Năm 1995 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) mở đường cho tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện.

Sau 31 năm, với tinh thần chủ động và trách nhiệm, Việt Nam đã đưa mối quan hệ này phát triển vượt bậc cả về bề rộng lẫn chiều sâu.

Kim ngạch thương mại Việt Nam – ASEAN năm 2025 đạt xấp xỉ 91 tỷ USD, tăng thêm 7 tỷ USD so với năm trước, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang ASEAN 38,4 tỷ USD, tăng 3,8%; nhập khẩu từ ASEAN 52,5 tỷ USD, tăng 12%. Nhập siêu của Việt Nam từ ASEAN 14,19 tỷ USD, tăng khoảng 4 tỷ USD  so với năm 2024. 

Nếu so với mức trao đổi thương mại trên 3 tỷ USD ở thời kỳ đầu mới gia nhập ASEAN, quy mô thương mại đã tăng gần 30 lần.

Trong cơ cấu thương mại, ASEAN hiện là nguồn cung máy móc thiết bị, hàng hóa nguyên liệu đầu vào lớn và liên tục tăng trưởng. Riêng năm ngoái, nhập siêu từ ASEAN hơn 14 tỷ USD. Máy vi tính, linh kiện, sản phẩm điện tử, máy móc, thiết bị, và phụ tùng dẫn đầu kim ngạch nhập khẩu và đặc biệt là xăng dầu.

Tuy cán cân thương mại với ASEAN đang thâm hụt, nhưng khu vực này giữ vai trò là đối tác có vai trò chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. 

Việc gia tăng nhập siêu từ ASEAN trong bối cảnh toàn nền kinh tế xuất siêu cho thấy nguồn cung máy móc, linh kiện và hàng hóa trung gian từ khu vực này có vai trò khó có thể thay thế nhằm phục vụ sản xuất tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Triển vọng thương mại Việt Nam - ASEAN được nhận định đứng trước nhiều cơ hội tăng trưởng, trong bối cảnh các thành viên cùng đẩy mạnh kết nối khu vực và các sáng kiến hợp tác kinh tế nội khối, cùng với đó là các nhà xuất nhập khẩu có thêm nhiều kinh nghiệm tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA hiện hành để có lợi nhất. 

Cùng với hợp tác thương mại, ASEAN đã trở thành nguồn lực đầu tư quan trọng của Việt Nam và các khu vực trên toàn cầu.

Số liệu từ Báo cáo Đầu tư ASEAN (AIR) 2025 cho thấy, dòng vốn FDI vào khu vực ASEAN năm 2024 đạt 226 tỷ USD, tăng trưởng 8% so với năm 2023. Trong đó, Campuchia, Singapore và Việt Nam đạt mức thu hút FDI lớn nhất. Các dự án đầu tư xanh và kỹ thuật số cũng đang tăng nhanh, phản ánh xu thế hướng tới phát triển bền vững và chuyển đổi số trong khu vực.

Với riêng Việt Nam, 8 nước ASEAN (gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Brunei, Indonesia, Philippines, Lào, Campuchia) đã đầu tư vào 18/18 ngành kinh tế của nước ta. Lĩnh vực thu hút được nhiều dự án của nhà đầu tư ASEAN là công nghiệp chế biến, chế tạo với 1.009 dự án và 22,2 tỷ USD, chiếm 38% tổng số dự án và 40,8% tổng vốn đầu tư.

Một điểm sáng mới trong quan hệ hợp tác giữa các thành viên ASEAN là việc thúc đẩy Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid - APG). Đây không đơn thuần là hạ tầng năng lượng mà còn là “đường dây chiến lược” kết nối an ninh và tự chủ kinh tế nội khối.

Với dự báo nhu cầu điện khu vực tăng gấp 2,6 lần vào năm 2050, Việt Nam nhờ vị trí địa lý trung tâm và tiềm năng điện gió ngoài khơi khổng lồ đang đóng vai trò là trục kết nối trọng yếu.

Theo báo cáo của Trung tâm Năng lượng ASEAN (ACE), việc hoàn tất kết nối APG có thể đóng góp tới 3.000 tỷ USD vào GDP khu vực vào năm 2040 và tạo ra 1,45 triệu việc làm, phần lớn thuộc lĩnh vực năng lượng tái tạo.