ổn định tài chính (FSB) - cơ quan quốc tế giám sát và đưa ra khuyến nghị về hệ thống tài chính toàn cầu, ngay cả khi quy định về stablecoin đã được thực hiện, vẫn còn nhiều lỗ hổng nghiêm trọng liên quan đến các biện pháp quản lý rủi ro và dự trữ vốn.

Khi 10% GDP toàn cầu lên “on-chain”

Một xu hướng khó đảo ngược trong năm nay là việc token hóa tài sản thực (RWA). Hãy nhìn vào những con số biết nói: Cuối năm 2025, tổng tài sản mã hóa từ trái phiếu kho bạc Mỹ đã vượt 8 tỷ USD, trong khi vàng mã hóa chạm mốc 3,5 tỷ USD.

Theo dự báo của Tập đoàn tư vấn Boston Consulting Group (BCG), RWA có thể đạt hơn 16.000 tỷ USD vào năm 2030 và sau đó điều chỉnh lên gần 19.000 tỷ USD vào năm 2033, giữ nguyên tỷ trọng khoảng 10% GDP toàn cầu. Điều đó có nghĩa là RWA liên tục mở rộng và song hành cùng tốc độ phát triển chung của kinh tế thế giới.

Sự phát triển lạc quan này xuất phát từ sự cởi mở của các nhà điều hành. Cụ thể, Cơ quan tiền tệ Singapore (MAS) đã đưa Dự án Guardian từ thí điểm sang chiến lược cụ thể, vận hành khung hoạt động cho các quỹ mã hóa.

Tại Mỹ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã cho phép Công ty Lưu ký chứng khoán (DTC) triển khai dự án thí điểm chương trình mã hóa chứng khoán - một bước đột phá quan trọng giúp kết nối tài chính truyền thống với công nghệ blockchain và tài sản số.

Còn tại EU, mã hóa tài sản ngày càng được coi là một trụ cột chiến lược nhằm cải thiện khả năng cạnh tranh của thị trường vốn.

Khi các “ông lớn” ngân hàng vào cuộc

Theo dự báo, năm 2026 đánh dấu sự xóa nhòa khoảng cách giữa tài chính truyền thống (TradFi) và thế giới tài sản số. Các ngân hàng không còn đứng ngoài quan sát, mà đã trực tiếp tham gia vào lưu ký, giao dịch và phát hành tài sản mã hóa.

Chainalysis cho hay, sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi thay đổi trong lập trường pháp lý, đặc biệt là tại Mỹ. Năm 2025, ba cơ quan quản lý tài chính quan trọng hàng đầu của Mỹ gồm Cục Bảo hiểm tiền gửi Liên bang (FDIC), Văn phòng Kiểm soát tiền tệ (OCC) và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tạo ra nhiều không gian hơn cho các ngân hàng tham gia vào lĩnh vực tiền điện tử.

Quan trọng không kém, Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS - cơ quan thiết lập tiêu chuẩn ngân hàng quốc tế) đã nhận thấy những hạn chế của các quy định xử lý rủi ro tiền điện tử hiện tại, đặc biệt là yêu cầu vốn cao đối với các tài sản rủi ro như Bitcoin. BCBS đang xem xét điều chỉnh các quy tắc này theo hướng phản ánh đúng hơn bản chất và mức độ rủi ro, tạo sự linh hoạt hơn cho các ngân hàng muốn tiếp cận lĩnh vực này nhưng vẫn đảm bảo an toàn hệ thống.

Tại EU, Đạo luật Thị trường tài sản điện tử (MiCA) cung cấp một bộ quy tắc chung và rõ ràng, chấm dứt tình trạng pháp lý mập mờ trước đây. MiCA yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số phải minh bạch, áp dụng các biện pháp bảo mật chặt chẽ và tuân thủ quy định chống rửa tiền (AML)… qua đó giúp các tổ chức tài chính truyền thống tự tin hơn khi triển khai các dự án tiền điện tử và token hóa.

Khung pháp lý và hạ tầng quyết định cuộc chơi

Trong các báo cáo của mình, Chainalysis tỏ ra ấn tượng khi năm 2025, Việt Nam vụt trở thành “người khổng lồ” trên thị trường tiền số toàn cầu, với chỉ số chấp nhận tiền điện tử và giá trị giao dịch đạt hơn 220 tỷ USD, tăng 55% so với cùng kỳ năm 2024.

Hơn thế, cùng với Pakistan, Việt Nam được đánh giá là quốc gia “thay đổi chính sách ấn tượng nhất năm nay” trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

“Việt Nam đã thông qua luật công nhận vị thế pháp lý của tiền điện tử và cho phép chương trình cấp phép sàn giao dịch thí điểm, đưa tiền điện tử từ vùng xám trở thành tâm điểm chú ý”, Chainalysis nêu.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù tiềm năng rất lớn, con đường năm 2026 của Việt Nam không trải toàn hoa hồng, đặc biệt trong công tác phòng chống tội phạm tài chính.

Bởi lẽ, việc sử dụng tiền điện tử ngày càng tăng cũng tạo ra nhiều cơ hội cho tội phạm. Năm 2025, số vụ tấn công ví điện tử cá nhân của nhà đầu tư crypto tăng vọt lên 158.000 vụ, với 80.000 nạn nhân và tổng giá trị bị đánh cắp 713 triệu USD - tăng gần gấp 3 lần số vụ và gấp đôi số nạn nhân so với năm 2022.

Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý chống tội phạm tài chính, các quốc gia đang đẩy mạnh thu hồi tài sản để ngăn chặn việc tái đầu tư từ các hoạt động phi pháp.

Minh chứng là các hướng dẫn, khuyến nghị về thu hồi tài sản năm 2025 của FATF (Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính - cơ quan giám sát toàn cầu về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố), trong đó đưa ra các phương thức tịch thu, quản lý và hoàn trả tài sản tiền điện tử, đồng thời khuyến khích các quốc gia sử dụng phân tích blockchain và mô hình hợp tác công - tư để cải thiện hiệu quả.

Gian lận và lừa đảo trên mạng cũng trở thành tâm điểm chú ý. Sau khi Vương quốc Anh ban hành các quy định mang tính bước ngoặt về bồi thường thiệt hại do gian lận, các quốc gia khác như Australia, Thái Lan cũng áp đặt nghĩa vụ đối với các bên trung gian, bao gồm tổ chức tài chính và nền tảng công nghệ, nhằm bảo vệ nhà đầu tư khỏi các vụ lừa đảo, đồng thời áp dụng các hình phạt hoặc cơ chế chia sẻ thiệt hại đối với bên không thực hiện đầy đủ trách nhiệm.

Mỹ đã tiến hành những vụ tịch thu tài sản chưa từng có tiền lệ và thành lập “Lực lượng đặc nhiệm chống lừa đảo” để triệt phá các mạng lưới gian lận đầu tư tiền điện tử xuyên quốc gia.

“Việc giải quyết tội phạm tài chính trong lĩnh vực tiền điện tử vẫn là cốt lõi để xây dựng lòng tin và sự chấp nhận của các tổ chức”, Chainalysis khẳng định.

Năm 2026, kỷ nguyên của token hóa đã gõ cửa mọi quốc gia. Với Việt Nam, nếu tận dụng tốt vị thế “người khổng lồ” và giải quyết hiệu quả các thách thức về quản trị, kỳ vọng trở thành một trung tâm tài chính số thực thụ - nơi dòng vốn quốc tế tự tin đổ về là hoàn toàn khả thi.