Lãi suất giảm nhỏ giọt, ngân hàng tìm mọi cách huy động vốn

Trước động thái NHNN tiếp tục có công văn yêu cầu tăng cường kiểm tra việc giảm lãi suất của các ngân hàng thương mại, xử lý nghiêm các sai phạm, lãi suất trên thị trường đã rục rịch giảm.

Đơn cử, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) công bố giảm lãi suất huy động với các kỳ hạn dài. Theo đó, lãi suất 12-24 tháng giảm 0,1-0,2%/năm. Lãi suất các kỳ hạn dưới 12 tháng được giữ nguyên. Ngoài ra, từ ngày 26/5, lãi suất tiết kiệm tại quầy cũng được điều chỉnh giảm ở một số kỳ hạn.

Tương tự, VikkiBank cũng vừa công bố biểu lãi suất mới. Theo đó, các mức lãi suất ưu đãi lên tới 9-9,1%/năm không còn được áp dụng. Lãi suất cao nhất tại ngân hàng này là 8,7%/năm cho kỳ hạn từ 6 tháng đến 13 tháng (áp dụng với khoản tiền gửi từ 200 triệu đồng trở lên).

Theo khảo sát của Báo Tài chính - Đầu tư, mặc dù một số ngân hàng thương mại giảm nhẹ lãi suất huy động niêm yết công khai, song lãi suất “ưu tiên” vẫn được áp dụng ở mức cao. Nói cách khác, thị trường hình thành chế độ “hai lãi suất”, theo đó, lãi suất áp dụng cho khách hàng có tiền gửi lớn (từ 200 triệu đồng trở lên) cao hơn nhiều so với lãi suất tiết kiệm thông thường. Món tiền gửi càng lớn thì lãi suất càng cao.

Hiện tại, chênh lệch giữa lãi suất ưu tiên và lãi suất thông thường lên tới hơn 3%, điều này khiến yêu cầu công bố công khai lãi suất của NHNN trở nên không còn nhiều ý nghĩa.

Hiện nay, nhằm tránh bị giám sát vì huy động vốn với lãi suất cao, nhiều ngân hàng đang tích cực hướng dòng tiền gửi của khách hàng qua các kênh khác như: chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu doanh nghiệp, hợp đồng vay vốn với bên thứ ba do ngân hàng làm trung gian (thực tế là công ty sân sau trong hệ sinh thái của ngân hàng).

Ngoài ra, một số ngân hàng cũng chào mời khách hàng cầm cố sổ tiết kiệm bằng USD để vay VND với lãi suất 2,5-3%/năm, sau đó sử dụng số tiền này để mua các sản phẩm đầu tư khác (NHNN nghiêm cấm cho vay để gửi tiết kiệm).

Trên thị trường liên ngân hàng đầu tuần này, lãi suất cho vay qua đêm tăng vọt lên 7%/năm, bất chấp NHNN tiếp tục bơm ròng hỗ trợ thanh khoản. Điều này cho thấy, vấn đề thanh khoản của hệ thống vẫn rất nóng. Thực tế, sau chỉ đạo nóng của NHNN, số ngân hàng thương mại giảm thêm lãi suất không nhiều. Một số ngân hàng thậm chí vẫn tiếp tục tăng lãi suất tiết kiệm.

Ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc MB cho hay, nền kinh tế đang trong tình trạng thiếu tiền, công tác huy động vốn của các ngân hàng gặp rất nhiều khó khăn.

Báo cáo tài chính quý I/2026 của các ngân hàng niêm yết cho thấy, gần một nửa ngân hàng trên thị trường suy giảm huy động vốn, trong khi tín dụng vẫn tăng trưởng khá tốt, điều này làm chênh lệch huy động/cho vay ngày càng tăng cao.

Tại thời điểm cuối tháng 3/2026, tín dụng toàn hệ thống đạt quy mô 19,2 triệu tỷ đồng, vượt huy động hơn 2 triệu tỷ đồng và đang tiến dần tới mốc chênh lệch 3 triệu tỷ đồng. Đây là con số đáng cảnh báo, cho thấy mức độ áp lực lên thanh khoản hệ thống còn kéo dài trong thời gian tới.

Trái phiếu có bù đắp được nguồn vốn thiếu hụt?

Theo số liệu mới nhất vừa được NHNN công bố, tiền gửi tổ chức đã chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng khoảng 2,65 triệu tỷ đồng từ tháng 10/2025 và đến nay chưa có dấu hiệu quay trở lại.

Cụ thể, từ tháng 9/2025 trở về trước, quy mô tiền gửi dân cư và tiền gửi tổ chức gần như tương đương nhau, song từ tháng 10/2025, tiền gửi tổ chức đột ngột sụt giảm mạnh và hiện thấp hơn 4,3 triệu tỷ đồng so với tiền gửi dân cư. Đáng chú ý là tiền gửi tổ chức vẫn trong xu hướng tiếp tục giảm, còn tiền gửi dân cư lại tăng chậm dần.

Trong những tuần gần đây, dù NHNN vẫn tiếp tục bơm tiền hỗ trợ hệ thống qua kênh OMO (nghiệp vụ thị trường mở), song do lượng đáo hạn lớn nên lũy kế hai tuần gần đây, NHNN đều hút ròng.

Để bù đắp phần nào lượng vốn thiếu hụt trên thị trường 1 và thị trường 2, các ngân hàng bắt đầu chạy đua phát hành trái phiếu trở lại.

Dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội cho biết, trong tuần qua, có 9 đợt công bố thông tin phát hành trái phiếu riêng lẻ mới, 100% đến từ nhóm ngân hàng (MSB, MB, HDBank, Techcombank, Bac A Bank).

Tính trong 3 tuần đầu tháng 5/2026, thị trường có 15 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, trong đó có 11 đợt phát hành thuộc về nhóm ngân hàng. Giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp toàn thị trường trong 3 tuần của tháng 5/2026 là 17.230 tỷ đồng, trong đó 70% thuộc về nhóm ngân hàng (hơn 12.000 tỷ đồng), 30% lượng phát hành còn lại thuộc nhóm bất động sản, xây dựng.

Như vậy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đảo chiều mạnh mẽ so với 4 tháng đầu năm. Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, 4 tháng đầu năm nay, trái phiếu bất động sản chiếm 60% tổng lượng trái phiếu phát hành, trong khi nhóm ngân hàng chỉ chiếm 36%.

Việc ngân hàng tăng tốc phát hành trái phiếu (bao gồm trái phiếu để tăng vốn cấp 2 và bổ sung nguồn vốn huy động) một phần do khó khăn trong huy động vốn trên thị trường dân cư.

Thời gian tới, nhiều ngân hàng lên kế hoạch phát hành lượng trái phiếu khủng, như Agribank dự kiến phát hành 15.000 tỷ đồng trái phiếu ra công chúng; Vietcombank cũng dự định phát hành tối đa 10.000 tỷ đồng trái phiếu tăng vốn cấp 2 theo hình thức riêng lẻ; BIDV thậm chí còn dự kiến huy động tới 41.000 tỷ đồng qua kênh trái phiếu. HDBank dự kiến phát hành 15.000 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ, trong khi VPBank cũng lên kế hoạch huy động 30.000 tỷ đồng qua kênh này…

Hiện lãi suất phát hành trái phiếu của các ngân hàng thương mại đang là 8,3-8,6%/năm, trong khi cùng kỳ năm ngoái chỉ 5-6%/năm. Việc ngân hàng tăng phát hành trái phiếu dù lãi suất cao, cho thấy áp lực thanh khoản với các ngân hàng vẫn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh huy động vốn toàn hệ thống tăng rất chậm.

TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia nhận xét, huy động vốn khó buộc ngân hàng thương mại phải tìm kênh huy động vốn có chi phí cao hơn và điều này sẽ tác động đến mặt bằng lãi suất cho vay trong thời gian tới.

Một trong những đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi lãi suất cho vay cao là cá nhân vay mua nhà đã hết giai đoạn vay ưu đãi. Theo phản ánh của người mua, lãi vay mua nhà thả nổi hiện đã lên tới 16-17%/năm.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup cũng cảnh báo, trong vài quý tới, lãi suất cho vay tăng cao càng ngấm vào nền kinh tế. Theo đó, cả hành vi tiêu dùng của người dân lẫn hoạt động của doanh nghiệp đều bị ảnh hưởng, thị trường bất động sản sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Các chuyên gia khuyến nghị, để lãi suất bớt nóng, cần phải nắn dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, thay vì chảy quá nhiều vào lĩnh vực rủi ro như bất động sản. Từ đầu năm đến nay, NHNN đã nỗ lực hãm phanh tín dụng bất động sản để giảm bớt rủi ro, song dòng tiền vẫn đổ vào lĩnh vực này. Thậm chí, trên thị trường, các doanh nghiệp lớn vẫn tìm cách huy động mọi nguồn lực nhàn rỗi khác trong dân cư nhằm tìm đầu ra cho lượng lớn bất động sản tồn kho giá cao.

NHNN khuyến cáo doanh nghiệp cơ cấu lại dòng tiền, sử dụng vốn tín dụng đúng mục đích, tập trung cho hoạt động sản xuất - kinh doanh. Đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn thông qua thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư, hợp tác công - tư và các hình thức huy động vốn trung dài hạn khác, thay vì dựa quá nhiều vào hệ thống ngân hàng.