Ngày 9/4, Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) phối hợp cùng Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội thảo Trọng tài Xây dựng Quốc tế TP.HCM 2026, với chủ đề “Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn Việt Nam và quốc tế”.

Nhu cầu hạ tầng tăng mạnh, rủi ro tranh chấp gia tăng

Phát biểu tại hội thảo, Luật sư Vũ Ánh Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao và tiếp tục được đánh giá tích cực trong trung và dài hạn, qua đó khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế năng động của khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Theo ông Dương, sự ổn định kinh tế vĩ mô và quá trình hội nhập sâu rộng đang tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng và xây dựng. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội hiện chiếm hơn một phần ba quy mô nền kinh tế và đang tiến tới ngưỡng khoảng 40% GDP, với hàng trăm dự án cao tốc, cảng biển, sân bay, năng lượng và đô thị được triển khai trên cả nước.

"Làn sóng đầu tư mạnh mẽ này phản ánh tầm nhìn phát triển dài hạn và có thể xem là 'thập kỷ hạ tầng' của Việt Nam", ông Dương nói, đồng thời đánh giá, Chính phủ đã xác định phát triển hạ tầng là một trong những đột phá chiến lược, đồng thời không ngừng hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đầu tư công, mở rộng hợp tác công - tư, và tăng cường thu hút nguồn lực quốc tế. Những cải cách này đang từng bước tạo dựng một môi trường đầu tư minh bạch hơn, cạnh tranh hơn và tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.

Tuy nhiên, các dự án xây dựng ngày càng có quy mô lớn, cấu trúc phức tạp, thời gian thực hiện dài và có sự tham gia của nhiều bên, kéo theo rủi ro về tiến độ, chi phí, pháp lý và quản trị hợp đồng. “Ở đâu có phát triển nhanh, ở đó có tranh chấp. Khi rủi ro không được kiểm soát hiệu quả, tranh chấp là điều khó tránh khỏi”, ông Dương nhận định.

Trong bối cảnh toàn cầu, tranh chấp xây dựng xuyên biên giới ngày càng gia tăng về giá trị và mức độ phức tạp, khiến trọng tài quốc tế trở thành phương thức giải quyết được ưu tiên nhờ tính linh hoạt, chuyên môn cao và hiệu quả thực thi

Tại Việt Nam, hệ thống trọng tài thương mại đang đứng trước cơ hội phát triển lớn nhờ khung pháp lý dần hoàn thiện và nhận thức của doanh nghiệp ngày càng cởi mở. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách giữa thực tiễn quốc tế và pháp luật trong nước, cũng như nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực trọng tài xây dựng.

Chính vì vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ là “làm thế nào để giải quyết tranh chấp”, mà còn là “làm thế nào để giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả, công bằng và phù hợp với các chuẩn mực toàn cầu, đồng thời đáp ứng được đặc thù của Việt Nam”.

Luật mới giúp tăng tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro pháp lý

Trao đổi với phóng viên bên lề hội thảo, ông Nguyễn Nam Trung, Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) chia sẻ, năm 2026 được xem là năm bản lề đối với ngành xây dựng Việt Nam, khi Luật Xây dựng mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng hàng loạt nghị định và văn bản hướng dẫn nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư xây dựng và triển khai các dự án trọng điểm tại Hà Nội, TP.HCM được dự báo sẽ tạo ra làn sóng đầu tư mạnh trong 5 năm tới.

Tuy nhiên, nguồn lực nhân sự và năng lực nhà thầu trong nước hiện vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Việc đầu tư ồ ạt trong bối cảnh biến động giá vật liệu, gián đoạn chuỗi cung ứng và rủi ro địa chính trị có thể làm gia tăng tranh chấp.

Theo ông Trung, tranh chấp thanh quyết toán hiện là loại rủi ro phổ biến nhất tại Việt Nam, do thiếu cơ chế xử lý nhanh các khoản nợ đã được xác nhận, khiến nhiều nhà thầu phải mất nhiều năm mới thu hồi được tiền.

“Luật Xây dựng mới và các nghị định hướng dẫn được kỳ vọng sẽ thiết lập cơ chế ngăn ngừa và xử lý tranh chấp từ sớm, giúp các bên giải quyết nhanh chóng, hạn chế kéo dài nhiều năm như trước”, ông Trung nói, đồng thời cho biết hiện Bộ Xây dựng đã trình Bộ Tư pháp thẩm định Nghị định về hợp đồng xây dựng. Dự kiến khi luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, sẽ có ít nhất 4 Nghị định và nhiều thông tư được ban hành đồng bộ để bảo đảm hành lang pháp lý thông suốt.

Nói thêm về những điểm mới của Luật Xây dựng, ông Nguyễn Bắc Thủy, Trưởng phòng Kinh tế và hợp đồng xây dựng, Cục Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng Luật Xây dựng năm 2025 là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật gắn với thực tiễn.

Theo đó, luật quy định cụ thể hơn về nguyên tắc ký kết, nội dung hợp đồng, điều kiện thanh toán, điều chỉnh giá hợp đồng và xử lý phát sinh trong quá trình thực hiện. Các quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng giữa các bên, đồng thời hạn chế tranh chấp, khiếu kiện trong hoạt động xây dựng.

Luật cũng tăng cường các quy định về quản lý thực hiện hợp đồng, gắn trách nhiệm của các chủ thể tham gia với tiến độ, chất lượng và hiệu quả dự án. Việc chuẩn hóa các điều khoản hợp đồng được kỳ vọng góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, giảm thiểu rủi ro pháp lý và bảo đảm tính ổn định trong hoạt động đầu tư xây dựng.