Bộ Nội vụ vừa trả lời kiến nghị của cử tri thành phố Đà Nẵng liên quan đến nhu cầu tăng tỷ lệ hợp đồng lao động trong ngành giáo dục, nhất là tại những cơ sở đang thiếu giáo viên và chịu áp lực lớn về nhân lực.

Kiến nghị được Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội chuyển đến Bộ Nội vụ sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Cử tri đề nghị nghiên cứu điều chỉnh quy định tại Nghị định số 111/2022/NĐ-CP theo hướng tạo thêm dư địa cho các trường ký hợp đồng lao động, qua đó kịp thời bổ sung giáo viên còn thiếu.

Theo Bộ Nội vụ, khung pháp lý về nội dung này đã được thay đổi từ ngày 1/7/2026, khi Nghị định số 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập có hiệu lực. Nghị định mới thay thế các quy định liên quan đến hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập tại Nghị định số 111/2022/NĐ-CP.

Đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, cũng như đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên, số lượng hợp đồng có thể được quyết định căn cứ nhu cầu nhân lực thực tế của đơn vị.

Các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm từ 70% chi thường xuyên trở lên cũng được quyền quyết định số lượng hợp đồng cần ký, với điều kiện không làm tăng tổng chi thường xuyên từ nguồn ngân sách nhà nước. 

Với lĩnh vực giáo dục, pháp luật chuyên ngành được ưu tiên áp dụng nếu đã có quy định riêng về ký kết hợp đồng. Trường hợp chưa có quy định chuyên ngành, cơ sở giáo dục công lập có thể áp dụng cơ chế tại Nghị định 235 để bổ sung nhân lực còn thiếu. 

Điều đáng quan tâm nhất với ngành giáo dục nằm ở nhóm đơn vị sự nghiệp công lập do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên.

Ngoài số hợp đồng được ký để bù nhân lực thiếu so với biên chế được giao trong một số trường hợp, các đơn vị giáo dục thuộc nhóm này có thể ký thêm hợp đồng lao động với số lượng không quá 70% phần chênh giữa biên chế viên chức được giao và định mức do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. 

Ví dụ, nếu một cơ sở giáo dục được giao số biên chế thấp hơn định mức cần thiết theo quy định chuyên ngành, phần thiếu hụt sẽ là căn cứ để xác định số hợp đồng có thể bổ sung trong giới hạn 70%.

Tuy vậy, số hợp đồng cụ thể không do nhà trường tự quyết trong mọi trường hợp. Nghị định giao cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định theo phân cấp. Với địa phương, UBND cấp tỉnh quyết định số lượng hợp đồng và báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất. 

Thực tế thiếu giáo viên tại nhiều địa phương thường không diễn ra đồng đều giữa các cấp học và môn học. Có nơi thiếu giáo viên mầm non, tiểu học; nơi khác lại thiếu giáo viên ngoại ngữ, tin học hoặc các môn chuyên biệt. 

 Nếu chỉ dựa vào biên chế được giao hằng năm, một số trường có thể rơi vào tình trạng có lớp nhưng chưa đủ giáo viên đứng lớp. Trong khi đó, quy trình tuyển dụng viên chức cần thời gian và còn phụ thuộc vào chỉ tiêu, nguồn tuyển cũng như khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của ứng viên.

Dù mở rộng quyền ký hợp đồng, Nghị định 235 vẫn đặt ra ranh giới rõ giữa lao động hợp đồng và biên chế viên chức.

Người làm việc theo chế độ hợp đồng không thuộc biên chế viên chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc từ nguồn thu sự nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Các đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên và đơn vị do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên vẫn phải rà soát để tuyển dụng viên chức đối với số biên chế đã được giao, thay vì sử dụng hợp đồng như phương án thay thế lâu dài. 

Đối với ngành giáo dục, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc nhiều vào cách địa phương xác định đúng nhu cầu từng trường, từng môn học và phân bổ số hợp đồng phù hợp.