Gia tăng bệnh da trong mùa lạnh

Theo bác sỹ Vũ Thị Mai Huyền, Khoa Dị ứng, Trung tâm Da liễu - Dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, khi thời tiết chuyển sang mùa lạnh, sự thay đổi rõ rệt về nhiệt độ và độ ẩm khiến làn da phải đối mặt với nhiều thách thức.

Không khí hanh khô làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, khiến da dễ mất nước và trở nên nhạy cảm hơn. Đây là nguyên nhân khiến nhiều bệnh lý da có xu hướng xuất hiện hoặc nặng lên trong những tháng mùa đông.

Tình trạng phổ biến nhất là khô da, có thể gặp ở cả người khỏe mạnh. Do độ ẩm không khí giảm, hoạt động của tuyến bã nhờn và tuyến mồ hôi bị suy giảm, khiến da mất đi các yếu tố giữ ẩm tự nhiên.

Biểu hiện thường gặp là da thô ráp, bong vảy trắng mịn ở mặt, tay và chân, kèm cảm giác căng rát, châm chích, đặc biệt rõ sau khi tắm. Nếu không được chăm sóc đúng cách, khô da có thể tiến triển thành nứt nẻ, viêm da hoặc tạo điều kiện cho các bệnh lý da khác phát triển.

Bên cạnh đó, viêm da cơ địa, một bệnh da mạn tính thường bùng phát mạnh vào mùa lạnh. Theo bác sỹ Huyền, nguyên nhân liên quan đến khiếm khuyết hàng rào bảo vệ da kết hợp với thời tiết khô lạnh, khiến da mất nước nhanh và gây ngứa dữ dội.

Người bệnh có thể xuất hiện các mảng đỏ, mụn nước, dày sừng, thậm chí lichen hóa do gãi nhiều, thường tập trung ở các nếp gấp như khuỷu tay, khoeo chân, cổ và mặt. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh dễ tái phát và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Một bệnh lý khác có xu hướng nặng hơn vào mùa đông là vảy nến. Đây là bệnh viêm da mạn tính qua trung gian miễn dịch, chịu tác động rõ rệt của yếu tố môi trường. Mùa lạnh, độ ẩm thấp và thiếu ánh nắng mặt trời.

Đây là yếu tố giúp ức chế tăng sinh tế bào sừng khiến các mảng vảy nến dày lên, bong nhiều hơn. Tổn thương thường là các mảng đỏ, ranh giới rõ, phủ vảy trắng đục, hay gặp ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu và vùng xương cùng.

Trái với suy nghĩ của nhiều người, viêm da tiết bã cũng không “nhẹ” hơn trong mùa đông. Bác sỹ Huyền cho biết, hàng rào bảo vệ da suy yếu tạo điều kiện cho vi nấm Malassezia phát triển mạnh trên nền da nhiều bã nhờn. Người bệnh thường xuất hiện các dát đỏ kèm bong vảy mịn, dính ở rãnh mũi, má, lông mày, vùng trước ngực hoặc da đầu, gây ngứa và khó chịu kéo dài.

Ngoài ra, nứt nẻ tay chân và viêm quanh móng là những vấn đề tuy không nguy hiểm nhưng ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và khả năng lao động.

Thời tiết lạnh khiến lớp sừng dày lên, mất tính đàn hồi, dễ nứt toác khi vận động, gây đau và chảy máu. Các vết nứt quanh móng còn làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, nhiễm nấm nếu không được chăm sóc đúng cách.

Đáng chú ý, một số người nhạy cảm với nhiệt độ thấp có thể gặp mày đay do lạnh. Khi tiếp xúc với không khí hoặc nước lạnh, da xuất hiện các mảng sẩn phù kèm ngứa. Trong những trường hợp nặng, phản ứng toàn thân có thể xảy ra khi tắm nước lạnh hoặc bơi lội, gây khó thở, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng.

Trước thực tế này, bác sỹ Vũ Thị Mai Huyền khuyến cáo người dân cần chú trọng chăm sóc da đúng cách trong mùa lạnh.

Việc tắm nước quá nóng, sử dụng xà phòng có tính tẩy rửa mạnh hoặc bỏ qua bước dưỡng ẩm là những sai lầm phổ biến khiến tình trạng da trở nên trầm trọng hơn. Dưỡng ẩm đúng thời điểm, uống đủ nước, giữ ấm cơ thể và lựa chọn trang phục phù hợp có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hàng rào da.

“Làn da là tấm gương phản chiếu sức khỏe. Người dân không nên đợi đến khi da nứt nẻ, chảy máu mới bắt đầu chăm sóc,” bác sỹ Huyền nhấn mạnh.

Trong trường hợp các triệu chứng như ngứa, đỏ da, tiết dịch hoặc đau nhức kéo dài không cải thiện, người bệnh cần đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sỹ chuyên khoa da liễu thăm khám, tránh tự ý sử dụng thuốc hoặc các biện pháp dân gian không rõ nguồn gốc gây biến chứng.

Xử trí tình trạng “sốc lạnh” khi tắm vào mùa đông

Theo các chuyên gia tim mạch, sự kết hợp giữa không khí lạnh, nước nóng và thay đổi tư thế chính là “bộ ba nguy hiểm” đối với mạch máu và tim, có thể làm khởi phát cơn thiếu máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp cấp tính.

Vào mùa đông, nhiều người có thói quen tắm nước nóng để thư giãn và xua tan cái lạnh. Tuy nhiên, các bác sỹ cảnh báo rằng việc tắm vòi sen trong thời tiết lạnh tiềm ẩn không ít rủi ro, đặc biệt với người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch hoặc huyết áp cao. Chỉ một thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể khiến cơ thể rơi vào “sốc lạnh” hoặc “sốc nhiệt”, gây ngất xỉu, thậm chí đột tử.

Thời điểm bước vào phòng tắm mùa đông là lúc cơ thể dễ chịu tác động đột ngột nhất. Khi cởi quần áo, hơi lạnh khiến mạch máu co lại và huyết áp tăng. Khi nước nóng chảy xuống cơ thể, mạch máu lại giãn ra nhanh chóng khiến huyết áp tụt mạnh. Đây là sự thay đổi mà tim và mạch máu phải chống chịu trong vài giây ngắn ngủi.

Ngoài ra, việc đứng lâu, cúi người hay đổi tư thế đột ngột khi tắm cũng làm lượng máu trở về tim thay đổi. Một số người có thể cảm thấy choáng váng, mắt tối sầm, tim đập nhanh hoặc đau tức ngực. Nếu không kịp phản ứng, họ có thể ngất xỉu, té ngã và gặp tai nạn trong phòng tắm.

Bác sỹ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo, nếu cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, đau tức ngực, tim đập loạn, buồn nôn hoặc ra mồ hôi lạnh khi đang tắm, người bệnh cần tắt ngay vòi nước, ngồi hoặc nằm xuống, kê chân cao và gọi người hỗ trợ. Đừng cố gượng tắm tiếp vì có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

Dù các triệu chứng biến mất nhanh, người gặp hiện tượng này vẫn nên đến bệnh viện kiểm tra tim mạch và huyết áp để xác định nguyên nhân.

Trong trường hợp phát hiện người thân bất tỉnh trong phòng tắm, cần gọi cấp cứu ngay nếu họ không đáp ứng khi được gọi. Nếu nạn nhân nằm trong bồn đầy nước, hãy xả hết nước trước khi di chuyển để giảm nguy cơ ngạt. Đắp khăn hoặc quần áo khô giúp hạn chế hạ thân nhiệt thêm.

Chỉ nên di chuyển nạn nhân khi thực sự cần thiết, chẳng hạn đường thở bị cản trở. Nếu người đó ngừng thở hoặc không bắt được mạch, và xung quanh có người được đào tạo, có thể tiến hành ép tim ngoài lồng ngực, hồi sinh tim phổi (CPR) trong thời gian chờ cấp cứu đến.

Theo bác sỹ chuyên khoa tim mạch, an toàn khi tắm mùa đông bắt đầu từ việc kiểm soát nhiệt độ và tránh thay đổi đột ngột.

Một số lưu ý quan trọng gồm giữ phòng tắm kín gió, đủ ấm, có thể sử dụng đèn sưởi hoặc máy sưởi nhẹ trước khi tắm. Mọi người lưu ý không vội bật nước nóng tối đa; nên chọn nước ở mức 37-40 độ C, vừa phải để cơ thể dễ thích nghi. Làm ấm người trước bằng cách rửa tay chân hoặc xối nhẹ nước ấm từ chân lên trên.

Lưu ý hạn chế tắm quá lâu, đặc biệt đối với người cao tuổi hoặc có bệnh nền. Nếu tắm một mình, nên đóng cửa nhưng không khóa, để phòng khi xảy ra sự cố có thể được hỗ trợ nhanh chóng.

Người cao tuổi, người có tiền sử bệnh tim mạch, cao huyết áp, đái tháo đường cần đặc biệt cẩn trọng. Việc tắm ngồi, có người thân ở gần hoặc tắm vào thời điểm ấm nhất trong ngày (9-11 giờ sáng) là lựa chọn an toàn hơn.

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 2 hàng năm, số ca tai biến trong phòng tắm tăng lên rõ rệt. Do đó, ngoài việc trang bị kiến thức cá nhân, cơ quan chức năng cần thúc đẩy các chương trình hỗ trợ lắp hệ thống sưởi, cách nhiệt nhà tắm cho người già thu nhập thấp, các cơ sở dưỡng lão, đồng thời xây dựng tiêu chuẩn an toàn phòng tắm trong quy chuẩn xây dựng tại vùng khí hậu lạnh.

Nhân viên y tế nên chủ động hỏi bệnh nhân tim mạch, tăng huyết áp về thói quen tắm rửa mùa lạnh, hướng dẫn cụ thể cách phòng ngừa và phát tài liệu hướng dẫn khi cho bệnh nhân ra viện.

An toàn khi tắm mùa đông không chỉ là giữ ấm cơ thể, mà còn là hiểu rõ phản ứng sinh lý của cơ thể trước sự thay đổi nhiệt độ. Khi chúng ta hiểu rõ giới hạn sức khỏe của mình và duy trì những thói quen nhỏ hợp lý, mỗi lần tắm sẽ thực sự là khoảng thời gian thư giãn, giảm bớt những rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe tim mạch.

Ứng dụng AI chẩn đoán ung thư phổi sớm

Bệnh nhân nam, 69 tuổi, đi khám phát hiện khối u trên phổi trái, bác sỹ sử dụng AI phân tích xác định tổn thương ác tính khoảng 97%.

Bệnh nhân tiền sử tăng huyết áp, tai biến mạch máu não, hút thuốc nhiều năm. Gần đây, ông đau quặn thận phải, được chẩn đoán sỏi thận phải, đã tán sỏi thận qua da, sau đó chụp CT ngực phát hiện khối u phổi trái, chuyển Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai điều trị.

Ngày 17/1, bác sỹ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết êkíp sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, xác định tổn thương ác tính khoảng 97%, chỉ định phẫu thuật nội soi cắt một thùy phổi kèm nạo vét hạch cho bệnh nhân.

Sau mổ, kết quả giải phẫu bệnh chẩn đoán ung thư biểu mô tuyến thùy trên phổi trái, giai đoạn IA kèm lao phổi. Bệnh nhân được theo dõi định kỳ tối thiểu mỗi 6 tháng trong vòng hai năm, bao gồm thăm khám lâm sàng, xét nghiệm máu và chụp CT có tiêm thuốc cản quang.

Tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn đầu có thể 20-30% nếu phẫu thuật triệt căn. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn nên khó khăn trong chẩn đoán và điều trị.

Gần đây, sự tiến bộ trong sàng lọc ung thư phổi và LDCT (Low-dose Computed Tomograpgy - CT ngực liều thấp) giúp tăng tỷ lệ phát hiện các nốt phổi nhỏ. Tuy nhiên, các nốt ác tính thường không có biểu hiện cụ thể trong chụp CT. "Việc phân biệt ung thư phổi như ung thư biểu mô tuyến xâm lấn tối thiểu hoặc ung thư biểu mô tuyến xâm lấn tối thiểu với các nốt lành tính khác là một thách thức", bác sỹ nói.

Do đó, AI đóng vai trò hỗ trợ trong việc sàng lọc tổn thương ác tính. AI giúp cải thiện hiệu quả độ nhạy chẩn đoán ung thư phổi giai đoạn đầu, hỗ trợ bác sỹ sàng lọc ung thư phổi giai đoạn đầu hiệu quả và nhanh chóng hơn, trở thành công cụ hỗ trợ chẩn đoán lâm sàng ung thư phổi...

Theo Tổ chức Ung thư toàn cầu (GLOBOCAN), ung thư phổi là bệnh ung thư phổ biến thứ hai trên thế giới (chiếm 11,4%) với khoảng 2,2 triệu ca mắc mới năm 2020. Tỷ lệ tử vong do ung thư phổi cao nhất trong tất cả bệnh ung thư, với gần 1,8 triệu ca tử vong trong năm.

Tại Việt Nam tỷ lệ mắc ung thư phổi xếp thứ ba 13,5% sau ung thư gan 13,6% và ung thư vú 13,6%; tỷ lệ tử vong xếp thứ hai 18,8% sau ung thư gan 19,8%.