Chuyển từ một ngành dịch vụ sang hệ sinh thái kinh tế tổng hợp

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Du lịch được định vị là ngành kinh tế tổng hợp, một động lực tăng trưởng mới, có khả năng tạo sức lan tỏa tới hàng không, vận tải, thương mại, nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế đêm và nhiều lĩnh vực dịch vụ khác.

Điểm cốt lõi của Nghị quyết là chuyển trọng tâm từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế; lấy văn hóa làm nền tảng, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh; dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tạo đột phá.

Quán triệt những nội dung trọng tâm của Nghị quyết tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị diễn ra sáng 3/9, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi là đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách tiếp cận và cách làm, trọng tâm là chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết 26 xác lập rõ vị trí nền tảng của du lịch trong mô hình tăng trưởng mới. Phát triển du lịch phải thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, một động lực tăng trưởng mới, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quá trình này cần bảo đảm sự hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, đồng thời gắn với quốc phòng, an ninh, ngoại giao văn hóa và hội nhập quốc tế.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ quản lý từng hoạt động riêng lẻ sang quản trị một hệ sinh thái và chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Du lịch phải được lồng ghép vào chiến lược, quy hoạch phát triển quốc gia và từng địa phương, đồng thời tăng cường liên kết ngành, liên kết vùng, huy động hiệu quả nguồn lực trong nước và quốc tế.

Trao đổi về bước chuyển này, TS. Trịnh Lê Anh, Trưởng bộ môn Quản trị sự kiện, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Chi hội Du lịch MICE Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 26 là một cú hích chiến lược đúng thời điểm, định vị lại vị thế của du lịch trong cấu trúc kinh tế quốc gia.

“Nếu như Nghị quyết 08-NQ/TW năm 2017 đóng vai trò khai mở, chính thức xác lập du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, thì Nghị quyết 26-NQ/TW chuyển trọng tâm sang tái cấu trúc chiều sâu và tối ưu hóa giá trị của ngành du lịch trong nền kinh tế”, TS. Trịnh Lê Anh nhận định.

Theo chuyên gia này, bước chuyển tư duy thể hiện ở việc đo lường giá trị gia tăng và mức chi tiêu thực tế của du khách thay vì chủ yếu nhìn vào số lượt khách. Cùng với đó là quá trình chuyển từ khai thác tài nguyên sang phát triển kinh tế sáng tạo, kinh tế trải nghiệm và từ liên kết hành chính sang xây dựng chuỗi giá trị tích hợp.

Một cảnh quan đẹp hay một di sản có giá trị mới là điều kiện ban đầu. Giá trị kinh tế chỉ được tạo ra khi nguồn tài nguyên ấy được phát triển thành sản phẩm hấp dẫn thông qua công nghệ, chất lượng dịch vụ và những câu chuyện văn hóa có khả năng chạm tới cảm xúc của du khách.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 26 lần đầu tiên xác định du lịch là động lực tăng trưởng mới, góp phần trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. “Nghị quyết 26 chính là kim chỉ nam và là cú hích chiến lược, thể hiện sự quyết tâm rất cao của Bộ Chính trị”, ông Nguyễn Hồng Hải nhấn mạnh.

Theo ông, du lịch trong giai đoạn mới phải được phát triển theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, tạo sự cộng hưởng với công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế đêm, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, du lịch còn là cầu nối ngoại giao văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, bảo tồn di sản và nâng cao vị thế Việt Nam trên bản đồ du lịch toàn cầu.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Lê Công Năng, Chủ tịch HĐQT WonderTour cho rằng, một chuyến đi liên quan trực tiếp tới hàng không, đường sắt, vận tải, lưu trú, nhà hàng, thương mại, nông nghiệp, y tế, thể thao, tài chính và công nghệ. Khi du khách mua sản phẩm làng nghề hoặc OCOP, du lịch tạo thêm đầu ra cho sản xuất. Khi khách xem một chương trình nghệ thuật, du lịch mở rộng thị trường cho công nghiệp văn hóa. Mỗi đêm lưu trú tăng thêm cũng đồng nghĩa nhiều ngành cùng có cơ hội gia tăng doanh thu.

“Tôi vẫn nhìn du lịch như một hình thức xuất khẩu tại chỗ. Thay vì chỉ đưa cà phê, ẩm thực, hàng thủ công, sản phẩm làng nghề hay văn hóa Việt Nam ra thế giới, chúng ta đưa người tiêu dùng quốc tế đến Việt Nam để trải nghiệm và chi tiêu ngay tại đây”, ông Lê Công Năng phân tích.

Tuy nhiên, lượng khách tăng chưa đồng nghĩa nền kinh tế sẽ thu được giá trị tương xứng. Điều cần quan tâm là dòng tiền của du khách đi đâu, bao nhiêu giá trị được giữ lại trong các doanh nghiệp, cộng đồng và chuỗi cung ứng nội địa.

Theo ông Lê Công Năng, sự liên kết giữa các doanh nghiệp dịch vụ du lịch Việt Nam vẫn khá lỏng lẻo. Lữ hành, khách sạn, vận tải, mua sắm, làng nghề, OCOP, ẩm thực và giải trí đang vận hành như những hệ thống tương đối tách biệt. Việt Nam chưa hình thành được nhiều chuỗi đủ mạnh để giữ chân du khách và giữ dòng chi tiêu trong nền kinh tế.

“Để du lịch trở thành động lực tăng trưởng mới, phải làm được hai việc cùng lúc, tăng quy mô thị trường và tăng giá trị giữ lại trong nền kinh tế Việt Nam”, Chủ tịch HĐQT WonderTour nêu quan điểm.

Kiến tạo chuỗi giá trị để giữ khách, giữ dòng tiền

Nghị quyết 26 đặt mục tiêu đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp từ 10% đến 12% GDP, đón từ 45 triệu đến 50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu từ 80 tỷ USD đến 90 tỷ USD. Việt Nam sẽ hình thành 3 cực tăng trưởng du lịch gồm Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng; 10 trung tâm du lịch trọng điểm; 20 khu du lịch quốc gia và 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh, đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Đến năm 2045, du lịch được đặt mục tiêu đóng góp trực tiếp từ 14% đến 15% GDP, đón 70 triệu lượt khách quốc tế, đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới.

Theo ông Đặng Duy Trung Hiếu, Chủ tịch HĐQT Vietnam Express Tour, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, nếu Nghị quyết 08 giúp du lịch xác lập vị thế thì Nghị quyết 26 đặt ra yêu cầu tạo ra giá trị thực chất hơn cho nền kinh tế. Mô hình phát triển phải chuyển từ quản lý một ngành riêng lẻ sang quản trị hệ sinh thái liên ngành, liên vùng bằng dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Động lực tăng trưởng mới không đơn thuần là đón thêm khách mà phải làm cho khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, quay lại nhiều hơn và để lại thật nhiều giá trị”, ông Đặng Duy Trung Hiếu nhấn mạnh.

Muốn đạt mục tiêu đó, văn hóa cần trở thành linh hồn của sản phẩm thay vì dừng ở vai trò phông nền để du khách tham quan, chụp ảnh. Giá trị văn hóa phải hiện diện trong kiến trúc, ẩm thực, âm nhạc, nghệ thuật, quà tặng, phong cách phục vụ và toàn bộ hành trình trải nghiệm.

Theo ông Đặng Duy Trung Hiếu, Việt Nam cần lựa chọn những câu chuyện đủ lớn để đầu tư dài hạn, kết hợp di sản với công nghiệp sáng tạo và công nghệ hiện đại, từ đó hình thành các sản phẩm biểu tượng mà khi nhắc tới, thế giới có thể nhận ra ngay dấu ấn Việt Nam.

TS. Trịnh Lê Anh cũng cho rằng, để văn hóa trở thành giá trị cốt lõi, cần giải mã và đóng gói câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của thời đại. Thay cho cách trưng bày hiện vật thụ động, điểm đến có thể ứng dụng nghệ thuật kể chuyện, âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình diễn để di sản tự cất lên tiếng nói.

“Khi văn hóa được làm mới bằng tư duy sáng tạo thì du khách sẵn sàng trả giá cao để được thưởng thức”, TS. Trịnh Lê Anh nhận định.

Cùng với đó, du lịch cần liên kết sâu hơn với điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực, thời trang và các sự kiện quốc tế. Hoạt động bảo tồn cũng phải gắn với đời sống của cộng đồng, để người dân thực sự trở thành người kể câu chuyện về làng quê, dân tộc và di sản của mình.

Ông Lê Công Năng lưu ý, khai thác văn hóa không đồng nghĩa thương mại hóa bằng mọi giá. Doanh nghiệp phải bảo vệ tính xác thực của lịch sử và văn hóa, tránh chạy theo xu hướng nhất thời, làm sai lệch di sản hoặc biến những biểu tượng có chiều sâu thành sân khấu thương mại. Doanh nghiệp được hưởng lợi từ văn hóa cũng phải có trách nhiệm đóng góp cho công tác gìn giữ và tái đầu tư.

Để hệ sinh thái kinh tế du lịch vận hành hiệu quả, vai trò của các chủ thể cũng cần được phân định rõ. Nghị quyết xác định Nhà nước giữ vai trò kiến tạo; doanh nghiệp là lực lượng tiên phong; Nhân dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng.

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, Nhà nước cần tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn gồm thể chế, hạ tầng và nguồn lực; rà soát những quy định còn chồng chéo; ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông kết nối các vùng du lịch trọng điểm; nghiên cứu quỹ hỗ trợ phát triển du lịch và cơ chế đặc thù cho các khu du lịch quốc gia.

Doanh nghiệp cần được tạo điều kiện tiếp cận tín dụng, đất đai và chính sách thuế, phí phù hợp để đầu tư chuyển đổi xanh, công nghệ cao và sản phẩm mới. Cơ chế đặt hàng và hợp tác công tư cũng cần được mở rộng để doanh nghiệp tham gia xúc tiến, quảng bá, đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm du lịch quốc gia.

“Người dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng, được tham gia cung cấp dịch vụ, bảo tồn văn hóa, giữ gìn môi trường và được hưởng lợi từ chính du lịch”, ông Nguyễn Hồng Hải khẳng định.

Phát triển hệ sinh thái du lịch còn đòi hỏi một thế hệ nhân lực mới. Theo TS. Trịnh Lê Anh, nhân lực du lịch hiện đại phải có khả năng kết hợp nhiều kỹ năng, từ nghiệp vụ, ngoại ngữ đến phân tích dữ liệu, chuyển đổi số, quản trị trải nghiệm và hiểu biết văn hóa. Khoảng cách giữa giảng đường và thị trường cần được thu hẹp bằng cơ chế hợp tác thực chất giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

Ông Đặng Duy Trung Hiếu nhấn mạnh, nhân lực phải đi trước một bước, đủ năng lực sử dụng công nghệ, dữ liệu và AI, đồng thời biết thiết kế những trải nghiệm đặc thù. Ông Lê Công Năng cũng đề nghị doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra và tổ chức thực hành, tránh tình trạng sinh viên học nhiều năm nhưng khi vào làm việc vẫn phải đào tạo lại.

Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, xuyên suốt các nhiệm vụ và giải pháp là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, toàn diện về tư duy và phương thức phát triển: “Lấy thể chế mở đường, nguồn lực tạo động lực; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá; văn hóa, con người, thiên nhiên và sự khác biệt của Việt Nam tạo bản sắc và lợi thế cạnh tranh”.

Chính phủ đã hoàn thiện Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết với 30 nhiệm vụ, phân công rõ cho 7 bộ, cơ quan và UBND các tỉnh, thành phố. Thành công của Nghị quyết sẽ phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực hiện, sự phối hợp giữa các ngành, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng.

Khi những mắt xích từ hàng không, lưu trú, vận tải, thương mại, nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, kinh tế số đến nguồn nhân lực được kết nối thành một chuỗi thống nhất, du lịch sẽ vượt khỏi giới hạn của một ngành dịch vụ đơn lẻ. Đó là lúc mỗi lượt khách tạo thêm thị trường, mỗi trải nghiệm tạo thêm giá trị và mỗi điểm đến trở thành một phần của hệ sinh thái tăng trưởng mới.