Chính tinh thần đó đã được ông Hồ Thông Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Xây dựng và Công nghiệp NSN trình bày tại chuyên đề thuộc HVACR Vietnam 2026. Nội dung tập trung vào những giải pháp doanh nghiệp có thể bắt đầu ngay từ hệ thống hiện hữu, trước khi tiến hành quản trị năng lượng ở cấp độ cao hơn.

Ba động lực thúc đẩy doanh nghiệp hành động

Động lực đầu tiên là chi phí. Khi cơ chế giá điện hai thành phần dự kiến được áp dụng rộng rãi sau năm 2027, doanh nghiệp phải quan tâm cả lượng điện tiêu thụ (kWh) và công suất đỉnh (Pmax). Vì vậy, nhà máy có Pmax cao nhưng không kiểm soát được phụ tải sẽ chịu áp lực chi phí lớn hơn.

Tiếp đến là yêu cầu pháp lý và môi trường. Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi năm 2025) yêu cầu các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm lập kế hoạch năng lượng và kiểm toán năng lượng định kỳ. Cùng với đó, mục tiêu Net Zero 2050 và yêu cầu ESG từ khách hàng FDI đang đặt ra những tiêu chuẩn ngày càng cao cho doanh nghiệp.

Động lực thứ ba là phần năng lượng lãng phí mà doanh nghiệp chưa đo lường được. Khảo sát thực tế của NSN cho thấy 30–35% điện năng chiếu sáng bị lãng phí do đèn vẫn bật khi ánh sáng tự nhiên đã đủ hoặc khu vực không còn người sử dụng. Trong khi đó, hệ thống HVAC thường là nhóm tiêu thụ điện lớn nhất trong nhà máy.

Bốn cấp độ tối ưu cho doanh nghiệp

Level 1 - Tối ưu từng hệ thống: tìm và xử lý các điểm tiêu thụ năng lượng chưa hiệu quả trong nhà máy.

Level 2 - Tối ưu nguồn năng lượng: kết hợp Solar và BESS nhằm giảm điện mua từ lưới, chủ động về nguồn điện và kiểm soát Pmax.

Level 3 - Quản trị bằng dữ liệu: sử dụng hệ thống EMS để đo lường, giám sát, phân tích và tối ưu hiệu quả năng lượng.

Level 4 - Tích hợp giải pháp: xây dựng một lộ trình riêng dựa trên hiện trạng, nhu cầu và mục tiêu đầu tư của từng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, không phải nhà máy nào cũng cần triển khai cả 4 cấp độ. Việc xác định đúng vấn đề, lựa chọn giải pháp có hiệu quả đầu tư rõ ràng sẽ quyết định lộ trình phù hợp.

Level 1: Tối ưu từng hệ thống

Ở cấp độ đầu tiên, NSN tập trung vào sáu nhóm hệ thống phổ biến trong nhà máy: chiếu sáng, HVAC, nước và cooling tower, lò hơi, khí nén và thông gió. Trong đó, một số giải pháp đã được NSN triển khai thực tế tại doanh nghiệp.

Với giải pháp Smart Lighting, hệ thống chiếu sáng tự điều chỉnh theo ánh sáng tự nhiên và sự hiện diện của người, có thể điều khiển không dây và giám sát từ xa qua Cloud. Theo mô phỏng của NSN, giải pháp giúp tiết kiệm 50–70% điện chiếu sáng vào ban ngày tùy điều kiện thời tiết, và khoảng 20% vào cuối buổi chiều. Tại kho kỹ thuật của một nhà máy thực phẩm ở Đồng Nai, hệ thống đã vận hành từ tháng 9/2025 với mức tiết kiệm khoảng 89% điện chiếu sáng.

Một giải pháp khác là chiller thu hồi nhiệt. Thay vì thải nhiệt qua cooling tower và dùng một nguồn riêng để tạo nước nóng, chiller heat pump 2-in-1 có thể đồng thời tạo nước lạnh và nước nóng. Tại một nhà máy sản xuất bo mạch điện tử của Nhật Bản ở tỉnh Phú Thọ, giải pháp giúp giảm 28% tổng công suất điện của hệ thống (từ 1.512 kW xuống 1.088 kW) khi cấp lạnh và nóng đồng thời.

Cũng tại đây, NSN đã áp dụng biến tần VSD cho hệ thống chiller và bơm nước lạnh. Tốc độ bơm được điều chỉnh theo nhu cầu thực tế thay vì chạy liên tục ở 100% công suất, qua đó tiết kiệm 22% điện năng tiêu thụ của bơm. Thời gian hoàn vốn của giải pháp thường từ 2–5 năm, tùy quy mô hệ thống và số giờ vận hành

Level 2: Tối ưu nguồn năng lượng  

Khi các hệ thống tiêu thụ đã được tối ưu, doanh nghiệp có thể bước sang Level 2 với điện mặt trời và BESS. Mô hình này giúp giảm lượng điện mua từ lưới, tăng tính chủ động về nguồn điện và hỗ trợ kiểm soát Pmax. Tùy theo nguồn vốn và mục tiêu tài chính, doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức EPC hoặc PPA.

Level 3: Từ “tiết kiệm” sang “biết mình đang tiết kiệm bao nhiêu”

Ở Level 3, hệ thống EMS đóng vai trò cầu nối giữa các giải pháp tiết kiệm và quản trị năng lượng. Thông qua chu trình đo lường, giám sát, phân tích và tối ưu, doanh nghiệp biết được thiết bị nào, vào thời điểm nào làm phát sinh Pmax, cũng như các giải pháp mang lại hiệu quả thực tế ra sao, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước cơ chế giá điện hai thành phần.

Level 4: Mỗi nhà máy - một lộ trình tích hợp riêng

Theo kinh nghiệm 23 năm trong lĩnh vực xây dựng công nghiệp và gần 10 năm trong lĩnh vực năng lượng tái tạo của NSN, doanh nghiệp cần xác định đúng bài toán thông qua khảo sát và đo đạc, lựa chọn giải pháp có tỷ suất hoàn vốn rõ ràng, sau đó xây dựng lộ trình triển khai theo từng giai đoạn. Bởi xét cho cùng, một giải pháp năng lượng chỉ thực sự tạo ra giá trị khi vận hành ổn định, phù hợp với hạ tầng hiện hữu và tạo ra hiệu quả kinh tế có thể đo lường trong dài hạn.