Doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo

Từ nền tảng của một địa phương có thế mạnh về khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đang chuyển dịch mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, công nghệ và dữ liệu. Trong quá trình đó, doanh nghiệp được xác định là lực lượng trung tâm, trực tiếp đưa các thành tựu khoa học - công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Đến hết tháng 7/2026, Quảng Ninh có 14.338 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó 35 doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Riêng 7 tháng đầu năm, toàn tỉnh có 2.648 doanh nghiệp và đơn vị trực thuộc thành lập mới với tổng vốn đăng ký 23.841 tỷ đồng; 769 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.

Điểm đáng chú ý là làn sóng đổi mới công nghệ không chỉ xuất hiện ở nhóm doanh nghiệp công nghệ mới, mà đang lan rộng trong các lĩnh vực sản xuất truyền thống.

Tại Khu công nghiệp Bắc Tiền Phong, Công ty TNHH Công nghiệp chính xác EVA Quảng Ninh đã đầu tư hệ thống robot công nghiệp, máy CNC, máy dập kim loại, máy đúc nhựa cùng các thiết bị đo kiểm hiện đại để sản xuất linh kiện kim loại, linh kiện nhựa, khuôn mẫu và sản phẩm cơ khí chính xác phục vụ nhiều ngành công nghiệp.

Trong lĩnh vực khai khoáng, Công ty Than Hòn Gai cũng đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành sản xuất. Một lò chợ cơ giới hóa mới đưa vào vận hành đã giúp doanh nghiệp giảm hơn 30% lao động, trong khi năng suất khai thác tăng trên 80%.

Những mô hình này cho thấy đổi mới sáng tạo tại Quảng Ninh đang dần chuyển từ khái niệm chính sách thành những giá trị cụ thể trong sản xuất, giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, nâng cao năng suất và mở rộng thị trường.

Hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới

Để thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho công nghệ, Quảng Ninh đang tập trung hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm mới.

Ngày 9/7/2026, HĐND tỉnh thông qua các Nghị quyết số 14, 15 và 16, quy định cơ chế hỗ trợ đối với các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số; dự án sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ công nghệ số và sản phẩm phụ trợ trực tiếp cho công nghiệp bán dẫn.

Theo đó, các dự án đủ điều kiện có thể được hỗ trợ 50% học phí đào tạo nhân lực công nghệ số, tối đa 100 triệu đồng/dự án; hỗ trợ 50% chi phí trả lương để thu hút nhân lực công nghệ số chất lượng cao, tối đa 120 triệu đồng/dự án; hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và sản xuất thử nghiệm tối đa 200 triệu đồng/dự án; hỗ trợ tư vấn khởi nghiệp tối đa 100 triệu đồng/dự án. Đáng chú ý, nội dung mua và đổi mới công nghệ được hỗ trợ 50% giá trị hợp đồng, tối đa 600 triệu đồng/dự án, tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho công nghệ mới.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh tiếp tục rà soát các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, hỗ trợ tài chính nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp khoa học - công nghệ, các dự án đổi mới sáng tạo và hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D). Tỉnh cũng nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong những lĩnh vực như kinh tế số, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học.

Những chính sách này đang tạo thêm động lực thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào địa phương. Trong 7 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư trong nước ngoài ngân sách đạt 143.472 tỷ đồng; vốn FDI đạt 1,0955 tỷ USD, hoàn thành 55% kế hoạch năm.

Đáng chú ý, Quảng Ninh đang ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao. Các dự án của Lite-On, Foxconn, Jinko Solar, Gokin Solar với tổng vốn đăng ký khoảng 2,01 tỷ USD đã góp phần mở rộng năng lực sản xuất công nghệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hình thành các chuỗi giá trị mới.

Với những nỗ lực trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã giúp Quảng Ninh đạt vị trí thứ 3 cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh (PII) năm 2025.

Chuyển đổi công nghệ thành năng suất và giá trị mới

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh, yêu cầu quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà phải biến những yếu tố này thành năng suất, hiệu quả và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.

Đây cũng là mục tiêu gắn với định hướng phát triển của tỉnh giai đoạn 2026-2030, trong đó Quảng Ninh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 12%/năm, kinh tế số chiếm 30% GRDP và đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%.

Để đạt được mục tiêu này, tỉnh xác định tăng trưởng trong giai đoạn mới không thể chỉ dựa vào vốn đầu tư hay khai thác nguồn lực truyền thống, mà cần dựa vào khả năng làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn cấp tỉnh về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho rằng, Quảng Ninh cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng thông thoáng, tạo không gian để các ý tưởng và mô hình mới được thử nghiệm, phát triển.

Theo ông, hiệu quả cuối cùng của các hoạt động khoa học - công nghệ cần được đánh giá bằng kết quả thực tế khi công nghệ được ứng dụng, thương mại hóa, giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất và tạo ra sản phẩm, mô hình kinh doanh mới.

Với định hướng mở rộng hợp tác cùng các doanh nghiệp công nghệ lớn như Viettel, VNPT, MobiFone, FPT; đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn trong đô thị thông minh, du lịch, logistics, kinh tế biển và cửa khẩu thông minh, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng môi trường để đổi mới sáng tạo trở thành động lực nội sinh của cộng đồng doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích trực tiếp từ việc đổi mới công nghệ, khi sáng kiến có thể được thương mại hóa và nguồn lực công trở thành chất xúc tác cho đầu tư tư nhân, đổi mới sáng tạo sẽ không còn là một chương trình hỗ trợ đơn thuần mà trở thành nhu cầu phát triển tất yếu của doanh nghiệp.