Tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Phát biểu tại Hội nghị kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa xuất nhập khẩu, thương mại điện tử năm 2026 tại Tây Ninh ngày 5/9, bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công thương cho biết, kinh tế toàn cầu tiếp tục chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, khó đoán định.

Theo bà Thắng, tác động từ bất ổn địa chính trị, cạnh tranh thương mại, xu hướng bảo hộ gia tăng, cùng áp lực kép từ chuyển xanh, chuyển đổi số đang định hình, tái cấu trúc lại dòng chảy thương mại, đầu tư. Điều này đặt ra thách thức cũng như thời cơ mới trong duy trì và phát triển chuỗi cung ứng theo hướng đa dạng, bền vững.

“Cả doanh nghiệp và địa phương cần có chiến lược thích ứng phù hợp, nắm bắt cơ hội, phát huy tối đa lợi thế của mình để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tốt nhu cầu thị trường. Trong đó, việc tăng cường liên kết, hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp trong nước với quốc tế và tận dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư sẽ là chìa khóa giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị”, bà Thắng nói. 

Thông tin thêm về “bức tranh” xuất khẩu hiện nay, ông Tô Ngọc Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) cho rằng, bối cảnh thương mại quốc tế hiện nay chịu tác động rõ nét từ vai trò của địa chính trị và chính sách thương mại. Cùng với đó là xu hướng phân tách giữa các nền kinh tế lớn, đặt doanh nghiệp và các địa phương trước yêu cầu phải chủ động hơn trong việc xây dựng và tổ chức chuỗi cung ứng.

Một vấn đề khác nữa là xu hướng “xanh hóa” đang trở thành yêu cầu mới của thương mại quốc tế, với những tiêu chuẩn liên quan đến CBAM, ESG. Điều này đồng nghĩa với việc yêu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu không chỉ dừng ở chất lượng, giá thành mà ngày càng gắn với các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững.

Theo ông Sơn, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng đang tạo ra những mô hình mới trong tổ chức sản xuất và xuất khẩu. Một trong những mô hình được đề cập là sự kết hợp giữa thương mại điện tử xuyên biên giới với các cụm sản xuất công nghiệp.

Logistics cần được tổ chức theo chuỗi

Từ bối cảnh trên, đại diện Bộ Công Thương đưa ra một số định hướng cụ thể đối với Tây Ninh. Cụ thể, đối với nhóm chế biến, chế tạo và điện tử, địa phương được khuyến nghị tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Việc hình thành liên kết giữa hai khu vực được xem là hướng để nâng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng.

Với dệt may, da giày và xơ sợi, vấn đề trọng tâm là đa dạng hóa nguồn cung và hoàn thiện chuỗi cung ứng đầu vào. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có sự dịch chuyển và doanh nghiệp phải giảm sự phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.

Đại diện cho chính quyền địa phương, ông Lê Văn Hẳn, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh cũng cho rằng, thương mại thế giới đang thay đổi rất nhanh. Công nghệ đang làm thay đổi cách thức sản xuất, phân phối và tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh đó, lợi thế không chỉ thuộc về nơi sản xuất được nhiều hàng hóa, mà thuộc về nơi kết nối nhanh hơn, logistics tốt hơn, tiếp cận thị trường hiệu quả hơn và tạo ra giá trị cao hơn.

“Logistics không chỉ là dịch vụ hỗ trợ, mà là năng lực cạnh tranh. Và xuất khẩu không chỉ là đưa hàng hóa ra nước ngoài, mà là đưa giá trị của doanh nghiệp và của tỉnh Tây Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Hẳn nói.

Ở góc độ là doanh nghiệp hạ tầng logistics, ông Võ Quốc Huy, Chủ tịch HĐQT Cảng Quốc tế Long An cho rằng, lợi thế về vị trí của Tây Ninh có thể được phát huy thông qua việc hình thành một hành lang logistics kết nối Campuchia – Tây Ninh – Cảng Quốc tế Long An – thị trường quốc tế.

Theo ông Huy, Tây Ninh có hơn 369 km đường biên giới với Campuchia, 4 cửa khẩu quốc tế, cùng hệ thống 51 khu công nghiệp, 60 cụm công nghiệp và các vùng sản xuất. Đây là nền tảng hình thành nguồn hàng lớn, đồng thời tạo dư địa phát triển các dịch vụ logistics và xuất nhập khẩu. Nhu cầu về dịch vụ logistics và xuất nhập khẩu trên địa bàn được ước tính có thể lên tới khoảng 4.000 doanh nghiệp.

Thay vì để từng doanh nghiệp tự tổ chức logistics riêng lẻ, cần chuyển sang mô hình tổ chức nguồn hàng tập trung theo khu vực và các hành lang vận tải, kết nối đồng bộ cửa khẩu – trung tâm logistics – khu công nghiệp, cụm công nghiệp – cảng biển. Đây là điều kiện để hình thành các luồng hàng hai chiều, hạn chế tình trạng xe có hàng một chiều nhưng chiều về rỗng, mất cân đối container và nguồn hàng phân tán.

Từ góc độ này, Cảng Quốc tế Long An đề xuất khai thác các nhóm hàng có tiềm năng như nông sản, thực phẩm chế biến, cao su, tinh bột, hàng công nghiệp và nguyên vật liệu, hàng container xuất nhập khẩu, hàng quá cảnh đi và đến Campuchia, vật liệu xây dựng, gỗ, máy móc thiết bị, rau quả và trái cây.

Trong đó, với nông sản, định hướng được đưa ra là đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch. Đối với thủy sản, cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, qua đó giảm rủi ro khi một thị trường có biến động.

Một điểm đáng chú ý nữa là vấn đề cạnh tranh về vai trò trung chuyển hàng hóa. Theo đó, Tây Ninh cần tính đến sự cạnh tranh từ tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào kết nối với Campuchia.

Đại diện Cảng Quốc tế Long An cũng đề xuất xây dựng hạ tầng logistics số, bên cạnh hạ tầng giao thông và kho bãi. Mục tiêu nhằm rút ngắn hành trình hàng hóa, thu hút nguồn hàng và dòng đầu tư, giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và từng bước hình thành hành lang thương mại xuyên biên giới hiệu quả.