Trước bối cảnh thị trường vàng và đá quý đang trải qua những đợt “sóng dư luận” về chất lượng và cung cách quản lý, ông Huỳnh Trung Khánh - Phó Chủ tịch Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) cho biết, trong những tháng vừa qua, VGTA đã có sự hợp tác rất chặt chẽ với Viện Tiêu chuẩn Đo lường thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ để soạn thảo một thông tư mới, dự kiến sớm ban hành trong 2026 để kiểm soát chất lượng và chấn chỉnh lại thị trường vàng.

Sẽ có quy định về đo lường, quản lý chất lượng vàng

Theo dự thảo Thông tư, đo lường là một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong giao dịch. Yêu cầu đối với cân và quả cân: Cân dùng để xác định khối lượng vàng phải có phạm vi đo và độ chính xác phù hợp. Cụ thể, mức cân phải tương ứng với giá trị độ chia kiểm (e) quy định (ví dụ: cân đến 200g phải có e ≤ 1 mg)

Các thiết bị này phải được kiểm định bởi tổ chức được chỉ định và giấy chứng nhận kiểm định phải còn hiệu lực. Sai số khối lượng: Khối lượng vàng thực tế không được nhỏ hơn khối lượng công bố. Dự thảo quy định chi tiết giới hạn sai số cho phép tùy theo khối lượng vàng (ví dụ: vàng từ 100g đến 200g có sai số cho phép là 56mg).

Các phương tiện đo và thiết bị thử nghiệm phải được hiệu chuẩn bởi tổ chức được công nhận theo tiêu chuẩn TCVN ISO/IEC 17025. Chất chuẩn hàm lượng vàng cũng phải có giấy chứng nhận kết quả thử nghiệm hoặc so sánh còn thời hạn.

Dự thảo cũng đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Phân hạng vàng: Chất lượng vàng trang sức, mỹ nghệ được phân hạng theo độ tinh khiết (phần nghìn - ‰) hoặc Kara (K).

Việc quy đổi giữa hàm lượng vàng (%), độ tinh khiết (‰) và Kara được thực hiện theo bảng quy định (ví dụ: 24K tương đương 99,9%). Khi phân hạng theo Kara, nếu giá trị thực tế nằm giữa hai mức thì phải xếp vào hạng thấp hơn liền kề.

Vàng miếng và vàng nguyên liệu: Vàng miếng và vàng nguyên liệu nhập khẩu phải có hàm lượng vàng từ 99,5% trở lên. Chất lượng thực tế không được thấp hơn tiêu chuẩn đã công bố.

Vật liệu phụ và kim loại nền: Vật liệu hàn phải có độ tinh khiết tối thiểu tương đương với sản phẩm chính, trừ một số trường hợp đặc biệt (như dây chuyền sợi nhỏ dưới 1mm có thể dùng vật liệu hàn không chứa vàng).

Được phép dùng kim loại nền khác vàng để tăng độ bền cơ lý nhưng phải xử lý bề mặt để tránh nhầm lẫn và phải công bố rõ ràng. Sản phẩm có vật liệu nhồi, làm đầy phải được thông báo cụ thể là không làm hoàn toàn từ hợp kim vàng.

An toàn sức khỏe: Dự thảo Thông tư cũng nêu, vàng trang sức không được chứa các thành phần độc hại vượt quá ngưỡng cho phép của pháp luật.

Phải công bố tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc

Đây cũng là khâu quan trọng để minh bạch hóa thông tin sản phẩm trên thị trường được Dự thảo nêu.

Công bố tiêu chuẩn: Các tổ chức, cá nhân phải tự thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Thông tin công bố có thể được thể hiện tại nơi kinh doanh, trên bao bì, nhãn hàng hóa, tài liệu kèm theo hoặc website

Trực tiếp trên sản phẩm: Phải thể hiện hàm lượng vàng/độ tinh khiết, mã ký hiệu tổ chức sản xuất và mã ký hiệu sản phẩm (trừ sản phẩm quá nhỏ dưới 1g). Trên nhãn đi kèm/bao bì: Phải đầy đủ tên hàng hóa, địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ, khối lượng vàng, khối lượng vật gắn và thông tin cảnh báo.

Ký hiệu đặc biệt: Dự thảo quy định các mã ký hiệu cụ thể như "G.P" (vàng bọc, mạ), "G.F" (nhồi vật liệu khác), "C" (lớp phủ phi kim loại trong suốt) để người dùng dễ nhận biết

Dự thảo khuyến khích các đơn vị áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, mã số mã vạch hoặc hệ thống thông tin điện tử. Các dữ liệu cần có bao gồm tên sản phẩm, đơn vị sản xuất/nhập khẩu, khối lượng, hàm lượng vàng và thời gian sản xuất.

Quy trình kiểm tra được quy định rõ ràng để đảm bảo tính khách quan và chính xác. Phương pháp không phá hủy (XRF): Dùng để kiểm tra nhanh hoặc sản phẩm có cấu trúc đồng nhất.

Phương pháp phá hủy (Hỏa luyện - Cupel hóa, ICP-OES): Áp dụng khi có tranh chấp, khiếu nại, vàng có độ tinh khiết cao (≥ 995‰) hoặc khi kết quả phương pháp không phá hủy có nghi ngờ. Kết quả của phương pháp phá hủy là căn cứ cuối cùng

Việc lấy mẫu phải đảm bảo tính minh bạch, khách quan. Nếu kết quả lần đầu không đạt, doanh nghiệp có quyền yêu cầu thử nghiệm lại tại một tổ chức khác được chỉ định. Cơ quan kiểm tra thực hiện mượn mẫu và phải hoàn trả sau khi thử nghiệm. Nếu mẫu bị phá hủy hoặc biến dạng, cơ quan kiểm tra phải chi trả chi phí gia công, đóng gói lại cho doanh nghiệp.

Chấn chỉnh thị lại trường vàng

Cũng theo ông Khánh, Thông tư của Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến ban hành sớm trong năm 2026, nhằm quy định về quản lý đo lường và chất lượng đối với các loại vàng trang sức, mỹ nghệ, vàng miếng và vàng nguyên liệu. Nội dung trọng tâm bao gồm các tiêu chuẩn kỹ thuật về độ tinh khiết, hàm lượng vàng, cùng các yêu cầu khắt khe đối với thiết bị đo lường và phương pháp thử nghiệm xác định khối lượng.

Đồng thời, quy định chi tiết trách nhiệm của các đơn vị kinh doanh trong việc ghi nhãn hàng hóa, công bố tiêu chuẩn áp dụng và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh đó, dự thảo thiết lập quy trình kiểm tra nhà nước, lấy mẫu thử nghiệm và các biện pháp xử lý vi phạm để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên thị trường. Đây là khung pháp lý quan trọng giúp thống nhất hoạt động sản xuất, nhập khẩu và lưu thông vàng tại Việt Nam theo các luật sửa đổi mới nhất.

Tổ chức, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vưc vàng, trang sức phải tuân thủ các quy định về đo lường, chỉ kinh doanh vàng đúng chất lượng đã công bố, lưu giữ hồ sơ chất lượng và chịu sự kiểm tra của cơ quan chức năng.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia có trách nhiệm chỉ định các tổ chức thử nghiệm, phê duyệt mẫu phương tiện đo và chủ trì kiểm tra nhà nước. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện kiểm tra, thanh tra và báo cáo định kỳ về tình hình chất lượng vàng trên địa bàn.

Thông tư dự kiến có hiệu lực vào năm 2026 và sẽ thay thế Thông tư số 22/2013/TT-BKHCN. Đối với các sản phẩm vàng đã lưu thông trước ngày Thông tư có hiệu lực, nếu đáp ứng các quy định cũ thì vẫn được tiếp tục lưu thông, đồng thời khuyến khích các đơn vị thực hiện theo các quy định mới về ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc.

Bởi Phó Chủ tịch VGTA cho rằng, hiện việc kiểm định chất lượng vàng tại Việt Nam đang bộc lộ nhiều bất cập. Chính vì không có một đơn vị kiểm định độc lập hoàn toàn nên thị trường đã xảy ra những vụ việc lùm xùm liên quan đến chất lượng của các đơn vị lớn, cả thương hiệu SJC, PNJ cũng bị nhắc tên trong các vấn đề gần đây.

Vì thế, một trong những mục tiêu quan trọng nhất mà VGTA kỳ vọng khi thông tư này ra đời là tạo cơ sở pháp lý để thiết lập một cơ quan kiểm định chất lượng vàng khách quan và độc lập.

Việc thiết lập cơ quan kiểm định độc lập không chỉ để chấn chỉnh thị trường nội địa mà còn là bước chuẩn bị cho tương lai xuất khẩu của ngành chế tác nữ trang Việt Nam. Khi hàng hóa Việt Nam vươn ra thị trường thế giới, việc có một cơ quan kiểm định uy tín để bảo chứng chất lượng là điều bắt buộc.

 Đây là việc chắc chắn phải làm trong tương lai gần và thông tư mới của Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến sớm ban hành chính là hành lang pháp lý quan trọng để triển khai.

“Việc giá vàng trong nước giảm gần đây thực chất là một tín hiệu tốt. Điều đó giúp thu hẹp khoảng cách chênh lệch quá lớn (có lúc lên tới mười mấy đến 20 triệu đồng/lượng) so với giá thế giới. Khi cung cầu cân đối hơn, thị trường sẽ ổn định”, ông Khánh nói.