Hơn 9,9 tỷ đồng được miễn tiền thuê đất sai quy định

Thực hiện phương án cổ phần hóa, Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định (UPCoM: BDW) được chuyển đổi từ Công ty TNHH MTV Cấp thoát nước Bình Định từ ngày 1/4/2015. Công ty có vốn điều lệ hơn 124 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước sở hữu hơn 63,2 tỷ đồng, chiếm 51% thông qua Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh Gia Lai.

Công ty được giao quản lý, sản xuất và kinh doanh nước sạch; quản lý, duy tu, nạo vét, xử lý chất thải hệ thống thoát nước; tư vấn, thiết kế, thi công các công trình cấp thoát nước. Hiện doanh nghiệp đang cấp nước cho 18 xã, phường và Khu công nghiệp Becamex thuộc xã Canh Vinh.

Ngày 19/10/2016, để phục vụ khai thác nước thô đưa về Nhà máy xử lý nước Hà Thanh, Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định ký Hợp đồng thuê tài sản số 693/HĐ với Công ty TNHH MTV Cấp nước Senco Bình Định.

Theo hợp đồng, doanh nghiệp cho thuê các tài sản thuộc quyền sở hữu nằm trên các khu đất do mình quản lý, gồm bãi giếng Bắc sông Hà Thanh tại thị trấn Diêu Trì, huyện Tuy Phước và bãi giếng thôn Thế Thạnh, khu vực Phú Tài, TP. Quy Nhơn. Tài sản cho thuê gồm hệ thống giếng khoan, máy bơm, tuyến ống dẫn nước thô, trạm biến áp, hệ thống cấp điện, nhà trạm, hàng rào và các công trình phụ trợ.

Kèm theo hợp đồng là biên bản kiểm kê, bàn giao tài sản tại hiện trường. Theo biên bản này, bên thuê được tiếp nhận toàn bộ các trạm giếng, công trình vật kiến trúc và hệ thống hạ tầng gắn liền với đất để quản lý, sử dụng.

Thanh tra tỉnh Gia Lai cho rằng, mặc dù hợp đồng thể hiện là cho thuê tài sản, nhưng thực tế Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định đã bàn giao cả diện tích đất cùng tài sản gắn liền với đất cho bên thuê quản lý, sử dụng.

Ngày 16/1/2019, UBND tỉnh Bình Định (cũ) ban hành các Quyết định số 166 và 168 cho phép Công ty chuyển từ hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất sang thuê đất đối với các khu đất đang sử dụng.

Cùng năm, Cục Thuế tỉnh Bình Định (cũ) quyết định miễn tiền thuê đất đối với các bãi giếng nêu trên với tổng số tiền hơn 9,9 tỷ đồng trong thời hạn thuê 50 năm (từ tháng 7/2014 đến tháng 6/2064), căn cứ quy định miễn tiền thuê đất đối với đất xây dựng công trình cấp nước.

Tuy nhiên, theo ý kiến của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai ngày 7/4/2026, khi các khu đất còn được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định chỉ có các quyền của người sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2013 và không có quyền cho thuê tài sản gắn liền với đất.

Cơ quan này cũng cho rằng, việc cho thuê hạng mục giếng bơm nước nhằm mục đích kinh doanh là trường hợp phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Về việc miễn tiền thuê đất đối với bãi giếng Bắc sông Hà Thanh và bãi giếng thôn Thế Thạnh, Thanh tra tỉnh Gia Lai khẳng định việc ký hợp đồng cho thuê tài sản không đúng quy định pháp luật vì thực chất là cho thuê tài sản gắn liền với đất, đồng thời làm thay đổi mục đích kinh doanh, mục đích sử dụng đất và chủ thể sử dụng đất, vi phạm các quyết định chuyển hình thức sử dụng đất của UBND tỉnh.

Tại Kết luận thanh tra số 13, Thanh tra tỉnh Gia Lai xác định Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định không đủ điều kiện được miễn tiền thuê đất theo điểm i, khoản 1, Điều 19 Nghị định 46/2014/NĐ-CP đối với các bãi giếng cho Công ty TNHH MTV Cấp nước Senco Bình Định thuê.

Theo kết luận, tổng số tiền thuê đất được miễn không đúng quy định là 9.918.288.884 đồng. Trong đó, số tiền phải thu hồi từ tháng 10/2016 đến tháng 12/2026 là hơn 1,9 tỷ đồng; số tiền thuê đất không được miễn từ tháng 1/2027 đến tháng 12/2064 là hơn 7,9 tỷ đồng. Công ty có trách nhiệm kê khai, nộp tiền thuê đất theo quy định.

Thanh tra cũng xác định, từ khi ký hợp đồng cho thuê đến thời điểm thanh tra (15/4/2026), Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định không trực tiếp quản lý, sử dụng diện tích đất tại các bãi giếng. Đơn vị trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản và đất là Công ty TNHH MTV Cấp nước Senco Bình Định.

Bên cạnh đó, theo hai Giấy phép khai thác nước dưới đất số 136/GP-BTNMT và 137/GP-BTNMT do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp ngày 22/1/2008 (được gia hạn năm 2019), Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định mới là đơn vị được cấp phép khai thác tài nguyên nước.

Do đó, việc Công ty TNHH MTV Cấp nước Senco Bình Định trực tiếp khai thác nước dưới đất tại các bãi giếng thuê để phục vụ sản xuất nước sạch đã vi phạm khoản 2 Điều 52 Luật Tài nguyên nước năm 2012 và khoản 1 Điều 52 Luật Tài nguyên nước năm 2023 về điều kiện khai thác nước dưới đất.

Thanh tra tỉnh Gia Lai cho rằng, hành vi khai thác tài nguyên nước khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép của Công ty TNHH MTV Cấp nước Senco Bình Định thuộc trường hợp bị nghiêm cấm theo quy định của Luật Tài nguyên nước.

Vi phạm trong quản lý, đầu tư

Không chỉ vi phạm trong hợp đồng cho thuê, Thanh tra tỉnh Gia Lai còn đề cập việc đoàn thanh tra kiểm tra 13 công trình, dự án do Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định làm chủ đầu tư, với tổng mức đầu tư được phê duyệt hơn 172 tỷ đồng, tổng giá trị xây lắp hoàn thành hơn 109 tỷ đồng.

Kết quả kiểm tra cho thấy, 8/13 công trình có vi phạm do dự toán tính sai khối lượng, áp sai mã công việc, nghiệm thu, thanh toán không đúng thực tế thi công với số tiền 256,249 triệu đồng.

Cụ thể, số tiền hơn 21 triệu đồng được xác định thanh toán không đúng quy định tại 2 công trình có sử dụng nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước (45% vốn), gồm: Công trình mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt phường Nhơn Hưng và Công trình mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt phường Nhơn Hưng năm 2021.

Ngoài ra, giảm trừ giá trị quyết toán dự án hoàn thành với số tiền hơn 235 triệu đồng tại 6 công trình sử dụng nguồn vốn của công ty và 2 công trình là Công trình mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt phường Nhơn Hưng và Công trình mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt  phường Nhơn Hưng năm 2021 (2 công trình này sử dụng 45% vốn nhà nước, 55% vốn công ty).

Ngoài các vi phạm nêu trên, công ty còn phát sinh khoản nợ phải trả dài hạn hơn 66 tỷ đồng chưa được xử lý.

Theo lý giải của doanh nghiệp, các khoản phải trả cho Ban Quản lý Dự án Cấp nước và Vệ sinh thành phố Quy Nhơn lần lượt là hơn 64 tỷ đồng và hơn 2,5 tỷ đồng, liên quan đến Dự án cấp nước và vệ sinh lần thứ hai tại 7 tỉnh, thành phố, thị xã gồm: Tuyên Quang, Ninh Bình, Vinh, Đồng Hới, Đông Hà, Quy Nhơn và Bến Tre.

Các dự án này được triển khai theo Quyết định số 789/TTg, ngày 26/10/1996 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 500/QĐ-BXD, ngày 18/3/1999 của Bộ Xây dựng về phê duyệt điều chỉnh dự án. Tài sản của dự án được bàn giao cho doanh nghiệp từ năm 2001 theo Quyết định số 1421/QĐ-UB, ngày 21/5/2001 của UBND tỉnh Bình Định. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn đang chờ được phê duyệt quyết toán.

Do đó, doanh nghiệp cho biết các khoản phải trả nêu trên sẽ được xử lý sau khi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán dự án.

Liên quan đến những khuyết điểm, vi phạm của doanh nghiệp, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu Công ty cổ phần Cấp thoát nước Bình Định tổ chức kiểm điểm nghiêm túc đối với các tập thể, cá nhân có liên quan; đồng thời có biện pháp khắc phục các tồn tại theo kết luận thanh tra, kịp thời chấn chỉnh công tác quản lý thu - chi tài chính và quản lý đầu tư xây dựng cơ bản, đưa hoạt động đi vào nền nếp.