Nếu thông tin của người dân đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia được công bố thì người dân không phải cung cấp lại giấy tờ chứa thông tin đó, công chứng viên cũng không được yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu.

Chiều 13/5, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, có hiệu lực thi hành từ 1/7/2027.

Giới thiệu nội dung cơ bản của Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nêu rõ, Luật đã sửa đổi quy định về giao dịch phải công chứng nhằm thu hẹp phạm vi các giao dịch này. Cụ thể, bà Oanh cho biết, khoản 1 Điều 3 được sửa đổi theo hướng không liệt kê giao dịch phải công chứng trong Luật Công chứng mà chỉ quy định rõ hơn tiêu chí xác định giao dịch phải công chứng (bổ sung tiêu chí “đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ”, bỏ cụm từ “hoặc luật giao Chính phủ quy định”).

Việc chỉnh lý theo phương án này vừa giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, vừa làm rõ hơn các tiêu chí bắt buộc đối với giao dịch phải công chứng mà không bị trùng lặp, xung đột với các luật có liên quan. Cụ thể là giảm trực tiếp 6 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các Nghị định của Chính phủ.

Gồm: Văn bàn ủy quyền của người có tên trong hợp đồng thuê nhà ở đã xuất cảnh ra nước ngoài cho các thành viên khác đứng tên mua nhà ở trong hồ sơ đề nghị bán nhà ở cũ thuộc tài sản công; Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; Văn bản thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất đồng ý đưa quyền sử dụng đất vào doanh nghiệp; Văn bản ủy quyền giải quyết việc thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án xuất cảnh; Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; Hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.

Luật mới cũng tăng số lượng giao dịch được công chứng tự nguyện theo yêu cầu, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân, đồng thời các luật khác khi quy định về giao dịch phải công chứng đều phải đánh giá đầy đủ, bảo đảm giao dịch phải công chứng đáp ứng đủ các tiêu chí được Luật Công chứng quy định.

Đáng chú ý, Luật sửa đổi quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản tại Điều 44 của Luật Công chứng năm 2024 thay cụm từ “giao dịch về bất động sản” bằng cụm từ “giao dịch có đối tượng là bất động sản” để làm rõ loại giao dịch cần thực hiện công chứng theo thẩm quyền địa hạt, thu hẹp phạm vi các giao dịch cần thực hiện theo địa hạt, đồng thời giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng giao dịch theo quy định của Điều này trong phạm vi toàn quốc sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được xây dựng và vận hành.

Như vậy, việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và cơ sở dữ liệu có liên quan được vận hành đầy đủ, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch, bảo đảm chặt chẽ, khả thi của trình tự, thủ tục công chứng, lãnh đạo Bộ Tư pháp nêu rõ.

Về tổ chức thi hành luật, bà Oanh cho hay, Bộ Tư pháp tập trung thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ như, xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật, truyền thông, phổ biến, tập huấn các nội dung mới của Luật. Bộ cũng xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 104/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng; ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 05/2025/TT-BTP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng.

Làm rõ thêm một số nội dung được báo chí quan tâm tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Oanh nhấn mạnh quan điểm công chứng là dịch vụ công cơ bản, không phải hoạt động kinh doanh thông thường.

Một thay đổi lớn ở lần sửa đổi này là bỏ quy định Bộ Tư pháp quản lý đề án phát triển tổ chức hành nghề công chứng. Thay vào đó, Chính phủ và địa phương sẽ chủ động xây dựng đề án phù hợp với điều kiện thực tế.

Mục tiêu của chính sách là bảo đảm phát triển ổn định, bền vững mạng lưới công chứng, tạo điều kiện để người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, hoặc tập trung quá nhiều tại các khu vực phát triển.

Một nội dung được lãnh đạo Bộ Tư pháp nhấn mạnh “rất mới” là Luật thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong hoạt động công chứng. Theo đó, cơ sở dữ liệu công chứng của Bộ Tư pháp và các địa phương sẽ được kết nối, liên thông.

Điểm quan trọng, theo Thứ trưởng, nếu thông tin của người dân đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia được công bố thì người dân không phải cung cấp lại giấy tờ chứa thông tin đó; trường hợp nhờ công chứng viên khai thác thì người dân nộp một khoản phí nhỏ theo quy định.

Công chứng viên cũng không được yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu, chỉ được yêu cầu bổ sung giấy tờ trong trường hợp không khai thác được dữ liệu hoặc thông tin chưa đầy đủ, chưa chính xác. Chủ trương ứng dụng công nghệ và chia sẻ dữ liệu này được quy định triệt để nhằm tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, bà Oanh làm rõ.