Dù nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam được đánh giá ở mức thấp, các chuyên gia cho rằng không thể chủ quan và cần chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm, từ xa để ngăn chặn dịch bệnh.

Dịch Ebola tại châu Phi đang tiếp tục diễn biến phức tạp với số ca mắc và tử vong gia tăng nhanh. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đây là một trong những đợt bùng phát đáng lo ngại do chủng Bundibugyo ebolavirus gây ra, hiện chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu.

TS.Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết WHO vừa tuyên bố tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát bệnh do chủng Bundibugyo của virus Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda.

Theo đánh giá của WHO, nguy cơ lây lan Ebola hiện ở mức rất cao tại các quốc gia đang ghi nhận dịch, ở mức cao đối với khu vực châu Phi do đã xuất hiện các ca bệnh tại đô thị, tình trạng di biến động dân cư lớn, bất ổn xã hội cùng những hạn chế của hệ thống y tế. Tuy nhiên, nguy cơ ở phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, hiện vẫn được đánh giá ở mức thấp.

Trao đổi với phóng viên, PGS-TS.Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết Ebola là bệnh truyền nhiễm nhóm A đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong có thể lên tới 90%.

Theo ông Phu, virus Ebola lây từ động vật hoang dã sang người như dơi ăn quả, nhím hoặc các loài linh trưởng, sau đó lây truyền giữa người với người thông qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, dịch cơ thể hoặc các vật dụng bị nhiễm mầm bệnh. Đây là bệnh lây qua tiếp xúc gần nên nguy cơ lây nhiễm chủ yếu xảy ra ở những người chăm sóc, điều trị hoặc tiếp xúc trực tiếp với người bệnh.

Hiện Ebola có 6 chủng virus, trong đó Zaire, Sudan và Bundibugyo là ba chủng thường gây dịch. Đợt bùng phát hiện nay tại Congo và Uganda được xác định do chủng Bundibugyo ebolavirus gây ra. Đây cũng là điểm đáng lo ngại bởi đến nay thế giới chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị đặc hiệu đối với chủng virus này.

Theo đánh giá của WHO, nguy cơ dịch Ebola tại Congo đang ở mức rất cao, nguy cơ ở cấp khu vực cũng ở mức cao do vẫn tồn tại lây truyền trong cộng đồng, xuất hiện các chuỗi lây nhiễm chưa được phát hiện và gia tăng các trường hợp liên quan đến di chuyển qua biên giới. Tuy nhiên, nguy cơ ở cấp toàn cầu hiện vẫn được đánh giá ở mức thấp.

PGS-TS.Trần Đắc Phu nhận định nguy cơ Ebola xâm nhập vào Việt Nam hiện ở mức thấp bởi từ trước đến nay nước ta chưa từng ghi nhận ca bệnh. Dù vậy, trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng gia tăng, khả năng xuất hiện ca bệnh nhập cảnh không thể loại trừ.

Một trong những thách thức lớn nhất là thời gian ủ bệnh của Ebola có thể kéo dài tới 24 ngày. Người nhiễm bệnh có thể di chuyển qua nhiều quốc gia trước khi nhập cảnh vào Việt Nam mà chưa xuất hiện triệu chứng, khiến việc phát hiện tại cửa khẩu gặp nhiều khó khăn. Chỉ đến khi người bệnh khởi phát triệu chứng và được truy vết dịch tễ mới có thể xác định lịch sử di chuyển từ vùng dịch.

Theo chuyên gia, yếu tố quyết định để ngăn chặn dịch bệnh không phải là ngăn chặn tuyệt đối ca bệnh xâm nhập mà là phát hiện sớm, cách ly sớm và xử lý kịp thời ngay từ những trường hợp đầu tiên.

PGS-TS.Trần Đắc Phu đánh giá các biện pháp ứng phó mà Bộ Y tế đang triển khai là kịp thời và phù hợp với diễn biến dịch bệnh hiện nay.

Theo đó, ngành Y tế đang tăng cường kiểm dịch tại cửa khẩu, giám sát người nhập cảnh từ vùng dịch, đồng thời yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh nâng cao cảnh giác, đặc biệt tại những địa phương có sân bay quốc tế, cửa khẩu hoặc lượng khách quốc tế lớn.

Bộ Y tế cũng đã chỉ đạo các bệnh viện và trung tâm kiểm soát bệnh tật địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ, chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ, lịch sử đi lại của người bệnh.

Trong trường hợp xuất hiện ca nghi nhiễm, các đơn vị phải thực hiện cách ly ngay, triển khai các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt để ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng và cơ sở y tế.

Các viện đầu ngành như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM cũng được yêu cầu sẵn sàng đáp ứng nhu cầu xét nghiệm, bảo đảm khả năng chẩn đoán nhanh nếu xuất hiện ca bệnh nghi ngờ.

Tại TP.HCM, bác sỹ Nguyễn Hồng Tâm, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết, TP đã đẩy mạnh công tác kiểm dịch y tế tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và các cảng hàng hải.

Công tác giám sát được triển khai 24/7 đối với toàn bộ người nhập cảnh qua đường hàng không và đường biển. Đặc biệt, những trường hợp đến từ, đi qua hoặc từng lưu trú tại các quốc gia, khu vực đang ghi nhận dịch Ebola trong vòng 21 ngày sẽ được theo dõi chặt chẽ. Các trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ sẽ được cách ly y tế, lấy mẫu xét nghiệm và xử lý theo đúng quy định.

Song song với đó, ngành y tế TP cũng tăng cường kiểm tra các phương tiện nhập cảnh đến từ vùng dịch, nhất là các chuyến bay, tàu biển có hành trình xuất phát, quá cảnh hoặc đi qua các quốc gia châu Phi đang ghi nhận ca mắc Ebola.

Cụ thể, Sân bay Tân Sơn Nhất vừa phát đi khuyến cáo đối với hành khách nhập cảnh từ vùng có dịch, đồng thời yêu cầu các đơn vị liên quan tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vào Việt Nam.

Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất (TP.HCM) vừa ban hành hướng dẫn dành cho nhân viên hàng không và hành khách nhằm tăng cường các biện pháp phòng chống dịch Ebola xâm nhập qua đường hàng không.

Theo đó, sân bay đề nghị các hãng hàng không thực hiện nghiêm các hướng dẫn của Bộ Y tế, Sở Y tế TP.HCM và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) trong công tác kiểm soát sức khỏe hành khách nhập cảnh.

Đặc biệt, những người trở về từ khu vực đang có dịch Ebola được khuyến cáo chủ động theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày kể từ ngày nhập cảnh. Đây là khoảng thời gian có thể xuất hiện các triệu chứng của bệnh nếu đã phơi nhiễm với virus.

Đối với các trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, lực lượng chức năng sẽ hướng dẫn đến khu vực cách ly y tế tạm thời để thu thập thông tin, khai thác yếu tố dịch tễ và thực hiện khám sàng lọc theo quy định.

Trường hợp hành khách xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ theo hướng dẫn của Bộ Y tế, HCDC sẽ tiến hành cách ly y tế, lấy mẫu xét nghiệm và triển khai các biện pháp xử lý theo quy định đối với bệnh truyền nhiễm nhóm A.

Sân bay Tân Sơn Nhất cũng đề nghị nhân viên hàng không và hành khách nâng cao cảnh giác, chủ động thông báo cho bộ phận kiểm dịch y tế quốc tế hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện người có biểu hiện nghi ngờ mắc Ebola sau khi trở về từ vùng dịch.

Tại Hà Nội, Sở Y tế đã yêu cầu các đơn vị trực thuộc tăng cường giám sát dịch tễ tại các cửa ngõ quốc tế, đồng thời chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thuốc men, hóa chất, vật tư y tế và khu cách ly để sẵn sàng ứng phó nếu xuất hiện ca bệnh nghi nhiễm.

CDC Hà Nội cùng lực lượng kiểm dịch y tế tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đã rà soát, xây dựng các phương án tiếp nhận, vận chuyển, cách ly và xử lý tình huống theo đúng quy trình chuyên môn.

Công tác giám sát hành khách nhập cảnh và quá cảnh, đặc biệt là những người đến từ Congo và Uganda, cũng được siết chặt. Các hoạt động thu thập thông tin dịch tễ, truy vết, theo dõi sức khỏe và tập huấn cho lực lượng kiểm soát dịch tiếp tục được triển khai thường xuyên.

Trong khi đó, tại Quảng Ninh, các tổ kiểm dịch y tế tại khu vực cầu Bắc Luân 1, Bắc Luân 2 thuộc Cửa khẩu quốc tế Móng Cái cũng đã kích hoạt hệ thống giám sát ở mức cao nhằm kịp thời phát hiện các trường hợp nghi ngờ, ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập qua tuyến biên giới.

Theo PGS-TS.Trần Đắc Phu, dù có tỷ lệ tử vong rất cao nhưng Ebola không đáng lo ngại như Covid-19 bởi cơ chế lây truyền hoàn toàn khác nhau.

Covid-19 lây qua đường hô hấp, có khả năng phát tán rộng trong cộng đồng và từng gây đại dịch toàn cầu. Trong khi đó, Ebola chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch tiết của người bệnh. Nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng hộ cá nhân và kiểm soát nhiễm khuẩn, nguy cơ lây lan sẽ được hạn chế đáng kể.

“Người dân không nên hoang mang nhưng cũng không được chủ quan. Điều quan trọng là hiểu đúng về đường lây truyền của bệnh và thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa”, ông Phu nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, Ebola là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong rất cao. Tuy nhiên, bệnh chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết hoặc chất thải của người mắc bệnh nên nguy cơ lây lan trong cộng đồng có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm và thực hiện nghiêm các biện pháp cách ly.