Ngày 21/5, Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức diễn đàn “Phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải trong Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM”, đồng thời chính thức ra mắt hệ sinh thái Trung tâm tài chính hàng hải quốc tế (IMFC).

Nâng tỷ trọng giá trị giao dịch giữ lại lên 15%

Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Quản lý dự án cấp cao Roland Berger Đông Nam Á, trong 15 năm qua, lưu lượng container qua Việt Nam tăng trưởng mạnh, từ khoảng 7 triệu TEU năm 2010 lên khoảng 34 triệu TEU vào năm 2025, tức tăng gấp 5 lần.

Tuy nhiên, dù quy mô hàng hóa gia tăng nhanh, Việt Nam hiện chủ yếu mới giữ lại các dịch vụ có giá trị gia tăng thấp như khai thác hạ tầng, kho bãi, giao nhận và vận tải nội địa. Trong khi đó, các dịch vụ giá trị cao như tài trợ thương mại, bảo hiểm, môi giới vận tải, quản trị rủi ro hay dịch vụ pháp lý phần lớn vẫn do các định chế quốc tế tại Singapore, Nhật Bản, Mỹ, Anh, EU hay Hàn Quốc đảm nhiệm.

“Điều này dẫn đến việc giá trị từ hoạt động vận tải biển và bảo hiểm hàng hóa phần lớn chảy về túi các nhà đầu tư nước ngoài”, ông Hoàng Anh nhận định. Theo đó, Việt Nam hiện chỉ giữ lại khoảng 4 - 5% giá trị giao dịch hàng hải, dẫn đến ngành hàng hải mới đóng góp khoảng 1% GDP, tương đương 4,5 tỷ USD. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với Singapore hay UAE (7 - 8%) và Malaysia (4%).

Đại diện Roland Berger cho rằng TP.HCM đang hội tụ nhiều điều kiện để trở thành trung tâm tài chính hàng hải quốc tế của khu vực. Trong đó, Trung tâm tài chính hàng hải quốc tế tại TP.HCM được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng kết nối hiệu quả giữa dòng hàng hóa và dòng vốn, qua đó gia tăng giá trị giữ lại cho nền kinh tế.

Ông Nguyễn Hoàng Anh cho biết, hệ sinh thái này sẽ mở ra nhiều ngành dịch vụ mới có giá trị cao, trong đó tập trung thu hút sự tham gia của 16 nhóm ngành dịch vụ tài chính – hàng hải tiềm năng cao như: Thu hút các hãng tàu quốc tế; Phát triển công nghiệp và năng lượng hàng hải; Dịch vụ tài chính: bảo hiểm, tái bảo hiểm, tài chính tàu, tài chính xanh; Nghiên cứu (R&D) chuyên sâu và đào tạo nhân lực hàng hải…

Theo tính toán, hệ sinh thái này trong dài hạn có thể hỗ trợ gia tăng dự kiến khoảng 18 triệu TEU hàng hóa mỗi năm cùng dòng vốn liên quan ước đạt 10 - 15 tỷ USD/năm.

Mục tiêu đến năm 2035, ngành hàng hải Việt Nam sẽ nâng tỷ trọng giá trị giao dịch giữ lại trong nước lên 15%, đóng góp khoảng 9 tỷ USD giá trị gia tăng mỗi năm. Tác động lũy kế giai đoạn 2025 - 2035 dự kiến đạt khoảng 50 tỷ USD và tạo ra khoảng 10.000 việc làm chất lượng cao.

Hình thành hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh

Ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC cho biết, tài chính hàng hải được xác định là một trong bốn trụ cột chiến lược của VIFC-HCMC, bên cạnh tài chính hàng không, Fintech và các sàn giao dịch tài chính xanh. Mục tiêu là chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ các lĩnh vực giá trị gia tăng thấp sang các dịch vụ tài chính chuyên sâu, qua đó giữ lại nhiều giá trị hơn cho TP.HCM và Việt Nam.

Hệ sinh thái tài chính hàng hải được xây dựng trên bốn cấu phần chính. Thứ nhất là thương mại và công nghiệp hàng hải, tạo nguồn cầu cho các dịch vụ tài chính thông qua hệ sinh thái cảng biển, logistics và vận tải biển; Thứ hai là thu hút các định chế tài chính quốc tế như ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư tham gia cung cấp các dịch vụ chuyên sâu như tái bảo hiểm, tài trợ tàu biển hay phái sinh rủi ro hàng hóa;

Thứ ba là hoàn thiện khung pháp lý theo tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm áp dụng Thông luật, xây dựng trung tâm trọng tài và cơ chế giải quyết tranh chấp tiệm cận chuẩn mực toàn cầu; Thứ tư là thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khuyến khích các công ty Fintech phát triển nền tảng số phục vụ ngành hàng hải.

Theo đại diện VIFC-HCMC, hệ sinh thái này sẽ tập trung vào 5 nhóm sản phẩm và dịch vụ cốt lõi, gồm: trung tâm tài trợ hàng hải và cho thuê tàu ASEAN; trung tâm tài chính chuyển đổi xanh cho đội tàu; trung tâm trọng tài hàng hải; trung tâm bảo hiểm hàng hải cho thị trường mới nổi; cùng cơ chế sandbox công nghệ hàng hải và phòng thí nghiệm AI.

Trong đó, tài chính xanh cho hàng hải được xem là hướng đi mới, tập trung vào các công cụ huy động vốn bền vững như trái phiếu xanh lam, phối hợp với IFC và các ngân hàng trong nước.

Các doanh nghiệp tham gia hệ sinh thái dự kiến sẽ được hưởng nhiều cơ chế ưu đãi như tự do hóa ngoại hối, miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% thuế trong 9 năm tiếp theo. Chuyên gia nước ngoài có thể được cấp visa tới 10 năm và miễn thuế thu nhập cá nhân đến năm 2030.

Ông Phạm Quốc Long, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept – thành viên chiến lược dẫn dắt IMFC cho hay, để IMFC không dừng lại ở một ý tưởng chiến lược, mà có thể từng bước đi vào vận hành thực chất, Gemadept đề xuất cách tiếp cận theo lộ trình ba giai đoạn.

Giai đoạn đầu, trong 1 - 2 năm, là giai đoạn xây dựng nền tảng. Trọng tâm là thiết lập các cấu phần có thể triển khai sớm như trung tâm dịch vụ một cửa, cơ chế sandbox, các nền tảng dữ liệu và blockchain cho tài chính hàng hải.

Giai đoạn tiếp theo, trong 2 - 3 năm, là giai đoạn mở rộng hệ sinh thái. Khi nền tảng ban đầu đã hình thành, IMFC cần mở rộng dịch vụ, số hóa quy trình, phát triển quỹ đầu tư hàng hải hợp tác công - tư, vườn ươm đổi mới sáng tạo và trung tâm xuất sắc về tài chính hàng hải.

Giai đoạn thứ ba, sau 3 năm, là giai đoạn hoàn thiện và nâng tầm. Khi hệ sinh thái đủ độ chín, IMFC có thể phát triển với quy mô lớn hơn như trọng tài hàng hải khu vực, thị trường phái sinh, sàn giao dịch phái sinh hàng hải và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro chuyên biệt.

“Cách tiếp cận này giúp IMFC không phát triển dàn trải, mà đi từ nền tảng vận hành, sang mở rộng hệ sinh thái, và cuối cùng là nâng cấp vị thế cạnh tranh quốc tế”, ông Long cho biết.