Thời điểm để ngành Dược Việt Nam bứt phá

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, công nghệ số có thể giúp doanh nghiệp dược tăng doanh thu tới 20% và giảm khoảng 30% chi phí vận hành nhờ tự động hóa, phân tích dữ liệu và tối ưu quy trình sản xuất. Trong bối cảnh trung bình mỗi người dân mắc khoảng 3,5 bệnh, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với thuốc điều trị bệnh mạn tính, thuốc công nghệ cao và thuốc sinh học, việc ứng dụng công nghệ và AI càng trở nên cấp thiết.

Theo PGS-TS. Lê Văn Truyền, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, khoảng 10 năm qua, ngành dược duy trì tốc độ tăng trưởng kép khoảng 7,3%/năm, quy mô thị trường đạt khoảng 7 tỷ USD. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa có biệt dược gốc, năng lực nghiên cứu và phát triển còn hạn chế so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Dự báo đến năm 2050, thuốc sinh học sẽ chiếm khoảng 55% thị trường dược phẩm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp trong nước phải đầu tư mạnh hơn cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo PGS-TS. Lê Văn Truyền, chuyển đổi số và AI sẽ là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu sản xuất, quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là quyết tâm đổi mới của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp.

Các chuyên gia thống nhất rằng AI đang tạo ra những thay đổi mang tính nền tảng trong toàn bộ quy trình phát triển thuốc. PGS-TS. Phillip Tran, Chủ tịch Hội đồng Học thuật - Y khoa Quốc tế, Trường Đại học Nam Cần Thơ cho rằng, AI cùng với dữ liệu lớn (Big Data), blockchain và Internet vạn vật (IoT) đang làm thay đổi cách thức nghiên cứu, sản xuất, phân phối và sử dụng thuốc. Trong thực hành dược lâm sàng, AI hỗ trợ phân tích dữ liệu điều trị, kiểm soát tương tác thuốc và hướng tới xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa cho từng người bệnh.

Ở góc độ nghiên cứu, PGS-TS. Hoang Nguyen (Đại học UCLA, Hoa Kỳ) nhận định AI có thể rút ngắn đáng kể quá trình phát triển thuốc thông qua sàng lọc hàng triệu hợp chất, dự đoán hoạt tính sinh học và mô phỏng tương tác phân tử. Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn con người bởi nhiều quyết định chuyên môn vẫn cần kinh nghiệm, tư duy phản biện và trách nhiệm của các nhà khoa học cũng như đội ngũ y tế. "Xu hướng trong tương lai là sự kết hợp giữa AI và chuyên gia, thay vì AI thay thế con người", ông nhấn mạnh.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ thay đổi tư duy

Bên cạnh nghiên cứu, AI đang giúp doanh nghiệp dược thay đổi cách quản trị và vận hành. Đại diện Imexpharm cho biết, doanh nghiệp đã triển khai SAP từ nhiều năm trước, hiện nâng cấp lên nền tảng RISE with SAP trên điện toán đám mây nhằm chuẩn hóa dữ liệu, quản trị theo thời gian thực và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo doanh nghiệp, thách thức lớn nhất của chuyển đổi số không nằm ở công nghệ, mà ở sự thay đổi tư duy và khả năng thích ứng của con người. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, AI sẽ giúp khai thác hiệu quả nguồn lực này để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Đại diện FPT Retail cho biết, Long Châu đang đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn trong chăm sóc sức khỏe; là chuỗi nhà thuốc đầu tiên tích hợp trên VNeID và sẽ tiếp tục mở rộng các mô hình chăm sóc sức khỏe số, giúp người dân chủ động theo dõi sức khỏe.

Sự phát triển của AI cũng đặt ra yêu cầu đổi mới đào tạo ngành Dược. TS. Cao Hưng Thái, Chủ tịch Hội Dược sỹ Bệnh viện Việt Nam cho rằng, chuyển đổi số sẽ đổi mới phương pháp đào tạo, tăng kết nối giữa nhà trường, bệnh viện và doanh nghiệp, giúp sinh viên tiếp cận thực tiễn qua mô hình
mô phỏng và dữ liệu số.

PGS-TS. Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó hiệu trưởng Trường đại học quốc tế Hồng Bàng nhận định, dược sỹ tương lai không chỉ cấp phát thuốc mà còn phải có năng lực nghiên cứu, quản trị dữ liệu và tư vấn điều trị trên nền tảng công nghệ. Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) nhấn mạnh, dược sỹ cần giỏi chuyên môn, thành thạo kỹ năng số và biết khai thác dữ liệu.

Các chuyên gia thống nhất AI sẽ không thay thế dược sỹ lâm sàng, mà chỉ thay đổi cách hành nghề, nghiên cứu và ra quyết định. Nguyên tắc "Human-in-the-loop", trong đó con người giữ quyền quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm với sức khỏe người bệnh, vẫn là nền tảng của mọi ứng dụng AI trong y tế.