Chính sách thuế quan mới của Mỹ xuất hiện đúng lúc hoạt động xuất khẩu cá ngừ sang thị trường này vừa có dấu hiệu hồi, khiến doanh nghiệp đứng trước bài toán khó làm sao giữ đơn hàng nhưng không thể tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận.

Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Mỹ đạt hơn 176 triệu USD, giảm 2,3% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, Mỹ vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 39% tổng kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam.

Diễn biến xuất khẩu theo tháng cho thấy thị trường chưa ổn định. Xuất khẩu giảm liên tục trong 5 tháng đầu năm, sau đó bật tăng gần 100% trong tháng 6, đạt gần 35,9 triệu USD. Một phần mức tăng này có phần lớn là từ việc nhà nhập khẩu thúc đẩy giao hàng sớm để phòng ngừa rủi ro chính sách.

Từ ngày 24/7, bức tranh chi phí đã thay đổi khi hàng hóa Việt Nam phải chịu thêm mức thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301.

Qua rà soát ban đầu, các mặt hàng cá ngừ xuất khẩu chủ lực của Việt Nam chưa nằm trong danh mục được miễn trừ, đồng nghĩa mức thuế mới sẽ được cộng thêm vào thuế nhập khẩu hiện hành.

Về mặt pháp lý, người nhập khẩu tại Mỹ là đối tượng trực tiếp nộp thuế. Tuy nhiên, trên thực tế, phần chi phí tăng thêm thường được chuyển ngược trở lại nhà xuất khẩu thông qua các yêu cầu giảm giá, chia sẻ chi phí thuế, điều chỉnh quy cách sản phẩm hoặc cắt giảm khối lượng đơn hàng.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), Việt Nam không phải nguồn cung cá ngừ duy nhất chịu mức 12,5%. Thái Lan và Trung Quốc cũng thuộc nhóm này. Vì vậy, cạnh tranh giữa Việt Nam với Thái Lan chưa thay đổi nhiều nếu chỉ xét riêng phần thuế Mục 301.

Đối với các sản phẩm cá ngừ chế biến, tổng thuế nhập khẩu sau khi cộng thêm Section 301 cao hơn đáng kể so với cá ngừ nguyên liệu. Trong khi đó, các đối thủ như Indonesia, Philippines và Ecuador chỉ chịu mức thuế bổ sung 10%, tạo ra khoảng cách cạnh tranh nhất định trong phân khúc này.

Thực tế, xuất khẩu cá ngừ đã giảm tốc từ năm 2025. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ năm 2025 đạt 924 triệu USD, giảm 7% so với năm 2024. Đáng chú ý, mức sụt giảm tập trung chủ yếu tại thị trường Mỹ.

Cụ thể, xuất khẩu cá ngừ sang Mỹ năm 2025 chỉ đạt 331 triệu USD, chiếm gần 36% tổng kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam, giảm gần 15% so với năm trước.

Mặc dù vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành cá ngừ Việt Nam, hoạt động xuất khẩu sang Mỹ trong năm qua gặp nhiều khó khăn, đặc biệt khi cạnh tranh ở phân khúc sản phẩm chế biến ngày càng quyết liệt. Xuất khẩu cá ngừ đóng hộp gần như đi ngang, trong khi xuất khẩu thịt/loin cá ngừ đông lạnh (mã HS0304) giảm mạnh.

Trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ chưa phục hồi bền vững, nay lại phải gánh thêm thuế bổ sung 12,5%, các doanh nghiệp buộc phải đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, tăng khai thác các khu vực còn nhiều dư địa tăng trưởng như EU, Trung Đông, ASEAN và một số thị trường mới nổi nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ.