Tới 1/5 dân số mang tiền thật mua… tiền ảo

Theo giới đầu tư tiền mã hóa lâu năm, thì dù sàn tiền số Việt Nam chưa được công nhận, nhưng đã tự phát trên mạng từ khoảng năm 2010, tức 2 năm sau khi Bitcoin ra đời (năm 2008). Như vậy, có thể thấy, tính tới nay, người Việt tham gia thị trường Crypto mới khoảng 15 năm, chỉ bằng hơn một nửa thời gian thị trường chứng khoán (25 năm).

Nhưng tới hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 17-21 triệu người tham gia đầu tư tài sản mã hóa, tương đương 17-20% dân số cả nước. Khảo sát của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) đưa ra một con số giật mình: 17 triệu người Việt sở hữu tiền mã hóa, gần gấp đôi số lượng tài khoản chứng khoán hiện có.

Nghịch lý là, trong khi thị trường chứng khoán năm 2025 có những phiên giao dịch “tỷ đô” đã được coi là bùng nổ, thì trung bình mỗi ngày có hơn 600 triệu USD (khoảng 16.300 tỷ đồng) tài sản số lại được người Việt giao dịch âm thầm trên sàn tập trung (CEX) và phi tập trung (DeFi).

Tại một báo cáo mới đây của Chainalysis (công ty phân tích blockchain hàng đầu thế giới, trụ sở ở Mỹ), năm 2025, giá trị giao dịch tiền số của nhà đầu tư Việt Nam ước tính đạt 220-230 tỷ USD (tương đương 5.820-6.080 ngàn tỷ đồng), tăng trưởng 55% so với cùng kỳ năm trước. Dòng tiền giao dịch của Việt Nam hiện xếp thứ ba trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC) và chiếm gần 10% tổng giá trị giao dịch tiền số on-chain khu vực này.

“Hàng hóa” crypto

Thế giới ngầm crypto phân tách các loại tiền ảo thành phân khúc rõ rệt. Đứng đầu bảng và được nhà đầu tư “nội” chơi nhiều trước năm 2025 là các đồng stablecoin như USDT (Tether), USDC (USD Coin), DAI và Ethena USDe. Đây là loại tiền điện tử được thiết kế để duy trì giá trị ổn định, thường neo theo tỷ lệ 1:1 với các tài sản có giá trị thực tế như USD, với mục tiêu kết hợp tính linh hoạt của tiền mã hóa với sự ổn định của tiền pháp định, giảm thiểu biến động giá.

Song theo khảo sát mới nhất của Coin68 (trang thông tin tiền mã hóa và blockchain tại Việt Nam, được thành lập từ năm 2017), thì năm 2025, tỷ lệ người dân Việt nắm giữ nhiều stablecoin (trên 50% danh mục) giảm mạnh xuống chỉ còn 18%, trong khi nhóm không nắm giữ stablecoin nào tăng 66% so với năm 2024.

“Tâm lý mạo hiểm của nhà đầu tư Việt tăng lên trong năm 2025”, các chuyên gia Coin68 nhận định.

Đồng tiền ảo nữa được thế giới ngầm crypto ưa chuộng trong những giao dịch nhạy cảm là Privacy coin (tiền điện tử ẩn danh), như Monero hay Zcash. Loại tiền mã hóa này được thiết kế để bảo mật danh tính người dùng và chi tiết giao dịch, trái ngược với tính công khai trên các blockchain như Bitcoin, nên chuyển tiền xuyên biên giới mà không để lại dấu vết.

Người Việt còn đầu tư cả nhóm Memecoin - một loại coin “rác” lấy cảm hứng từ những hình ảnh vui nhộn, các nhân vật nổi tiếng hoặc hiện tượng lan truyền trên mạng xã hội. Giá trị của chúng chủ yếu dựa vào tính cộng đồng và sự phấn khích của đám đông. Giá loại tiền này có thể tăng hàng ngàn lần chỉ trong vài ngày nhờ hiệu ứng đám đông, với tâm lý sợ bị bỏ lỡ (FOMO), nhưng cũng có thể mất trắng giá trị chỉ trong vài giờ. Thế nhưng, các đồng của nhóm Memecoin như PEPE, DOGE, SHIB “làm mưa làm gió” suốt các năm 2023, 2024 và chỉ “hạ nhiệt” năm 2025, theo khảo sát của Coin68.

Tiếp nữa là đồng coin “rác” được giới đầu tư mỉa mai rằng sinh ra chỉ để lừa đảo hoặc đầu cơ. Loại tiền này được dễ dàng tạo trên các mạng lưới, không có giá trị thực tế, thiếu minh bạch, thường do một bên vừa phát hành coin, mở sàn, giữ tiền/tài sản và hứa lãi cao, trả thưởng theo mô hình kim tự tháp để lôi kéo người tham gia. Đây là cơ chế “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, là dấu hiệu điển hình của mô hình lừa đảo đa cấp (Ponzi) rủi ro mất trắng cực cao khi dự án sập hoặc chủ sàn ôm tiền bỏ trốn.

Điều lạ là, nhà đầu tư Việt lao vào loại tiền ảo này lại rất lớn. Minh chứng là đồng tiền số AntEx, bị xem là hội đủ các đặc điểm nổi bật của coin “rác” như Pump và Dump scam trong crypto, tức thủ phạm tạo một đồng altcoin, quảng bá, dùng hình ảnh người nổi tiếng và dự án ảo bơm giá… để dẫn dụ nhà đầu tư. Ba tháng sau khi huy động được lên đến 4,5 triệu USD của hơn 30.000 nhà đầu tư, Shark Bình (Nguyễn Hòa Bình, Chủ tịch Tập đoàn NextTech) chỉ đạo rút thanh khoản khiến token ANTEX mất 99% giá trị, website và các kênh mạng xã hội của dự án cũng không còn hoạt động. Nguyễn Hòa Bình đã ngừng đề cập đến dự án từ cuối năm 2021. Điều này cũng đồng nghĩa với nhà đầu tư gần như trắng tay.

Mới nhất là hàng loạt đồng tiền ảo trên sàn ONUS như VNDC, LABUBU, HNG, BDS do Vương Lê Vĩnh Nhân và đồng bọn lập trình tạo ra. Những đồng này không có giá trị thực, được tạo ra để huy động vốn trái phép và băng nhóm tạo lệnh mua bán ảo nhằm thao túng, điều chỉnh giá các đồng tiền ảo này theo ý chúng.

Thế nhưng, như chính quảng bá của ONUS, thì trên sàn này năm 2025 đã hút tới hơn 4,5 triệu người dùng, chủ yếu là nhà đầu tư Việt.

Muôn nẻo kiếm lợi trong bóng tối

Trong thế giới ngầm crypto có rất nhiều cách kiếm lợi. Truyền thống và chiếm tỷ trọng lớn nhất là Trading (giao dịch mua bán). Dân đầu tư Việt muốn giảm thiểu rủi ro thì thường giao dịch spot (giao ngay), mua và nắm giữ các đồng coin nền tảng (BTC, ETH) hoặc Altcoin chờ tăng giá.

Liều hơn thì Futures/Margin (Hợp đồng tương lai), tức sử dụng đòn bẩy tài chính để kiếm lời ngay cả khi thị trường giảm điểm (Short). Đây là con dao hai lưỡi khiến nhiều nhà đầu tư “cháy” tài khoản nhanh nhất.

Tiếp đến là “thợ săn” Gem/Meme, tức tìm kiếm các đồng coin mới trên sàn DEX với hy vọng chúng sẽ được niêm yết lên sàn lớn (CEX) để nhân 5, nhân 10 tài khoản.

Với kẻ muốn rủi ro thấp hơn mà lại có vốn thì đầu tư kiểu Staking, tức thay vì gửi tiết kiệm ngân hàng với lãi suất 5-7%, họ mua và “khóa” tiền điện tử trong ví/sàn để nhận thưởng hoặc hưởng lãi suất 10-20%/năm bằng stablecoin.

Hoặc Arbitrage (kinh doanh chênh lệch giá), tức mua coin ở sàn có giá thấp và giao dịch P2P (giữa người mua và người bán, không qua trung gian) để ăn chênh lệch.

Cuối cùng và là cách “tay không bắt giặc” được dân đầu tư trẻ ưa chuộng là săn Airdrop và Retroactive. Tức họ thực hiện các nhiệm vụ (trải nghiệm sản phẩm, tương tác mạng xã hội) cho các dự án mới để được nhận coin miễn phí khi dự án phát hành. Đã có nhiều nhóm đầu tư tại Việt Nam thậm chí thành lập các “xưởng” cày Airdrop với hàng ngàn tài khoản ảo để tối ưu lợi nhuận.

Khác với chứng khoán phải có giờ giấc lên sàn, dân đầu tư tiền ảo có thể “chơi” 24 giờ mỗi ngày, suốt 365 ngày.

Khác với dân chứng khoán đòi hỏi phải có vốn và kiến thức về phân tích tài chính, dân đầu tư crypto chỉ cần một chiếc điện thoại và vài trăm ngàn đồng. Bất kỳ ai, kể cả nhóm thu nhập thấp hoặc sinh viên, cũng có thể bắt đầu chơi.

Và họ bỏ tiền thật mua tiền ảo giao dịch trên cả sàn CEX (được kiểm soát chặt chẽ hơn nên tài sản an toàn hơn) và sàn DEX, dù sàn này kiểm soát lỏng lẻo, là “thiên đường” của coin rác, nơi hacker có thể hút cạn tiền trong bể thanh khoản hoặc dễ dàng thực hiện cú “rút thảm”.

Thực tế trong thế giới ngầm crypto cho thấy, người Việt không chỉ đầu cơ, mà đã dùng crypto như hạ tầng hàng ngày. Tâm lý mạo hiểm kết hợp với sự nhạy bén công nghệ đã biến Việt Nam thành “cường quốc ngầm” về tài sản số.

Mặt trái của nó cũng là mảnh đất màu mỡ cho các mô hình đa cấp tiền số, cho những đồng coin rác sinh ra chỉ để lừa đảo, những cú “Pump & Dump” có tổ chức quét sạch tài sản của hàng vạn gia đình. (Còn tiếp)