Nhập siêu trở lại, nhưng không đáng lo

Bức tranh xuất nhập khẩu quý đầu năm 2026 ghi nhận nhiều điểm sáng khi tổng kim ngạch đạt xấp xỉ 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ, cho thấy tín hiệu phục hồi tích cực của hoạt động thương mại.

Trong đó, xuất khẩu ước đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%; cán cân thương mại nhập siêu trên 3,6 tỷ USD.

So với thặng dư thương mại 3,57 tỷ USD cùng kỳ năm trước, nhập siêu đã quay trở lại. Sự chênh lệch về xuất siêu - nhập siêu của 2 khu vực doanh nghiệp cũng khá rõ, khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 10,73 tỷ USD; khu vực FDI (kể cả dầu thô) xuất siêu 7,09 tỷ USD.

Cần nói thêm rằng, 4 tháng gần nhất, cán cân thương mại của Việt Nam đều nhập siêu. Cụ thể, tháng 12/2025 nhập siêu 0,66 tỷ USD; tháng 1/2026 vọt lên 1,94 tỷ USD; tháng 2 hơn 1 tỷ USD và tháng 3 là 0,67 tỷ USD.

Nhập siêu dù đã trở lại, nhưng không đáng lo. Theo lý giải của đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), diễn biến nhập siêu trong quý đầu năm không quá bất thường, tương tự bối cảnh của hầu hết quý I các năm trước. Quý I thường không phải giai đoạn xuất siêu, mà là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để chuẩn bị cho sản xuất.

“Trong quý I, nếu có xuất siêu thì tỷ lệ thường không cao. Đây là giai đoạn các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, đồng thời giải ngân cho việc mua sắm trang thiết bị để triển khai các dự án mới”, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu giải thích tại buổi họp báo thường kỳ quý I/2026.

Sự gia tăng nhập khẩu quý I/2026 chủ yếu đến từ việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ nhu cầu sản xuất trong các quý tới.

Ông Hải cho biết, động lực nhập khẩu quý I/2026 càng rõ nét vì dòng vốn FDI tăng mạnh trong năm 2025. Khi các dự án FDI bước vào giai đoạn triển khai, nhu cầu về máy móc, thiết bị và hạ tầng sản xuất tăng theo là điều tất yếu.

Theo Báo cáo thường niên FDI Việt Nam 2025, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm 2024 (38,23 tỷ USD). Đây là mức cao thứ hai trong lịch sử thu hút FDI của Việt Nam. Vốn FDI thực hiện đạt 25,35 tỷ USD, tăng 7,2% so với năm 2024, cũng là mức giải ngân kỷ lục từ trước đến nay, phản ánh cam kết triển khai thực chất của nhà đầu tư nước ngoài.

“Việt Nam hội nhập sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều thập kỷ qua, Việt Nam đã xây dựng được nền tảng sản xuất vững mạnh, đặc biệt trong các ngành công nghiệp định hướng xuất khẩu. Đây là yếu tố then chốt thu hút dòng vốn FDI”, ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho hay.

Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, với hơn 50% tổng vốn đăng ký. Đối chiếu với hoạt động nhập khẩu cho thấy sự tương thích, khi kim ngạch nhập máy móc thiết bị, phụ tùng khác tăng tới 22,6%; nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện tăng trên 50% so với cùng kỳ (47,5 tỷ USD). Đây chủ yếu là các mặt hàng phục vụ sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, công nghệ và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Thương mại hàng hóa quốc tế tăng tốc mạnh mẽ hơn 1 thập kỷ qua nhờ Việt Nam đón dòng vốn FDI lớn từ nhiều tập đoàn, doanh nghiệp toàn cầu. Do đó, cán cân thương mại được cải thiện, đưa thặng dư thương mại ở trạng thái xuất siêu 10 năm liên tiếp (2016 - 2025). Đỉnh điểm trong giai đoạn này rơi vào năm 2023, khi Việt Nam ghi nhận xuất siêu kỷ lục trên 28 tỷ USD.

Mặc dù cơ quan quản lý nhà nước về xuất nhập khẩu nhận định, nhập siêu quý I chưa đáng lo, nhưng việc tháng thứ 4 liên tiếp và cả quý I/2026, nền kinh tế nhập siêu vẫn là điều cần lưu ý.

Hiện nay, áp lực hài hòa cán cân thương mại đối với các quý tiếp theo đang hiện hữu. Theo tính toán, khi lượng nhập khẩu lớn cần được “chuyển hóa” thành sản phẩm xuất khẩu, khả năng tăng tốc của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong việc đưa cán cân thương mại trở lại trạng thái tích cực.

Nhận diện rủi ro thương mại

Nhìn tổng thể, dù tăng trưởng xuất nhập khẩu quý I/2026 ở mức cao, nhưng trong bối cảnh thế giới hiện tại, chiến sự tại Trung Đông cùng các cuộc xung đột khác vẫn tiếp diễn, đặt ra không ít thách thức cho hoạt động thương mại hàng hóa quý II.

“Bước sang quý II/2026, bối cảnh thị trường quốc tế được dự báo sẽ phức tạp hơn, kéo theo những thách thức mới đối với hoạt động xuất nhập khẩu nước ta”, ông Trần Thanh Hải nhận định.

Một trong những yếu tố đáng lưu ý là sự thay đổi trong tâm lý tiêu dùng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tác động đến lạm phát, giá cả tăng cao khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa.

Tiếp đến là rủi ro về nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là dầu mỏ, cũng là vấn đề cần theo dõi. Đây là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất, từ hóa chất đến nhựa và phân bón. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, chi phí sản xuất sẽ tăng lên, kéo theo tác động dây chuyền đến xuất khẩu.

Ngoài ra, chi phí logistics đang có xu hướng gia tăng trở lại sau một thời gian ổn định, khiến áp lực chi phí càng rõ rệt, nhất là với những ngành có biên lợi nhuận thấp.

Sau năm 2025 bứt phá ngoạn mục, với kim ngạch trên 930 tỷ USD, mốc 1.000 tỷ USD quy mô thương mại đang đến gần. Năm 2026, theo Nghị quyết 01/NQ-CP, xuất khẩu phải đạt mục tiêu tăng trưởng 15%, tương ứng giá trị tuyệt đối khoảng 546 - 550 tỷ USD, cùng với đó là duy trì xuất siêu năm thứ 11 liên tiếp với con số trên 20 tỷ USD.

Xuất khẩu quý đầu năm nay tăng 19,1%, cao hơn mục tiêu, nhưng 3/4 chặng đường còn lại đang ẩn chứa nhiều biến số, khi các cuộc xung đột địa chính trị vẫn tiếp diễn và tác động nhiều chiều đến thương mại quốc tế. Đặc biệt, chiến sự Trung Đông nổ ra từ ngày 28/2 tới nay chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, do đó không dễ để đưa ra dự báo về đơn hàng xuất khẩu.

Trong Báo cáo cập nhật kinh tế khu vực công bố ngày 8/4 của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam là quốc gia ASEAN chịu ảnh hưởng rõ nét từ các cú sốc bên ngoài, bao gồm xung đột địa chính trị và gia tăng rào cản thương mại, khiến đà tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại.

Không chỉ là các cuộc xung đột nối tiếp nhau, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) còn nhắc đến một vấn đề khác, đó là chính sách thuế quan mới của Mỹ và xu hướng tài chính - tiền tệ toàn cầu. Tất cả đang tạo ra những tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng, thị trường xuất khẩu và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Ông cầm cho biết, về tổng thể, xuất khẩu dệt may Việt Nam quý I/2026 ước đạt 10,54 tỷ USD, tăng nhẹ 2,3% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, mức tăng này phản ánh nhu cầu thị trường chưa thực sự phục hồi mạnh, trong khi các đối thủ cạnh tranh như Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, nhưng triển vọng không hoàn toàn tiêu cực. Nếu các yếu tố địa chính trị được cải thiện, đặc biệt khi giá dầu hạ nhiệt, áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển có thể giảm bớt, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố then chốt.

“Việc tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường sẽ giúp doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.

Trong nỗ lực tiếp sức cho xuất nhập khẩu, Bộ Công thương vừa công bố 36 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, chủ yếu liên quan đến cấp các loại C/O ưu đãi và không ưu đãi theo các FTA. Động thái này được kỳ vọng góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả tận dụng các cam kết ưu đãi thuế quan từ các FTA mà Việt Nam đã ký kết.

Trên hết, cắt giảm thủ tục hành chính giúp thúc đẩy tăng trưởng cả năm ở mức 2 con số, đồng thời duy trì cán cân thương mại ở trạng thái xuất siêu, tạo nền tảng ổn định cho tăng trưởng kinh tế.