Tạo lập khuôn khổ

Với hai phiên thảo luận, Phiên họp tập trung làm rõ nhu cầu hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam; đồng thời xác định những cơ hội, đối tác ưu tiên và giải pháp phát huy vai trò của ngành Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngoại giao khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao phục vụ phát triển.

Theo Bộ trưởng, ngoại giao khoa học - công nghệ giữ vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi để nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; thúc đẩy làm chủ công nghệ chiến lược, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự công nghệ mới.

Bộ trưởng chia sẻ một số kết quả nổi bật mà công tác ngoại giao công nghệ đạt được thời gian qua. Trước hết, Việt Nam đã tạo lập khuôn khổ và làm sâu sắc nội hàm hợp tác khoa học - công nghệ với các đối tác, nhất là những trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu thế giới. Qua đó, không gian hợp tác về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các công nghệ chiến lược tiếp tục được mở rộng.

Cùng với đó, công tác ngoại giao công nghệ đã kết nối các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và quỹ đầu tư quốc tế với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác về nghiên cứu, phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư công nghệ.

Một kết quả đáng chú ý khác là hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tìm kiếm đối tác, mở rộng mạng lưới hợp tác và tham gia các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Đồng thời, công tác ngoại giao công nghệ đã thúc đẩy kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, từng bước hình thành mạng lưới tri thức có khả năng đóng góp trực tiếp cho quá trình phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Bộ trưởng cũng chia sẻ một số khó khăn, thách thức trong triển khai công tác ngoại giao khoa học - công nghệ thời gian qua và nhấn mạnh yêu cầu không chỉ là tìm kiếm thêm cơ hội hay ký kết thêm thỏa thuận, mà phải xác định rõ những bài toán phát triển của đất nước, lựa chọn đúng đối tác, đúng công nghệ và đúng phương thức hợp tác để biến các cam kết quốc tế thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Phát biểu tại Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, để làm chủ công nghệ chiến lược, Việt Nam cần chuyển từ thế tiếp cận sang chủ động kiến tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị phối hợp với Bộ Ngoại giao và mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài triển khai 5 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, chủ động tham mưu kinh nghiệm quốc tế về chính sách khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bộ trưởng cho biết, Việt Nam đã tham khảo kinh nghiệm của Mỹ, Trung Quốc, Singapore và nhiều nước phát triển trong xây dựng chính sách, trong đó có cơ chế tài chính thu hút nhân lực chất lượng cao và quản lý nhiệm vụ khoa học - công nghệ theo sản phẩm đầu ra.

Thứ hai, đẩy mạnh tìm kiếm, kết nối và chuyển giao công nghệ. Theo Bộ trưởng, Việt Nam không thể làm chủ toàn bộ công nghệ trong thời gian ngắn, do đó cần tăng cường hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ với các đối tác quốc tế.

Thứ ba, tìm kiếm các đối tác chiến lược đầu tư công nghệ tại Việt Nam, nhất là trong lĩnh vực công nghệ sâu (deep tech). Theo Bộ trưởng, các nhà đầu tư quốc tế đặc biệt quan tâm đến nguồn nhân tài, sự ổn định của hệ thống chính trị và khát vọng phát triển của Việt Nam.

Thứ tư, khơi thông nguồn vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế, thu hút các quỹ công nghệ hoạt động tại Việt Nam, tạo nguồn lực cho các startup trong những lĩnh vực như công nghệ sinh học, vật liệu mới và công nghệ tiên tiến.

Thứ năm, thu hút nhân tài khoa học - công nghệ toàn cầu. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo cơ chế, trao quyền cho viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chủ động thu hút, sử dụng chuyên gia, nhà khoa học; đồng thời phát huy mạng lưới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài. Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu theo hướng này.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có vai trò quan trọng trong cung cấp thông tin chính sách, tìm kiếm công nghệ, kết nối đối tác, thu hút vốn và nhân tài.

“Ngoại giao khoa học - công nghệ không chỉ dừng ở việc kết nối mà thước đo thành công cuối cùng phải là năng lực công nghệ được chuyển giao, thị trường mới được mở rộng, sức tự chủ của quốc gia được nâng lên”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.

Trách nhiệm của cả hệ thống chính trị

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu tập trung làm rõ yêu cầu tiếp cận, làm chủ các công nghệ chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nền tảng phát triển lâu dài. Các ý kiến cũng phân tích vai trò của hợp tác quốc tế và công tác ngoại giao trong thực hiện đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, các đại biểu trao đổi về nhu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao, kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ và xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia. Đồng thời, các ý kiến đề nghị tăng cường sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong quá trình tiếp cận, lựa chọn và làm chủ công nghệ.

Các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tại địa bàn, phân tích những biến chuyển của môi trường khoa học - công nghệ thế giới, cũng như tác động của cạnh tranh công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và tái cấu trúc hệ thống đổi mới sáng tạo đối với khả năng tiếp cận, lựa chọn công nghệ của Việt Nam.

Các đại biểu đánh giá cao vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ và đưa ra nhiều đề xuất hợp tác cụ thể, trong đó có tăng cường hợp tác với các đối tác có thế mạnh về công nghệ chiến lược; kết nối Việt Nam với các hệ thống công nghệ cao toàn cầu; thu hút và phát huy mạng lưới chuyên gia, trí thức công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên và thực chất giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Kết luận, chỉ đạo Phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhấn mạnh, Phiên họp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tâm huyết, quyết tâm và trách nhiệm của ngành Ngoại giao trong triển khai các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước.

Theo Bộ trưởng, vai trò của hợp tác quốc tế và ngoại giao khoa học - công nghệ đã được khẳng định trong nhiều văn bản chỉ đạo của Trung ương, như Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 06-NQ/TW.

Với vai trò Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ những yêu cầu mới về tư duy, cách tiếp cận và phương pháp triển khai hoạt động ngoại giao khoa học - công nghệ. Trên tinh thần chuyển từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, Bộ trưởng nêu một số định hướng trọng tâm.

Trước hết, cần thống nhất nhận thức về ngoại giao khoa học - công nghệ trong kỷ nguyên mới, chuyển từ tư duy xin tài trợ, viện trợ sang thúc đẩy hợp tác cùng có lợi giữa Việt Nam và các đối tác; đồng thời linh hoạt, nhạy bén phát hiện những khâu, điểm mà Việt Nam có thể phát huy hiệu quả nhất.

Bên cạnh đó, cần chuyển trọng tâm từ thu hút vốn đầu tư sang thu hút tri thức, công nghệ. Các cam kết, thỏa thuận cấp cao phải có kế hoạch triển khai cụ thể, xác định rõ kết quả và sản phẩm đầu ra.

Nhân dịp này, Bộ trưởng Lương Tam Quang đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chuyển mạnh ngoại giao khoa học - công nghệ từ kết nối sang kiến tạo phát triển, từ ký kết sang tổ chức thực hiện, từ huy động nguồn lực bên ngoài sang góp phần hình thành năng lực nội sinh; tập trung thu hút tri thức, công nghệ và chuyên gia quốc tế theo nhu cầu cụ thể của các bộ, ngành, địa phương.

Các cơ quan đại diện cần chủ động xây dựng mạng lưới đối tác và cơ sở dữ liệu chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, hình thành “bản đồ cơ hội” tại từng địa bàn, xác định các tập đoàn, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu và trường đại học trọng điểm; đồng thời phát huy vai trò cầu nối công nghệ, huy động mạng lưới chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp, đặt hàng giữa trong nước và các cơ quan đại diện ở nước ngoài. Các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị dự án, cơ chế, mặt bằng, nhân lực và năng lực tiếp nhận, bởi “cơ hội bên ngoài chỉ trở thành nguồn lực khi bên trong sẵn sàng”.

Theo Bộ trưởng, ngoại giao khoa học - công nghệ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Các cơ quan trong nước xác định nhu cầu và ưu tiên phát triển; Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện tìm kiếm, kết nối đối tác; viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chuẩn bị năng lực để tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ. Chỉ khi các mắt xích này vận hành đồng bộ, ngoại giao khoa học - công nghệ mới thực sự tạo động lực cho phát triển.