Xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất

Sáng 19/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Bộ tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công là cần thiết nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa các hoạt động đầu tư công trong tổng thể kế hoạch tài chính 5 năm.

Theo Bộ trưởng, việc hợp nhất hai luật còn nhằm cân đối nguồn lực và kiểm soát rủi ro tài khóa trung hạn, cắt giảm tối đa trình tự, thủ tục trùng lặp, rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuân thủ, huy động, quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Về một số định hướng sửa đổi, bổ sung chính của Dự thảo luật, Bộ trưởng đề cập việc hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Định hướng tiếp theo là kế thừa, sửa đổi, bổ sung đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, các bộ, cơ quan trung ương, HĐND và UBND các cấp, các cơ quan, đơn vị về đầu tư công. Đặc biệt, bổ sung quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan trung ương về ban hành hướng dẫn, tiêu chí đánh giá hiệu quả chương trình, dự án đầu tư công trong từng ngành, lĩnh vực, nhằm thể chế hóa yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội tại Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương.

Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động, linh hoạt trong điều hành như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C (trừ chương trình, dự án quan trọng quốc gia thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự lập, thẩm định, quyết định các dự án, gia hạn thời gian bố trí vốn, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về đầu tư công.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định để đáp ứng nhu cầu thực tiễn như cho phép phân bổ, sử dụng ngay số tăng thu ngân sách trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ nhà nước, tăng thu, dự toán chi còn lại để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn của ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giản lược khối lượng báo cáo, chi phí tuân thủ.

Thảo luận tại tổ, các vị đại biểu Quốc hội đều bày tỏ nhất trí với sự cần thiết hợp nhất hai luật. “Thực tế hiện nay, một đồng vốn công phải đi qua hai quy trình, hai hệ thống mốc thời gian, hai tầng thủ tục, đó là điểm nghẽn có thật và việc hợp nhất là hướng xử lý đúng”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội nhận xét.

Vị đại biểu Hải Phòng cũng đánh giá cao nhiều nội dung tiến bộ trong Dự thảo, như tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, thống nhất quy trình lập dự toán và đặc biệt là đã đặt được giới hạn thời gian cho vốn chuyển nguồn.

Góp ý vào một số nội dung cụ thể, đại biểu Sơn đề nghị bổ sung nguyên tắc việc phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước phải gắn với mục tiêu, đầu ra và kết quả. Đối với chương trình, dự án, nhiệm vụ chi lớn, phải xác định chỉ tiêu kết quả làm căn cứ phân bổ, giám sát và đánh giá.

Đồng thời, bổ sung quy định trường hợp dự án đội vốn hoặc chậm tiến độ vượt ngưỡng do nguyên nhân chủ quan, thì phải xác định trách nhiệm và kết quả này được xem xét khi quyết định chủ trương đầu tư dự án mới do cùng cơ quan đề xuất.

Tất cả các khoản chi phải được đánh giá hiệu quả theo kết quả đầu ra

Phát biểu tại tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh sự cần thiết phải hợp nhất hai luật để giải quyết triệt để sự giao thoa, chồng lấn và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tiếp thu ý kiến các đại biểu Quốc hội, Thủ tướng cho hay, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để kế thừa, sửa đổi, bổ sung đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, HĐND và UBND các cấp để rõ thẩm quyền.

Đặc biệt, trong việc giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung, Thủ tướng cho rằng, quy định như vậy nhằm đảm bảo tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. “Thực hiện việc cắt giảm thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ, đảm bảo hiệu quả. Tinh thần là tất cả các khoản chi ngân sách phải được đánh giá hiệu quả tổng thể về đầu ra, chứ không chỉ là hiệu quả kinh tế”, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh.

Đại diện cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khi phát biểu tại tổ, cũng nhấn mạnh yêu cầu sử dụng vốn hiệu quả. Bộ trưởng cho biết, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỷ lệ vốn đầu tư phải được nâng từ khoảng 31 - 32% GDP hiện nay lên khoảng 40% GDP hằng năm. Quan trọng hơn, hiệu quả sử dụng vốn, thể hiện qua hệ số ICOR, phải được cải thiện từ khoảng 6,4 trong giai đoạn 2021 - 2025 xuống còn khoảng 4,5 - 4,8.

“Nếu không nâng được hiệu quả quản lý, sử dụng vốn, thì chúng ta không có cách nào để huy động được nguồn lực cho phát triển. Nguồn lực đã thiếu, đã yếu rồi, mà lại sử dụng không hiệu quả, thì không đạt mục tiêu. Chính vì thế, từng đồng đầu tư công, từng đồng chi tiêu của ngân sách đều phải tính đến hiệu quả”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói.

Theo Bộ trưởng, Trung ương đặt ra yêu cầu phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của từng dự án, áp dụng với cả chi đầu tư và chi thường xuyên. Giai đoạn 2026 - 2030, nguồn lực đầu tư công cần huy động khoảng 8,42 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng. Đầu tư công chiếm khoảng 20 - 22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

“Chúng tôi đã làm bài toán rồi, gần như tất cả các chỉ số đều phải gấp đôi giai đoạn trước, cho nên phải đặt vấn đề tăng hiệu quả”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.