Liên kết nhiều nhưng giá trị kinh tế chưa tương xứng

Những năm qua, hàng loạt chương trình hợp tác phát triển du lịch liên tỉnh, liên vùng đã được triển khai. Các địa phương tích cực phối hợp xúc tiến, quảng bá, xây dựng tuyến du lịch và giới thiệu sản phẩm chung. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ những hoạt động này vẫn là vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn.

Một chương trình liên kết dù thu hút nhiều địa phương tham gia, tổ chức nhiều hoạt động quảng bá, nhưng nếu doanh nghiệp không mở rộng được thị trường, gia tăng doanh thu hoặc có thêm cơ hội đầu tư thì kết quả vẫn khó tương xứng với nguồn lực bỏ ra.

Điều đó cho thấy, liên kết du lịch cần chuyển từ tư duy kết nối địa giới, tài nguyên sang tổ chức những chuỗi giá trị có khả năng vận hành hiệu quả trên thị trường. Trong đó, lợi ích của doanh nghiệp phải trở thành cơ sở để xác lập mục tiêu và phương thức hợp tác
giữa các điểm đến.

Một trong những hạn chế hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa mục tiêu quản lý nhà nước và nhu cầu kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khi địa phương chú trọng mở rộng hợp tác, nâng cao nhận diện điểm đến và gia tăng lượng khách, doanh nghiệp lại quan tâm trực tiếp đến chi phí vận hành, khả năng tiêu thụ sản phẩm, biên lợi nhuận và hiệu quả sử dụng vốn. Những mục tiêu này về cơ bản không đối lập, nhưng nếu thiếu cơ chế dung hòa lợi ích, hoạt động liên kết dễ dừng ở những cam kết mang tính hình thức, thiếu động lực triển khai lâu dài.

Nhìn nhận vấn đề này, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, cho rằng khoảng trống hiện nay là “liên kết giữa các chủ thể còn lỏng lẻo, lợi ích chưa được chia sẻ hợp lý và tiếng nói của cộng đồng chưa được đặt đúng vị trí”.

Một doanh nghiệp lữ hành khó có thể duy trì việc đưa khách đến địa phương nếu chi phí vận chuyển cao, dịch vụ thiếu ổn định hoặc giá sản phẩm không đủ cạnh tranh. Ngược lại, các cơ sở lưu trú, nhà hàng và điểm tham quan cũng khó chủ động đầu tư nâng cấp chất lượng nếu lượng khách phụ thuộc vào những chương trình hợp tác ngắn hạn, thiếu cam kết về thị trường.

Bởi vậy, liên kết du lịch phải giải quyết được mối quan hệ giữa chi phí và lợi ích của các chủ thể tham gia. Doanh nghiệp cần thấy rõ việc hợp tác giúp giảm chi phí tìm kiếm khách hàng, mở rộng kênh phân phối, tăng công suất khai thác dịch vụ hoặc tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn so với hoạt động riêng lẻ. Khi hiệu quả kinh doanh được bảo đảm, các bên mới có cơ sở để duy trì hợp tác và tái đầu tư.

Bên cạnh bài toán lợi ích, sự trùng lặp về sản phẩm giữa các địa phương cũng đang hạn chế hiệu quả liên kết. Khi nhiều điểm đến cùng khai thác những loại hình trải nghiệm tương tự, thiếu bản sắc riêng, hoạt động liên kết dễ trở thành cuộc cạnh tranh về giá thay vì bổ trợ cho nhau về giá trị. Điều này khiến doanh nghiệp khó xây dựng những chương trình du lịch khác biệt, trong khi du khách không có nhiều lý do để kéo dài hành trình.

Để khắc phục tình trạng này, mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế và vai trò của mình trong chuỗi sản phẩm chung. Điểm đến có thế mạnh về di sản, văn hóa có thể phát triển các hoạt động tham quan, trải nghiệm chuyên sâu; địa phương sở hữu điều kiện tự nhiên thuận lợi tập trung vào nghỉ dưỡng, sinh thái; trong khi những khu vực có làng nghề, ẩm thực và nông nghiệp đặc sắc có thể bổ sung các dịch vụ trải nghiệm gắn với cộng đồng.

Đây cũng là cơ sở để đổi mới cách đánh giá hiệu quả liên kết. Thay vì chủ yếu thống kê số lượng chương trình hợp tác, hội nghị xúc tiến hay tuyến du lịch được công bố, cần quan tâm nhiều hơn đến số sản phẩm thực sự được khai thác, lượng khách sử dụng dịch vụ, doanh thu tạo ra và khả năng duy trì hợp tác của doanh nghiệp.

Đặt lợi ích doanh nghiệp vào trung tâm chuỗi giá trị du lịch

Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu phát triển du lịch theo hướng hình thành hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, tăng cường liên kết liên ngành, liên vùng và nâng cao giá trị gia tăng. Trong đó, doanh nghiệp được xác định là lực lượng tiên phong, người dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng.

Định hướng này đòi hỏi đổi mới phương thức tổ chức liên kết du lịch, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm và khai thác thị trường. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, phát triển hạ tầng và điều phối nguồn lực, trong khi doanh nghiệp chủ động lựa chọn thị trường, thiết kế sản phẩm và tổ chức kinh doanh.

Theo quan điểm của TS. Nguyễn Anh Tuấn, phát triển du lịch trong giai đoạn mới cần chuyển mạnh sang chiều sâu, chú trọng chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị điểm đến và giá trị gia tăng. Từ yêu cầu này, các chương trình liên kết cần được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu thị trường thay vì chỉ xuất phát từ mong muốn giới thiệu tài nguyên của từng địa phương. Doanh nghiệp lữ hành, đơn vị phân phối và các nhà cung cấp dịch vụ cần tham gia ngay từ khâu xác định khách hàng mục tiêu, thiết kế sản phẩm đến tổ chức khai thác.

Chẳng hạn, với phân khúc khách quốc tế có nhu cầu trải nghiệm văn hóa, một hành trình liên vùng cần kết nối những giá trị đặc sắc, tạo cơ hội khám phá sâu và sử dụng nhiều dịch vụ tại điểm đến. Trong khi đó, khách nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe hoặc du lịch kết hợp hội nghị lại đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng lưu trú, giao thông, tiện ích và khả năng cung ứng dịch vụ đồng bộ.

Các đơn vị lữ hành, vận chuyển, lưu trú và điểm tham quan cần xác lập những thỏa thuận cụ thể về cung ứng dịch vụ, chính sách thương mại, tiêu chuẩn chất lượng và trách nhiệm của từng bên. Khi doanh nghiệp lữ hành có nguồn cung ổn định, cơ sở lưu trú và điểm tham quan có cơ hội tiếp cận dòng khách thường xuyên, các bên sẽ có thêm động lực nâng cao chất lượng dịch vụ và đầu tư
phát triển sản phẩm mới.

Đối với các địa phương, chính sách hỗ trợ liên kết cũng cần chuyển từ tổ chức những hoạt động xúc tiến riêng lẻ sang xây dựng chương trình phát triển sản phẩm có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Nguồn lực quảng bá chung nên ưu tiên những thị trường mục tiêu, tuyến du lịch có khả năng thương mại hóa và các sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của du khách. Qua đó, hạn chế tình trạng quảng bá dàn trải, trong khi doanh nghiệp thiếu điều kiện chuyển hóa sự quan tâm của thị trường thành doanh thu.

Tuy nhiên, để những cơ chế hợp tác này phát huy hiệu quả, hạ tầng kết nối phải được đầu tư đồng bộ. Các tuyến giao thông liên vùng, hệ thống vận chuyển, bến cảng, điểm dừng chân và hạ tầng số cần được xem xét trong tổng thể phát triển du lịch, thay vì triển khai riêng lẻ theo địa giới hành chính.

Cùng với hạ tầng, việc chia sẻ dữ liệu thị trường giữa các địa phương và doanh nghiệp cũng cần được chú trọng. Thông tin về lượng khách, xu hướng tiêu dùng, công suất lưu trú và nhu cầu dịch vụ sẽ giúp các đơn vị chủ động xây dựng sản phẩm, điều chỉnh kế hoạch kinh doanh và phân bổ nguồn lực phù hợp. Đây là nền tảng để hoạt động liên kết vận hành theo nhu cầu thực tế thay vì phụ thuộc vào những chương trình hợp tác mang tính thời điểm.

Xét cho cùng, sức mạnh của liên kết điểm đến không nằm ở số lượng địa phương tham gia hay quy mô những thỏa thuận hợp tác, mà ở khả năng hình thành sản phẩm đủ sức cạnh tranh, tạo dòng khách ổn định và phân phối giá trị kinh tế hợp lý. Khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích rõ ràng, có điều kiện chủ động kinh doanh và mở rộng đầu tư, liên kết du lịch sẽ từng bước vận hành theo nhu cầu thị trường, thay vì phụ thuộc vào các chương trình phối hợp mang tính hành chính.