Phí đắt đỏ khiến nông sản bán trên sàn cao hơn nhiều so với chợ truyền thống

Cùng với sự phát triển của công nghệ, các HTX giờ đây không chỉ bán hàng theo cách truyền thống mà còn bán hàng đa kênh, đặc biệt là kênh số, giúp gia tăng hiệu quả hoạt động cho HTX.

Làm sao đẩy mạnh tiêu thụ trên kênh số là một trong những nội dung được nhiều HTX quan tâm tại Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu, quản trị đến thị trường” sáng nay (7/10), tại Hà Nội, do Tạp chí Kinh Doanh cùng Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác, Liên minh HTX Việt Nam tổ chức. 

Ông Nguyễn Quốc Huy, Chủ tịch HĐQT HTX Nấm Tam Đảo cho hay, hiện nay, nhiều HTX có sản phẩm OCOP phẩm tươi sống, song khi mang lên sàn thương mại điện tử bán thì giá đội lên rất cao so với giá bán ở chợ truyền thống mà nguyên nhân là do phí của sàn thương mại điện tử.

Đơn cử, HTX Nấm Tam Đảo có 16 sản phẩm đang bán ra thị trường thì trong đó có 11 sản phẩm OCOP. Dù vậy, đưa các sản phẩm này lên sàn bán khá khó khăn. Hiện phí sàn chiếm 30-35% giá thành sản phẩm, nếu cộng cả các khoản phí như logistics, phí quảng cáo thì lên tới 60% khiến giá bị đẩy lên cao. Khi đó, giá trị nông sản vượt xa giá trị thực tế, khiến chúng tôi rất khó tiếp cận khách hàng, còn để giá thấp như bán ở chợ truyền thống thì HTX không có lãi", ông Huy cho hay. 

TS. Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện (VTC) cũng khuyến nghị các HTX nên dựa vào tình hình doanh thu, tài chính, năng lực quản trị... để đưa ra quyết định đầu tư số hóa cũng như cân nhắc bán hàng trên sàn thương mại điện tử.

Theo thống kê của ông Đạt, năm 2026, mức lãi trên doanh thu của người bán trên sàn thương mại điện tử là 3,4% trong khi tổng phí dao động 8,4% - 20% giá trị đơn hàng. Nói cách khác, đưa hàng lên sàn không đồng nghĩa với chuyển đổi số, không cẩn thận sẽ không hiệu quả.

Trước tình hình này, ông Nguyễn Quốc Huy cho biết, để tối ưu hóa chi phí, HTX đang tổ chức chương trình nông dân livestream cùng thực hiện trên Fanpage, Facebook, giúp giảm áp lực phí sàn, tối ưu hiệu quả bán hàng. Dù vậy, ông Huy cũng kiến nghị thêm, cần có các chính sách từ sàn thương mại điện tử làm sao vừa hài hòa được lợi ích giữa nhà sản xuất và sàn thương mại điện tử, vừa kích cầu được tiêu dùng.  

Chuyển đổi số, HTX cần có lựa chọn ưu tiên

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Viện Khoa học Kinh tế hợp tác, các HTX vẫn chưa hình thành năng lực số đầy đủ. Mức độ đào tạo về công nghệ thông tin (CNTT) còn rất thấp. Đối với thương mại điện tử, tần suất sử dụng sàn thương mại điện tử của HTX mới đạt 1,24 điểm; tỷ lệ doanh thu của mảng thương mại điện tử đạt 1,2 điểm; tần suất cập nhật danh mục sản phẩm trên môi trường số đạt 1,22 điểm và mức độ giao tiếp với khách hàng qua môi trường số đạt 1,37 điểm. Bức tranh về tần suất sử dụng các ứng dụng số cũng cho thấy quá trình chuyển đổi số của HTX mới ở bước đầu. 

Từ thực trạng trên, ông Tuấn cho rằng nhu cầu hỗ trợ của HTX tập trung vào nhiều nội dung phục vụ chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và phát triển sản xuất kinh doanh. Các nhóm nhu cầu được đưa ra gồm hỗ trợ nhân lực và đào tạo về CNTT; hỗ trợ hạ tầng, phần cứng, thiết bị; hỗ trợ công cụ phần mềm chuyển đổi số; hỗ trợ hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm; xây dựng thương hiệu; hỗ trợ quảng cáo, tiếp thị; hỗ trợ tài chính đầu tư chuyển đổi số và hỗ trợ logistics. 

Trong bối cảnh năng lực số chưa đầy đủ, nhiều ý kiến cho rằng, HTX không nên tập trung quá nhiều vào mục tiêu đưa hàng hóa lên sàn thương mại điện tử. Cốt lõi của vấn đề là: Lấy thị trường làm động lực, chuyển đổi số thực chất là tổ chức lại toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất và kinh doanh dựa trên dữ liệu. 

Để giải quyết phí đắt đỏ của sàn thương mại điện tử, một số doanh nghiệp công nghệ đề nghị HTX ứng dụng phần mềm để quản lý sản xuất, quản lý hàng hóa và hỗ trợ bán hàng hiệu quả.  

"HTX có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào tư vấn bán hàng, hỗ trợ bán hàng online, giúp HTX thay thế con người mà không phải tiếp xúc trực tiếp với khách hàng. AI cũng có thể phân tích hàng tồn kho và dự báo cung cầu, giúp HTX có kế hoạch sản xuất rõ ràng. Các HTX ưu tiên sử dụng các giải pháp công nghệ một cách phù hợp, không chạy theo AI nhưng cũng không nên sợ hãi trước sự phát triển của AI", đại diện MISA khuyến nghị.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân lưu ý: "Chuyển đổi số là tổ chức lại toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh dựa trên dữ liệu để tạo ra hiệu quả và mở rộng thị trường. Các HTX xuất phát từ nhu cầu thực tế để chuyển đổi số, tuyệt đối không dựa dẫm vì không ai có thể làm thay mình. Các công ty công nghệ hay đơn vị bán phần mềm thì mục tiêu cuối cùng của họ cũng là lợi nhuận. HTX chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng một khoản đầu tư lớn, nhưng nhất thiết phải bắt đầu bằng một nhu cầu thật, một mục tiêu rõ ràng và một kết quả có thể đo đếm được".

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, HTX chuyển đổi số không phải để "có công nghệ", mà là để sản xuất tốt hơn và bán hàng hiệu quả hơn. Thị trường phải trở thành động lực kéo chuyển đổi số. Doanh nghiệp và các hệ thống phân phối cần làm rõ thị trường đang cần tiêu chuẩn gì, dữ liệu gì, truy xuất ra sao, chất lượng và sản lượng thế nào. Từ nhu cầu đó, HTX sẽ tổ chức lại sản xuất và lựa chọn giải pháp số phù hợp.

Đặc biệt, với các sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực tham gia chuỗi giá trị, cần kết nối đồng bộ giữa dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, thanh toán, logistics và thị trường. Doanh nghiệp và các hệ thống phân phối cần làm rõ thị trường đang cần tiêu chuẩn gì, dữ liệu gì, truy xuất ra sao, chất lượng và sản lượng thế nào. 

Một khi ứng dụng số hóa vào sản xuất và quản lý, HTX không chỉ dễ dàng bán hàng trên các kênh mà còn có thể phát triển mạnh hơn nữa thương hiệu sản phẩm.  Bà Nguyễn Thị Kim Dung, Giám đốc Siêu thị Co.op Mart Hà Nội cho rằng, đối với HTX, mục tiêu không nên chỉ đơn thuần là đưa hàng vào siêu thị mà phải là để khách hàng biết tới sản phẩm và mua sản phẩm, đó mới là điều  quan trọng nhất. 

Đặc biệt, để hỗ trợ HTX chuyển đổi số, các chuyên gia kiến nghị cần triển khai hệ sinh thái chuyển đổi số dùng chung hỗ trợ HTX, đồng thời ứng dụng CNTT trong quản lý, điều hành.  

Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, khi nói về chuyển đổi số trong HTX, cần làm rõ 3 vấn đề: chính sách nào đang có hiệu lực; nền tảng và dữ liệu nào có thể dùng chung; HTX cần chuẩn bị gì để được hỗ trợ.