Càng gần Rằm tháng Tám, thị trường bánh Trung thu tại Hà Nội càng sôi động. Không chỉ phủ kín các cửa hàng, quầy bán truyền thống, hàng nghìn sản phẩm với đủ mẫu mã, mức giá được rao bán trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

Sự đa dạng giúp người tiêu dùng có thêm lựa chọn nhưng cũng mở rộng đường đi của những loại bánh nhập lậu, không rõ nguồn gốc và khó kiểm chứng điều kiện sản xuất, bảo quản.

Thực tế kiểm tra trong những ngày cao điểm đã cho thấy nguy cơ này. Riêng mặt hàng bánh Trung thu, lực lượng chức năng Hà Nội đã thu giữ hơn 2.100 sản phẩm do nước ngoài sản xuất nhưng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Tại phường Phú Diễn, Đội Quản lý thị trường số 22 phát hiện 1.400 sản phẩm bánh ngọt không rõ nguồn gốc tại một hộ kinh doanh. Cũng trong quá trình kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 520 bánh nướng nhãn hiệu "MOON CAKE" nhập lậu tại một hộ kinh doanh ở phường Tây Tựu.

Trên địa bàn do Đội Quản lý thị trường số 2 phụ trách, lực lượng chức năng đã kiểm tra 8 vụ, xử phạt hành chính 47,5 triệu đồng và buộc tiêu hủy 871 sản phẩm bánh kẹo, bánh Trung thu không đáp ứng điều kiện lưu thông.

Nguy cơ với người tiêu dùng không chỉ nằm ở nguồn gốc của chiếc bánh. Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội Nguyễn Quang Trung cho biết, những vi phạm cần đặc biệt lưu ý còn gồm sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, phụ gia, hương liệu không đúng quy định, điều kiện vệ sinh trong quá trình sản xuất và bảo quản không phù hợp. Thậm chí, sản phẩm quá hạn hoặc không bảo đảm chất lượng vẫn có thể được đưa ra lưu thông.

Từ những vi phạm được phát hiện, Hà Nội xác định kiểm tra, hậu kiểm thực phẩm mùa Trung thu phải tập trung đúng nhóm nguy cơ, ưu tiên kiểm tra đột xuất các cơ sở sản xuất, kinh doanh thời vụ, cơ sở có nguy cơ cao và những điểm có dấu hiệu vi phạm.

Quan điểm của cơ quan quản lý là kiểm soát an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi và trách nhiệm của từng ngành, không chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng. Đối với lĩnh vực thuộc ngành y tế quản lý, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội tập trung hậu kiểm điều kiện an toàn của cơ sở, nguồn gốc nguyên liệu, việc sử dụng phụ gia thực phẩm, điều kiện sản xuất, chế biến, bảo quản, hồ sơ công bố hoặc tự công bố và chất lượng sản phẩm.

Nguyên liệu được đặt ở đầu chuỗi kiểm soát bởi chất lượng sản phẩm phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nguyên liệu sử dụng. Các cơ sở sản xuất phải lựa chọn nhà cung cấp có nguồn gốc rõ ràng và lưu giữ đầy đủ hồ sơ để có thể truy xuất nếu phát sinh vấn đề.

Đặc biệt, các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ và hoạt động theo mùa vụ được đưa vào nhóm cần giám sát chặt trong dịp Trung thu. Chính quyền xã, phường thực hiện kiểm tra theo phân cấp tại khu dân cư, chợ, tuyến phố và những điểm tập trung kinh doanh bánh.

Hoạt động quản lý được triển khai theo từng lĩnh vực. Sở Y tế phối hợp với Sở Công Thương kiểm soát sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa; phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm soát các sản phẩm, nguyên liệu thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của ngành nông nghiệp. Chính quyền cơ sở chịu trách nhiệm kiểm tra các cơ sở trên địa bàn theo phân cấp.

Một thay đổi đáng chú ý trong đợt cao điểm năm nay là phạm vi kiểm soát không còn dừng tại cơ sở sản xuất, cửa hàng hay chợ truyền thống. Trước việc hoạt động kinh doanh dịch chuyển lên môi trường số, Sở Công Thương Hà Nội cho biết lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm soát các điểm tập kết, kho trung chuyển lớn, trung tâm giao nhận chuyển phát nhanh và các gian hàng trực tuyến có dấu hiệu nghi vấn.

Việc đưa cả khâu giao nhận vào diện giám sát nhằm thích ứng với phương thức chia nhỏ hàng hóa và sử dụng dịch vụ vận chuyển trung gian của người kinh doanh. Các mắt xích từ gian hàng trực tuyến, điểm tập kết đến quá trình giao hàng đều có thể cung cấp thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Cơ quan quản lý cũng khẳng định, kinh doanh thực phẩm trên mạng không đồng nghĩa các điều kiện về an toàn được giảm bớt. Bánh Trung thu bán qua mạng xã hội hay nền tảng trực tuyến vẫn phải đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật như sản phẩm bán tại cửa hàng.

Với những sản phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn, cơ quan chức năng sẽ lấy mẫu trên cơ sở đánh giá nguy cơ và tình hình thực tế. Các chỉ tiêu kiểm nghiệm có thể tập trung vào vi sinh, hóa lý, phụ gia và những tiêu chí an toàn thực phẩm phù hợp với từng loại sản phẩm.

Nếu kết quả xác định sản phẩm không bảo đảm an toàn, cơ quan chức năng sẽ truy xuất nguồn gốc, xác định phạm vi ảnh hưởng và thực hiện thu hồi, tiêu hủy hoặc xử lý vi phạm theo thẩm quyền. Thông tin về sản phẩm có nguy cơ và các vụ việc vi phạm cũng được công khai để người dân nhận biết và phòng tránh.

Phó Chi cục trưởng Nguyễn Quang Trung cho rằng, cơ sở sản xuất, kinh doanh phải chuyển từ tư duy "đối phó với kiểm tra" sang tự chịu trách nhiệm về an toàn đối với sản phẩm của mình. Trách nhiệm phải xuyên suốt từ lựa chọn nhà cung cấp, tiếp nhận nguyên liệu, sản xuất, bảo quản đến phân phối.

Thay vì chờ cơ quan chức năng phát hiện sai phạm, cơ sở phải chủ động xây dựng và duy trì quy trình kiểm soát chất lượng. Với những hành vi nghiêm trọng, có nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng, cơ quan chức năng sẽ kiên quyết xử lý theo quy định.

Về phía người tiêu dùng, cũng được cơ quan chức năng khuyến cáo thận trọng trước những sản phẩm có hình thức bắt mắt hoặc mức giá rẻ trên mạng. Bánh Trung thu cần có nhãn mác đầy đủ, thông tin rõ ràng về cơ sở sản xuất, xuất xứ, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản.

Với sản phẩm mua trực tuyến, người dân nên lựa chọn cơ sở, tổ chức hoặc cá nhân kinh doanh có thông tin rõ ràng, có thể liên hệ và truy xuất nếu phát sinh vấn đề. Những loại bánh không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, không hạn sử dụng cần được loại khỏi lựa chọn.