Nhiều người trẻ bất ngờ phát hiện suy thận giai đoạn cuối

Đúng 15h mỗi ngày, Dũng (26 tuổi) có mặt tại một cơ sở y tế để bắt đầu ca chạy thận kéo dài từ 15h đến 19h. Đây là ca lọc máu thứ ba trong ngày, khung giờ mới được triển khai nhằm hỗ trợ người bệnh vẫn có thể duy trì công việc.

“Trước đây tôi phải chạy thận ban ngày, rất khó sắp xếp công việc. Nay có ca 3, tôi lọc máu xong vẫn có thời gian nghỉ ngơi để tiếp tục làm việc vào sáng hôm sau”, Dũng chia sẻ.

Ở tuổi 26, Dũng đã chạy thận được ba tháng. Tuy nhiên, đến nay anh vẫn không lý giải được vì sao bản thân vốn khỏe mạnh lại phải đối mặt với căn bệnh này quá sớm.

Nửa năm trước, Dũng đột ngột thấy mắt mờ dần. Nghĩ do làm việc nhiều với máy tính, anh đi khám tại một bệnh viện lớn và bàng hoàng nhận kết quả suy thận giai đoạn cuối, kèm huyết áp tăng vọt trên 200/100 mmHg, gây biến chứng võng mạc.

“Bác sỹ chỉ định phải lọc máu ngay nhưng tôi không tin, xin về nhà điều trị. Tôi không hề thấy triệu chứng gì nghiêm trọng, nên không nghĩ mình phải chạy thận”, Dũng nhớ lại.

Hai tuần sau, chỉ một cơn cảm cúm nhẹ cũng khiến cơ thể anh suy kiệt nhanh chóng. Dũng nhập viện cấp cứu lần thứ hai trong tình trạng huyết áp lên đến 220/120 mmHg, nguy hiểm đến tính mạng. Lần này, anh buộc phải lọc máu cấp cứu bằng catheter tĩnh mạch trung tâm ở cổ, sau đó được phẫu thuật tạo cầu tay (AVF) để lọc máu lâu dài.

Từ khi chấp nhận “sống chung” với bệnh, sức khỏe của Dũng dần cải thiện. Huyết áp được kiểm soát ổn định, thị lực phục hồi, sau mỗi ca lọc máu anh vẫn có thể làm việc bình thường. Làm trong lĩnh vực marketing, Dũng chuyển sang nhận dự án tại nhà để giảm áp lực thể chất và chi phí đi lại.

“Tôi nghĩ bệnh đến từ thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh: ăn uống thất thường, hút thuốc lá, thường xuyên ăn đêm, nhậu nhẹt. Giờ tôi tuân thủ nghiêm phác đồ điều trị, ăn uống khoa học, bỏ thuốc lá để bảo vệ chức năng thận”, anh nói.

Cũng đăng ký chạy thận ca 3, anh Bình (33 tuổi, kỹ sư môi trường) cho biết lịch lọc máu mới giúp anh không bị gián đoạn công việc. Những ngày chạy thận, anh làm việc trực tuyến; khi sức khỏe ổn định, anh đến công ty như bình thường.

Cuối tháng 12/2024, anh Bình bất ngờ sốt cao, người phù nề. Khi nhập viện, thận đã suy độ 5, độ lọc cầu thận chỉ còn 14 ml/phút/1,73 m² da, buộc phải chạy thận cấp cứu.

“Bác sỹ nói tôi bị suy thận do đái tháo đường lâu năm. Dù mắc bệnh nền nhưng tôi vẫn thường xuyên thức đêm làm việc, ngủ chỉ 3-4 tiếng mỗi ngày trong suốt vài năm. Khi đến viện thì đã quá muộn”, anh Bình chia sẻ.

Sau một tháng điều trị, anh chuyển về lọc máu định kỳ tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, với tần suất ba lần mỗi tuần. Theo BS.CKII Hồ Tấn Thông, chuyên khoa thận, tiết niệu, thời điểm tiếp nhận, cả hai bệnh nhân đều trong tình trạng rất nặng, chỉ số creatinin và ure máu tăng cao, độ lọc cầu thận dưới 15 ml/phút/1,73 m².

“Sau khi được xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, cả hai đáp ứng tốt, sức khỏe cải thiện rõ rệt, tình trạng phù nề giảm, các chỉ số được duy trì ổn định”, bác sỹ Thông cho biết.

Hiện anh Bình dự tính đăng ký ghép thận trong tương lai, còn Dũng tập trung tuân thủ lịch lọc máu để duy trì sức khỏe, tiếp tục lao động trang trải chi phí điều trị. Cả hai đều được bảo hiểm y tế chi trả 80% chi phí mỗi lần chạy thận, góp phần giảm gánh nặng tài chính.

Theo thống kê năm 2022, ước tính 13,4% dân số thế giới mắc bệnh thận mạn; tại Việt Nam, con số này lên tới 12,8%. Đáng lo ngại, bệnh không còn chỉ gặp ở người cao tuổi mà ngày càng trẻ hóa, trong khi phần lớn được phát hiện ở giai đoạn muộn.

“Đái tháo đường, tăng huyết áp, lối sống thiếu lành mạnh là những nguyên nhân chính làm gia tăng bệnh thận mạn ở người trẻ”, BS.CKII Hồ Tấn Thông cảnh báo. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc giảm đau, ăn mặn, tiêu thụ nhiều thức ăn nhanh, đồ uống có ga, đồ ngọt, căng thẳng kéo dài, sử dụng chất kích thích và ít vận động cũng làm tăng nguy cơ suy thận.

Bác sỹ khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu như thay đổi thói quen tiểu tiện, tiểu bọt, tiểu ra máu, buồn nôn, mệt mỏi kéo dài, phù nề…, người trẻ cần sớm đến cơ sở y tế kiểm tra. Đồng thời, do bệnh thận diễn tiến âm thầm, việc khám sức khỏe định kỳ 6-12 tháng/lần là rất cần thiết để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Ho kéo dài nhiều năm do mắc bệnh tự miễn hiếm gặp

Ho khan, khó thở kéo dài suốt nhiều năm, kèm tổn thương da bàn tay không rõ nguyên nhân, người phụ nữ 45 tuổi ở Đắk Lắk chỉ được phát hiện mắc bệnh tự miễn hiếm gặp khi thăm khám chuyên sâu.

Chị Mỹ (45 tuổi, Đắk Lắk) bắt đầu ho khan, hụt hơi từ năm 2020. Các triệu chứng tiến triển nặng dần theo thời gian. Khi đi khám, chị được ghi nhận mắc bệnh phổi mô kẽ, dạng tổn thương có thể gặp trong nhiều bệnh hô hấp mạn tính.

Thời điểm đó, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng bằng thuốc kháng viêm, hỗ trợ hô hấp và theo dõi định kỳ. Hai năm gần đây, hai bàn tay của chị Mỹ xuất hiện tình trạng bong tróc da, nổi hồng ban, dày sừng, nứt nẻ kéo dài nhưng không ngứa, không rỉ dịch.

Chị đi khám nhiều cơ sở y tế, thường được chẩn đoán viêm da tiếp xúc hoặc viêm da cơ địa. Các thuốc bôi chỉ giúp giảm triệu chứng tạm thời, sau đó nhanh chóng tái phát.

Dù tuân thủ điều trị, tình trạng khó thở của chị không dứt hẳn, các cơ ngày càng yếu, đặc biệt ở hai chân. Chị sụt cân, ăn uống kém, nhiều thời điểm mệt mỏi, khó thở nặng, đi lại khó khăn, chỉ vài mét đã phải dừng lại để thở. Có lúc, chị phải nhập viện do suy kiệt.

Tại Bệnh viện, TS.Nguyễn Phúc Tân, chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng nhận thấy các triệu chứng hô hấp, tổn thương da và yếu cơ có thể liên quan đến một bệnh lý tự miễn toàn thân. Người bệnh được chỉ định thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.

Kết quả cho thấy chị Mỹ dương tính với các kháng thể Jo-1, PL-7, EJ, Mi-2alpha, được chẩn đoán mắc hội chứng kháng synthetase, một bệnh tự miễn rất hiếm gặp, ước tính chỉ khoảng 9/100.000 người mắc. Bệnh thường gây viêm da cơ, yếu cơ kèm tổn thương phổi mô kẽ tiến triển.

Theo TS.Nguyễn Phúc Tân, các bệnh tự miễn như hội chứng kháng synthetase thường bị bỏ sót hoặc phát hiện muộn do triệu chứng không xuất hiện đồng thời mà rải rác theo từng giai đoạn.

Nhiều trường hợp khởi phát bằng tổn thương phổi, trong khi biểu hiện ở da hoặc cơ còn mờ nhạt, dễ bị xem là các bệnh lý riêng lẻ. “Phổi mô kẽ là tổn thương có thể gặp trong nhiều bệnh khác nhau. Người bệnh thường được điều trị theo từng triệu chứng riêng lẻ, trong khi đây là bệnh tự miễn ảnh hưởng nhiều cơ quan cùng lúc, rất dễ chẩn đoán nhầm sang bệnh hô hấp hay viêm da thông thường”, bác sỹ Tân cho biết.

Sau khi xác định nguyên nhân gốc là bệnh tự miễn, các bác sỹ điều chỉnh phác đồ điều trị tập trung kiểm soát phản ứng miễn dịch toàn thân, yếu tố vừa gây viêm da cơ, vừa âm thầm phá hủy nhu mô phổi suốt nhiều năm.

Mục tiêu điều trị không chỉ cải thiện chức năng phổi mà còn phục hồi sức cơ và kiểm soát tổn thương da kéo dài. Người bệnh được sử dụng thuốc ức chế miễn dịch và kháng viêm với liều lượng cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe, đồng thời theo dõi chặt chẽ do tổn thương phổi đã lan tỏa.

Trong những tuần đầu điều trị, do thể trạng suy kiệt sau nhiều năm bệnh, chị Mỹ vẫn thường xuyên mệt mỏi, hụt hơi khi gắng sức nhẹ, sinh hoạt bị hạn chế.

Bác sỹ xây dựng chế độ dinh dưỡng giàu protein kết hợp các bài tập thở và vận động nhẹ nhằm tăng sức cơ. Các chỉ số hô hấp, viêm và đáp ứng thuốc được theo dõi sát trong các lần tái khám.

Theo TS.Nguyễn Phúc Tân, điều trị hội chứng kháng synthetase đòi hỏi điều chỉnh liều thuốc rất thận trọng. Nếu kiểm soát miễn dịch chưa đủ, tổn thương phổi có thể tiếp tục tiến triển âm thầm; ngược lại, dùng thuốc quá mạnh có nguy cơ gây tác dụng phụ và suy giảm sức đề kháng. Vì vậy, phác đồ cần được điều chỉnh từng bước để đạt hiệu quả và an toàn lâu dài.

Sau hơn 6 tháng điều trị kiên trì, tình trạng khó thở của chị Mỹ cải thiện rõ rệt, các tổn thương da giảm bong tróc, bớt đau rát. Chị có thể tự đi lại quãng ngắn mà không cần hỗ trợ, chất lượng cuộc sống được nâng lên đáng kể.

Hiện chị được theo dõi định kỳ hai tháng một lần. Tuy nhiên, đây là bệnh mạn tính, cần điều trị lâu dài và theo dõi suốt đời để ngăn nguy cơ tái phát và biến chứng phổi tiến triển.

Bác sỹ khuyến cáo, người có biểu hiện ho khan, khó thở kéo dài không rõ nguyên nhân, kèm yếu cơ, đau mỏi cơ hoặc tổn thương da bất thường ở bàn tay nên sớm khám chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng. Phát hiện sớm giúp điều trị đúng hướng, hạn chế tổn thương phổi và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Đau đầu, chóng mặt tưởng rối loạn tiền đình, hóa ung thư máu

Đau đầu âm ỉ, chóng mặt, buồn nôn kéo dài, người đàn ông 69 tuổi nghĩ do rối loạn tiền đình. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm chuyên sâu cho thấy ông mắc một dạng ung thư máu mạn tính.

Ông Thành (69 tuổi) đến khám tại viện trong tình trạng đau đầu âm ỉ kéo dài, kèm chóng mặt và buồn nôn. Các triệu chứng xuất hiện rải rác nhiều ngày, tăng dần theo thời gian, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày. Ban đầu, ông nghĩ mình mắc rối loạn tiền đình do tuổi cao.

Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm máu ban đầu cho thấy số lượng tiểu cầu của ông tăng cao bất thường, lên tới 763 G/L, trong khi ngưỡng bình thường dao động khoảng 150-450 G/L. Tình trạng tiểu cầu tăng cao kéo dài gợi ý nguy cơ mắc các bệnh lý huyết học tiềm ẩn, đặc biệt là nhóm bệnh tăng sinh tủy.

BS.CKII Nguyễn Thiên Lữ khi tiếp nhận bệnh nhân đã chỉ định thực hiện hàng loạt xét nghiệm chuyên sâu gồm huyết tủy đồ, sinh thiết tủy xương và xét nghiệm đột biến gene JAK2 nhằm xác định nguyên nhân.

Kết quả cho thấy bệnh nhân dương tính với đột biến gene JAK2, kết hợp hình ảnh tủy xương đặc trưng, đủ tiêu chuẩn chẩn đoán tăng tiểu cầu tiên phát. Đây là bệnh lý thuộc nhóm ung thư máu mạn tính, đặc trưng bởi sự tăng sinh quá mức của tiểu cầu trong tủy xương, làm gia tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong lòng mạch.

Theo BS.CKII Nguyễn Thiên Lữ, tăng tiểu cầu tiên phát thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Người bệnh có thể chỉ xuất hiện các biểu hiện mơ hồ như đau đầu, chóng mặt, tê bì tay chân, rối loạn thị giác thoáng qua hoặc mệt mỏi kéo dài, rất dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với các rối loạn thần kinh, tim mạch hay tình trạng lão hóa thông thường.

“Tăng tiểu cầu tiên phát nguy hiểm không nằm ở con số tiểu cầu đơn thuần mà ở nguy cơ biến chứng do tăng đông máu. Khi tiểu cầu tăng quá cao, máu trở nên đặc hơn, dễ hình thành cục huyết khối gây tắc mạch”, bác sỹ Lữ cảnh báo.

Theo đó, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng như tắc mạch não gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tắc mạch chi dẫn đến hoại tử, thậm chí phải cắt cụt ngón tay, ngón chân nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Sau khi được chẩn đoán, ông Thành được xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa bằng thuốc uống nhằm kiểm soát số lượng tiểu cầu, kết hợp thuốc chống ngưng tập tiểu cầu để giảm nguy cơ hình thành huyết khối. Người bệnh được theo dõi sát thông qua các xét nghiệm huyết học định kỳ.

Sau 8 tháng điều trị, các chỉ số huyết học của ông dần trở về ngưỡng an toàn, số lượng tiểu cầu ổn định. Các triệu chứng đau đầu, chóng mặt trước đó cũng hoàn toàn biến mất, chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt.

BS.CKII Nguyễn Thiên Lữ cho biết, tăng tiểu cầu tiên phát là bệnh tăng sinh tủy mạn tính, hiện chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và tuân thủ điều trị. Người bệnh vẫn có thể sống khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường trong nhiều năm.

Việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa biến chứng. Nếu phát hiện muộn, khi đã xảy ra tắc mạch hoặc tổn thương các cơ quan đích, người bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ tàn phế, tử vong mà còn phải chịu gánh nặng điều trị kéo dài, chi phí lớn cho gia đình và xã hội.

Các bác sỹ khuyến cáo, người cao tuổi hoặc những người có triệu chứng đau đầu kéo dài, chóng mặt không rõ nguyên nhân, tê bì tay chân, rối loạn thị giác thoáng qua không nên chủ quan mà cần đi khám sớm.

Đặc biệt, xét nghiệm công thức máu định kỳ là phương pháp đơn giản nhưng có giá trị cao trong phát hiện sớm các rối loạn huyết học nguy hiểm.

Chủ động tầm soát sức khỏe, lắng nghe các dấu hiệu bất thường của cơ thể và thăm khám tại các cơ sở y tế có đầy đủ chuyên khoa sẽ giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý nghiêm trọng, từ đó điều trị kịp thời và hiệu quả.