Chuyên gia cảnh báo người lớn không nên chủ quan, bởi nhiều bệnh tưởng nhẹ như cúm mùa hay viêm xoang có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Thời tiết Hà Nội đang bước vào giai đoạn giao mùa với những đợt nắng nóng xen kẽ mưa lớn, độ ẩm thay đổi liên tục. Sự biến động bất thường của thời tiết không chỉ gây cảm giác mệt mỏi mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển và lây lan.

Thời gian gần đây, các cơ sở y tế ghi nhận số người đến khám vì các bệnh lý đường hô hấp như cảm cúm, viêm xoang, viêm họng, viêm thanh quản và các bệnh nhiễm trùng hô hấp có xu hướng tăng so với trước.

Theo PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Việt, nhiều người vẫn cho rằng bệnh hô hấp chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ, trong khi người trưởng thành cũng là nhóm có nguy cơ cao, đặc biệt khi sức đề kháng suy giảm hoặc thường xuyên tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.

Đường hô hấp là cơ quan tiếp xúc trực tiếp với không khí và các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm, bụi mịn hay chất gây dị ứng. Khi thời tiết thay đổi đột ngột hoặc môi trường ô nhiễm, hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp suy giảm, tạo điều kiện để mầm bệnh xâm nhập và gây viêm nhiễm.

Theo các chuyên gia, cảm cúm là một trong những bệnh thường gặp nhất trong giai đoạn này. Đây là bệnh nhiễm virus cấp tính có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp, với các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể, mệt mỏi, sổ mũi, đau họng và ho.

Phần lớn người bệnh có thể hồi phục sau khoảng một tuần, song ở người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, cúm có thể gây bội nhiễm, dẫn đến viêm phế quản, viêm phổi, viêm xoang hoặc viêm tai giữa.

Viêm xoang cũng là bệnh lý gia tăng khi thời tiết thay đổi. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn, nấm hoặc dị ứng gây ra, với các biểu hiện như đau đầu, đau vùng mặt, nghẹt mũi, chảy mũi, giảm khứu giác, ho hoặc sốt. Nếu điều trị không đúng cách, viêm xoang có thể gây các biến chứng nghiêm trọng như viêm tai giữa, viêm màng não hoặc viêm ổ mắt.

Bên cạnh đó, viêm thanh quản thường xuất hiện sau các đợt nhiễm virus đường hô hấp hoặc do hút thuốc lá, uống rượu, sử dụng giọng nói quá mức. Người bệnh thường khàn tiếng, đau họng, khó nuốt hoặc có cảm giác vướng trong cổ họng. Trong một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển thành viêm phế quản, viêm phổi hoặc để lại tổn thương mạn tính ở thanh quản.

Hen phế quản cũng dễ bùng phát trong điều kiện thời tiết thất thường. Không khí lạnh, độ ẩm cao, ô nhiễm môi trường hoặc các đợt nhiễm trùng hô hấp đều có thể kích hoạt cơn hen cấp với các triệu chứng khó thở, khò khè, ho và tức ngực. Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ suy hô hấp, đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng có xu hướng gia tăng trong thời điểm giao mùa, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.

Theo PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, việc chủ động bảo vệ sức khỏe hô hấp là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế biến chứng.

Người dân nên đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc đến nơi đông người, thường xuyên vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý, rửa tay sạch, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi mịn, hóa chất cũng như các tác nhân gây dị ứng.

Bên cạnh đó, mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống đủ nước, tăng cường rau xanh, trái cây và luyện tập thể dục thường xuyên để nâng cao sức đề kháng.

Đặc biệt, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động tiêm vắc-xin phòng các bệnh hô hấp như cúm mùa, phế cầu và các bệnh có vắc-xin phòng ngừa theo khuyến cáo.

Đây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng nặng, nhập viện và tử vong, nhất là ở người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Về vắc-xin cúm mùa, theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, vắc-xin cúm có hiệu quả bảo vệ cao, có thể lên tới 90%.

Tuy nhiên, khả năng bảo vệ này thường chỉ duy trì trong khoảng 6-12 tháng do virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên và xuất hiện các chủng lưu hành mới theo từng mùa. Vì vậy, vắc-xin được tiêm trong năm trước có thể không còn phù hợp để bảo vệ cơ thể trước các chủng virus lưu hành của năm tiếp theo.

Chính vì đặc tính biến đổi nhanh của virus, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo mọi người nên tiêm nhắc vắc-xin cúm hằng năm, với khoảng cách tối thiểu 12 tháng giữa hai mũi tiêm. Việc tiêm nhắc giúp bảo đảm sự tương đồng giữa các chủng virus cúm đang lưu hành và thành phần chủng virus có trong vắc-xin, từ đó tối ưu hiệu quả phòng bệnh.

Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch - những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc cúm.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cũng lưu ý, vắc-xin cúm không tạo miễn dịch ngay sau khi tiêm mà cơ thể cần khoảng hai tuần để hình thành lượng kháng thể đủ bảo vệ trước virus. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát.

Tiêm vắc-xin cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn làm giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng nếu không may nhiễm virus, đồng thời hạn chế nguy cơ nhập viện và tử vong do các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp, biến cố tim mạch hay đột quỵ. Bên cạnh việc bảo vệ bản thân, tiêm chủng còn góp phần giảm lây truyền virus trong cộng đồng, tạo miễn dịch cộng đồng và bảo vệ những người có nguy cơ cao.

Với phế cầu khuẩn, hiện nay tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phế cầu đang được sử dụng, với khả năng bảo vệ trước các chủng vi khuẩn phổ biến. Trong đó có các vắc-xin thế hệ mới như Prevenar 20 giúp phòng 20 týp huyết thanh, Vaxneuvance phòng 15 týp, Synflorix phòng 10 týp, Prevenar 13 phòng 13 týp và Pneumovax 23 phòng 23 týp phế cầu. Mỗi loại có chỉ định độ tuổi và lịch tiêm khác nhau, giúp mở rộng phạm vi bảo vệ cho cả trẻ em và người lớn.

Đối tượng nên tiêm vắc-xin phế cầu bao gồm trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hóa trị, ghép tạng. Những người có thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia nhiều hoặc vừa trải qua bệnh nặng cũng được khuyến khích tiêm phòng để tăng cường sức đề kháng.

Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để tiêm vắc-xin. Trẻ dưới 6 tuần tuổi, người đang mắc bệnh cấp tính, sốt cao hoặc có tiền sử dị ứng nặng với thành phần vắc-xin cần được cân nhắc và tham khảo ý kiến bác sỹ trước khi tiêm để đảm bảo an toàn.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, vắc-xin phế cầu nên được tiêm càng sớm càng tốt cho các nhóm nguy cơ cao. Khi tiêm đầy đủ theo phác đồ, vắc-xin có thể tạo ra hàng rào miễn dịch bền vững, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Ngoài tiêm chủng, theo khuyến cáo của PGS-TS.Hoài An, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao kéo dài, khó thở, đau tức ngực, ho nhiều hoặc tình trạng bệnh không cải thiện sau vài ngày, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng hoặc gây biến chứng nguy hiểm.