Điểm sáng của kinh tế nửa đầu năm 2026 là gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường, bình quân hơn 930 doanh nghiệp mỗi ngày bắt đầu hoặc nối lại hoạt động. Đây không chỉ là tín hiệu tích cực của môi trường đầu tư, mà còn lý giải vì sao thu ngân sách tiếp tục tăng mạnh, dù Chính phủ vẫn thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm thuế hỗ trợ doanh nghiệp.

Đến hết tháng 6, thu NSNN bằng 62% dự toán và tăng 17,4% so với cùng kỳ. Kết quả này được hỗ trợ bởi tăng trưởng GDP 6 tháng ước đạt 8,18% - cao nhất kể từ năm 2011, trong khi lạm phát được kiểm soát ở mức 4,38%.

Đáng chú ý, thu nội địa chiếm hơn 86% tổng thu NSNN, trong đó gần 70% đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cơ cấu này cho thấy nguồn thu ngày càng dựa trên sức khỏe thực chất của nền kinh tế thay vì các khoản thu mang tính thời điểm.

Sự phục hồi của doanh nghiệp là động lực quan trọng tạo ra kết quả này. Trong 6 tháng đầu năm có 111.693 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,5% so với cùng kỳ, cùng gần 3,1 triệu tỷ đồng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế, phản ánh niềm tin kinh doanh đang được củng cố.

Sự phục hồi nhanh chóng chuyển hóa thành nguồn thu thực chất. Khu vực sản xuất, kinh doanh hiện đóng góp 54,8% tổng số thu do cơ quan thuế quản lý; riêng thu từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong 5 tháng đạt khoảng 346.800 tỷ đồng, tăng 45,6%. Hộ và cá nhân kinh doanh đóng góp gần 15.700 tỷ đồng, tăng 9,2%.

Kết quả thu NSNN đạt 62% dự toán sau nửa đầu năm là minh chứng rõ cho quan điểm: doanh nghiệp khỏe thì ngân sách mạnh.

Nếu sự phục hồi của doanh nghiệp tạo nên quy mô nguồn thu thì đổi mới quản lý thuế là yếu tố giúp nguồn thu bền vững. Năm 2026 đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy "thu đúng, thu đủ" sang "quản trị nguồn thu", lấy sự phát triển của người dân và doanh nghiệp làm nền tảng.

Theo ông Lê Long, Phó cục trưởng Cục Thuế, trong 6 tháng đầu năm, ngành thuế triển khai đồng bộ các giải pháp từ hỗ trợ người nộp thuế đến kiểm tra, giám sát dựa trên phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro. Thay vì quản lý theo phương thức hành chính truyền thống, cơ quan thuế chủ động cảnh báo, hỗ trợ từ sớm, đồng thời phân loại người nộp thuế theo mức độ tuân thủ để áp dụng biện pháp phù hợp.

Điểm cốt lõi của cách tiếp cận mới là không đánh đồng doanh nghiệp chấp hành tốt với doanh nghiệp có rủi ro. Doanh nghiệp tuân thủ được giảm thời gian, chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế; ngược lại, các trường hợp gian lận, trốn thuế hoặc chây ỳ nghĩa vụ tài chính bị giám sát, xử lý nghiêm. Cách làm này vừa hỗ trợ doanh nghiệp, vừa bảo đảm kỷ cương và công bằng của hệ thống thuế.

PGS-TS. Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế - tài chính nhận định, việc thu nội địa vẫn tăng tích cực trong bối cảnh tiếp tục miễn, giảm thuế cho thấy hiệu quả của chính sách "khoan thư sức dân". Đây là "khoảng đệm chi phí" quan trọng giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh phục hồi, qua đó mở rộng nguồn thu trong trung và dài hạn.

Song song với đó là cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Số thủ tục thuế giảm từ 219 xuống còn 137; 100% được cung cấp trực tuyến toàn trình, giúp giảm khoảng 4.400 tỷ đồng chi phí tuân thủ, vượt hơn 50% mục tiêu đề ra. Tỷ lệ kê khai và nộp thuế điện tử của doanh nghiệp đều đạt trên 98%, còn hộ kinh doanh khai thuế điện tử đạt 96%.

Hiệu quả số hóa còn thể hiện qua hơn 15,8 triệu lượt tải ứng dụng eTax Mobile với 24,4 triệu giao dịch, tổng số tiền nộp gần 43.771 tỷ đồng. Chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, mà còn tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Khi dữ liệu lớn thay thế phương thức kiểm tra đại trà, doanh nghiệp tuân thủ được phục vụ thuận lợi hơn, còn các hành vi gian lận được phát hiện chính xác hơn. Đó cũng là nền tảng để mở rộng cơ sở thu và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.