Tại Diễn đàn "Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam" diễn ra tại Đại học Quốc gia Hà Nội sáng 2/10, các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và địa phương trao đổi về những cơ hội mới từ không gian tầm thấp, trong đó UAV được xem là công nghệ có khả năng đưa nhanh khoa học, công nghệ vào các bài toán thực tế.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết kinh tế không gian tầng thấp dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000 m tùy theo cách xác định của từng quốc gia.

Theo ông, thị trường UAV/drone toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 40 tỷ USD; nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.

Bài toán thực tế tại Điện Biên

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển trong định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Chính phủ đồng thời giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái Đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.

Điện Biên đang trở thành một trong những địa phương thử nghiệm cách tiếp cận này. Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều, tỉnh triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, dự kiến 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ an toàn trên 99%.

Ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, cho biết từ ngày 15/9 đến nay, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê, tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng.

"Giá trị lớn hơn là hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro, mô hình điều hành và cơ sở để đánh giá chính sách", ông Nguyễn Bá Anh cho biết.

Từ thử nghiệm, Điện Biên xác định các nhóm ứng dụng trọng tâm gồm vận chuyển nông sản, vật tư sản xuất; logistics y tế, hàng hóa thiết yếu; khảo sát, lập bản đồ số. Đáng chú ý, đã có doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu 3 dự án với tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng, gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV, nhà máy sản xuất UAV và trung tâm giới thiệu, đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ.

Tiềm năng và định hướng phát triển ở Việt Nam

Kinh tế không gian tầng thấp là một lĩnh vực còn khá mới nhưng có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các mô hình thử nghiệm.

Trên thế giới, thiết bị bay không người lái đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, như y tế, vận chuyển khẩn cấp, nông nghiệp, giám sát hạ tầng, an ninh, cứu hộ và thiên tai. Tại Việt Nam, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển từ nhu cầu thực tiễn trong đời sống, và một số doanh nghiệp trong nước cũng đã từng bước làm chủ công nghệ.

Chia sẻ về thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Kim Thuần, Phó Giám đốc Trung tâm công nghệ Viettel Post cho biết, các lĩnh vực ứng dụng tại Việt Nam hiện tập trung vào bốn nhóm chính. Cụ thể, quốc phòng và an ninh với yêu cầu kỹ thuật và an toàn rất cao; nông nghiệp bao gồm phun thuốc, bón phân, giám sát cây trồng và phát hiện sâu bệnh; giám sát hạ tầng trong đó có kiểm tra công trình, lập bản đồ, giám sát rừng cùng các hoạt động khai thác tài nguyên; và cuối cùng là logistics, đây cũng là lĩnh vực còn khá sơ khai, chủ yếu đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc triển khai thí điểm.

"Cơ hội ở đây là chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang mô hình vận hành có nền tảng, có quy trình và có hiệu quả kinh tế rõ ràng", ông Nguyễn Kim Thuần chia sẻ.

Dù vậy, đây lại là khoảng trống lớn để các doanh nghiệp có tiềm lực công nghệ tiên phong, tận dụng cơ hội chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang mô hình vận hành có nền tảng, có quy trình và có hiệu quả kinh tế rõ ràng.

Theo ông, phát triển kinh tế tầm thấp cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Nhà nước tạo hành lang pháp lý; địa phương đưa ra bài toán và không gian thử nghiệm; doanh nghiệp triển khai ứng dụng; trường đại học, viện nghiên cứu hỗ trợ nghiên cứu và đào tạo nhân lực.

Thông tin về giá trị thực tiễn, ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab nhận định, drone đang được ứng dụng rất phổ biến trong nông nghiệp, mang lại những giá trị vô cùng lớn, như tăng năng suất lao động, giảm mức tiêu thụ thuốc trừ sâu và nước, tăng chất lượng nông sản, giảm chi phí cũng như giảm độ độc hại cho người trực tiếp canh tác, qua đó góp phần tăng tính xanh cho nền nông nghiệp.

Tại Việt Nam, các con số thực tế rất ấn tượng, khi khu vực Đồng bằng sông Cửu Long ước tính năm 2026 có khoảng 10.000 drone nông nghiệp đang hoạt động. Tại Cần Thơ, theo thống kê năm 2026, có hơn 4.000 ha lúa được phun bằng thiết bị bay, giúp giảm công lao động, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển kinh tế tầm thấp. Việt Nam cần sớm hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, tần số và chính sách nhân lực cho kinh tế không gian tầng thấp, nhưng không nên chờ hoàn thiện toàn bộ pháp luật mới triển khai. Cần tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để doanh nghiệp từng bước đưa mô hình vào thực tế, đồng thời thúc đẩy làm chủ công nghệ, sản phẩm chiến lược và phát triển nguồn nhân lực.

Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phát triển các hoạt động thiết kế, chế tạo UAV, đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu nạn, giao thông và logistics; đồng thời xây dựng hạ tầng thử nghiệm tại Hòa Lạc.

PGS. TS. Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc tích hợp UAV với logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh và các công nghệ mới đang tạo ra một không gian phát triển mới.

"Sự kết hợp, tích hợp nhiều công nghệ đang tạo ra một cơ hội rất lớn và một không gian mới trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam", Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh.