Đợt nắng nóng cao điểm vừa qua đã kéo theo nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, gây áp lực lớn cho hệ thống điện nói chung và lưới truyền tải điện nói riêng. Ông Phạm Quang Hòa, Phó giám đốc Công ty Truyền tải điện 1 - PTC1 (thuộc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia) đã chia sẻ về các giải pháp quyết liệt giúp lưới điện vận hành an toàn và những bài học kinh nghiệm quan trọng để ứng phó với các tình huống cực đoan trong thời gian tới.

Trong những ngày cao điểm nắng nóng cuối tháng 5, PTC1 đã phải đối mặt với những thách thức nào trong vận hành lưới điện truyền tải để đảm bảo cấp điện an toàn, liên tục, thưa ông?

Đợt nắng nóng gay gắt diện rộng từ ngày 25 - 27/5/2026 tại khu vực Bắc bộ đã đẩy nhu cầu phụ tải tăng trưởng ở mức chưa từng có. Cụ thể, hệ thống điện quốc gia, ngày 26/5 đã ghi nhận kỷ lục về công suất đạt 58.103 MW vào thời điểm 13h40 phút; ngày 27/5 đã ghi nhận kỷ lục về sản lượng đạt 1,217 tỷ kWh, cao hơn 9,5% so với kỷ lục năm 2025.

Riêng khu vực miền Bắc, ngày 27/5 đã đạt kỷ lục cả về công suất đỉnh (29.966 MW) và sản lượng kỷ lục 630,8 triệu kWh, cao hơn 8,9% so với đỉnh của năm 2025. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện tiêu thụ ở miền Bắc cao hơn 25,7% và công suất cực đại cao hơn 27,5%.

Do đặc thù quản lý lưới điện truyền tải toàn bộ khu vực miền Bắc, các nút thắt huyết mạch của PTC1 như Trạm 500kV Phố Nối, Hiệp Hòa, Vĩnh Yên, Tây Hà Nội, Thường Tín và các TBA 220kV xung quanh khu vực Hà Nội luôn phải vận hành ở trạng thái đầy tải, tiệm cận giới hạn an toàn của thiết bị để truyền tải dòng công suất giải tỏa từ các nguồn điện và trục Bắc - Nam.

Trong những ngày này, nhiệt độ môi trường ngoài trời tại nhiều khu vực thường xuyên vượt ngưỡng 40 độ C, thậm chí có khi lên tới trên 50 độ C. Dòng điện vận hành ở mức cao kết hợp với nền nhiệt lớn khiến các máy biến áp lực (MBA) và các mối nối tiếp điểm luôn trong tình trạng tiềm ẩn nguy cơ phát nhiệt.

Để chủ động ứng phó mùa nắng nóng, ngay từ đầu năm 2026, thực hiện chỉ đạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), PTC1 đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị; lắp đặt lèo phụ; thay thế cách điện; chủ động thực hiện phương án đảo chuyển máy biến áp tại nút thắt phụ tải trọng điểm Trạm biến áp 220 kV Thành Công; đề xuất lắp đặt MBA 220 kV tại Trạm biến áp 220 kV Hà Đông...

Đồng thời, Công ty xây dựng phương án và tổ chức diễn tập vận hành trong điều kiện nắng nóng cực đoan đến từng cán bộ, công nhân viên tại các đơn vị.

Trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm, PTC1 kích hoạt chế độ ứng trực 24/24 giờ. Tại các trạm biến áp không người trực, Công ty bổ sung nhân lực để bảo đảm thực hiện kịp thời các lệnh điều độ trong chế độ vận hành khẩn cấp.

Các nhóm trao đổi trực tuyến được thiết lập để cập nhật liên tục tình trạng mang tải của các MBA, đường dây trọng điểm, từ đó kịp thời kiến nghị các cấp điều độ điều chỉnh phương thức vận hành.

Với công tác chuẩn bị hợp lý này đã giúp lưới điện miền Bắc và đặc biệt lưới điện thủ đô Hà Nội giải tỏa được áp lực tăng trưởng phụ tải đột biến, bảo đảm dòng điện truyền tải thông suốt, không để xảy ra sự cố chủ quan hay quá tải gây rã lưới.

Ông có cho rằng đợt nắng nóng vừa qua là một “phép thử” rất lớn đối với hệ thống truyền tải điện quốc gia không?

Đúng vậy. Đợt nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua thực sự là một "phép thử" toàn diện, cực hạn đối với hệ thống truyền tải điện quốc gia và năng lực cốt lõi của PTC1.

Đối với thiết bị, khi công suất phụ tải miền Bắc đột ngột tăng vọt (thực tế tăng tới 26% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa các kịch bản dự báo đầu năm), toàn bộ hệ thống đường dây và máy biến áp đều phải làm việc liên tục ở giới hạn thiết kế tối đa dưới nền nhiệt ngoài trời có thời điểm lên đến 40 - 42 độ C.

Đối với con người, đây là bài kiểm tra sức bền của lực lượng truyền tải. Anh em công nhân quản lý vận hành từ các đội truyền tải đến các trạm biến áp đã phải phơi mình dưới "chảo lửa" để kiểm tra tuyến, đo phát nhiệt, trèo cột cao kiểm tra.

Tại các trạm trọng điểm như trạm biến áp (TBA) 500 kV Thường Tín, 500 kV Phố Nối, 220 kV Thanh Nghị, 220 kV Bắc Ninh 2…, anh em phải liên tục trực chiến ngoài trời để vận hành hệ thống phun nước làm mát cưỡng bức cho các máy biến áp trong ngày nắng nóng, liên tục cập nhật thông tin vận hành như tình trạng mang tải các máy biến áp, đường dây, thông số nhiệt độ dầu, nhiệt độ cuộn dây, tình trạng điện áp nút để có ý kiến với các cấp điều độ điều chỉnh trào lưu công suất, tránh đầy quá tải cục bộ.

Việc hệ thống truyền tải vẫn vận hành an toàn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các giải pháp đã triển khai. Số lượng máy biến áp và đường dây vận hành đầy tải hoặc quá tải đã giảm mạnh so với năm 2025.

Cụ thể, năm 2025 có 43 máy biến áp và 5 đường dây vận hành quá tải, trong khi năm 2026 chỉ còn 11 máy biến áp và 1 đường dây. Điều đó cho thấy các phương án chuẩn bị mùa khô, công tác sửa chữa bảo dưỡng và tư duy quản lý kỹ thuật của EVNNPT và PTC1 đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

Từ thực tế vận hành trong đợt nắng nóng này, PTC1 đã có thêm những bài học kinh nghiệm nào trong công tác quản lý vận hành hệ thống truyền tải, thưa ông?

Từ thực tế giữ vững dòng điện trong những ngày phụ tải lập đỉnh lịch sử vừa qua, PTC1 rút ra được 3 bài học kinh nghiệm sâu sắc.

Đầu tiên là chủ động đi trước một bước trong công tác vận hành và đầu tư. Công tác đảm bảo điện cho mùa nắng nóng phải làm từ sớm, tập trung các trạm biến áp, đường dây trọng điểm, tập trung thực hiện các giải pháp liên quan đến vận hành như vệ sinh bảo dưỡng thiết bị, lắp đặt lèo phụ, thay thế cách điện… Phối hợp các ban quản lý dự án xử lý dứt điểm các dự án nâng công suất, bù công suất phản kháng trước cao điểm.

Điển hình năm 2026 đã hoàn thành lắp đặt tụ bù ngang tại 16 trạm biến áp, đóng điện nâng công suất trạm biến áp 500 kV Phố Nối, Hòa Bình, Tây Hà Nội, đặc biệt đóng điện máy biến áp 220 kV tại Trạm 220 kV Hà Đông và phương án đảo chuyển máy biến áp tại Trạm 220 kV Thành Công. Đây đều là những quyết sách kỹ thuật mang tính thực tiễn cao, đóng vai trò là "bệ đỡ" cốt lõi giúp hệ thống truyền tải điện Thủ đô chịu đựng vững vàng trước mức tăng trưởng phụ tải đột biến mà không bị khuất phục bởi thời tiết.

Tiếp theo là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, việc sử dụng thiết bị bay UAV, camera giám sát AI và thiết bị soi phát nhiệt chuyên dụng giúp chúng tôi giám sát hành lang, phát hiện chuẩn xác các điểm quá nhiệt từ sớm để xử lý ngay trong đêm, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sức người đi tuần tra thủ công.

Cạnh đó sự phối hợp chặt chẽ, chia sẻ thông tin theo thời gian thực giữa PTC1, các ban của EVNNPT, đơn vị vận hành hệ thống điện (NSMO) và các Tổng công ty Điện lực giúp việc điều tiết, thay đổi phương thức linh hoạt, giảm áp lực cục bộ cho các trục truyền tải xương sống.

Dự báo thời tiết sẽ chuyển sang trạng thái El Nino vào nửa cuối năm 2026 trở đi. Vậy PTC1 đã có chuẩn bị ra sao cho các tình huống cực đoan hơn như nắng nóng gay gắt hơn, kéo dài nhiều ngày hơn nữa trong mùa hè năm nay và thời gian tới

Thời điểm căng thẳng nhất của mùa khô vẫn còn ở phía trước, dự kiến kéo dài đến hết tháng 8. Vì vậy, PTC1 đã chủ động xây dựng và sẵn sàng kích hoạt các kịch bản ứng phó đối với những tình huống cực đoan hơn.

Trong đó, PTC1 đã lập phương án chi tiết cho việc vận hành cực đoan đến từng trạm biến áp, đội đường dây với tình huống các đường dây trục chính hoặc MBA công suất lớn bị quá tải kéo dài.

Kinh nghiệm từ việc thực hiện thành công các phương án cấp bách trước đó sẽ tiếp tục được áp dụng linh hoạt. PTC1 sẵn sàng đề xuất NSMO san tải giữa các cung đoạn đường dây, hoán vị thiết bị ứng cứu nhanh để bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các máy biến áp lực; tận dụng khoảng thời gian giữa các đợt nắng nóng để thực hiện thí nghiệm tăng cường MBA, bảo dưỡng và xử lý các điểm tiếp xúc có nhiệt độ tăng cao, đồng thời chuẩn bị đầy đủ vật tư dự phòng.

PTC1 tiếp tục duy trì và cải tiến hệ thống phun nước làm mát tự động, làm mát cưỡng bức cho bản thể các máy biến áp tại các trạm trọng điểm, tăng cường quạt thông gió công suất lớn cho các phòng điều khiển, phòng rơ-le bảo vệ để tránh sai lệch thiết bị do nhiệt độ môi trường trong trạm tăng cao.

Cùng với đó, toàn bộ các truyền tải điện khu vực trực thuộc PTC1 duy trì trạng thái "3 sẵn sàng", "4 tại chỗ". Các vật tư dự phòng chiến lược (như sứ, phụ kiện, dây dẫn, cột định hình ứng cứu nhanh) luôn được tập kết tại các vị trí xung yếu. Các đội xung kích luôn sẵn sàng cơ động 24/7 để xử lý nhanh nhất nếu xuất hiện bất kỳ tình huống bất thường nào trên tuyến. Khi xảy ra nắng nóng cực đoan đích thân lãnh đạo Công ty và lãnh đạo các đơn vị đến các trạm biến áp, đường dây trọng điểm để chỉ đạo công tác vận hành.

Để đảm bảo truyền tải điện an toàn, liên tục trong các năm tới, PTC1 có những kiến nghị gì với các cấp có thẩm quyền không, thưa ông?

Để hệ thống truyền tải điện phát triển đồng bộ, vững chắc trước tốc độ tăng trưởng phụ tải rất cao của miền Bắc, PTC1 có một số kiến nghị cụ thể.

Trước tiên là đề nghị Chính phủ, Bộ Công Thương và chính quyền các địa phương tiếp tục hỗ trợ tối đa trong việc đẩy nhanh tiến độ phê duyệt quy hoạch, giải phóng mặt bằng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng đối với các dự án truyền tải điện cấp bách. Việc đưa các công trình nguồn và lưới truyền tải mới vào vận hành đúng tiến độ là giải pháp căn cơ nhất để tăng độ dự phòng cho hệ thống.

Việc có các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm hỗ trợ nguồn lực tài chính cho công tác hiện đại hóa lưới điện, chuyển đổi số sâu rộng và đảm bảo chế độ, chính sách giữ chân lực lượng lao động kỹ thuật cao, đặc thù trong ngành truyền tải điện cũng là rất cần thiết.

Chúng tôi cũng đề nghị Ban chỉ đạo bảo vệ an toàn công trình lưới điện cao áp các tỉnh/thành phố và lực lượng công an địa phương vào cuộc quyết liệt hơn nữa. Cần tăng cường chế tài xử phạt đối với các hành vi cố tình vi phạm hành lang an toàn lưới điện.

Đặc biệt, vào mùa hè, tình trạng người dân, thanh thiếu niên tự ý thả diều kích thước lớn (nhiều diều có gắn sáo, khung tre, dây diều làm bằng vật liệu dẫn điện hoặc dây kim loại) gần các tuyến đường dây 220 kV – 500 kV đang ở mức báo động. Kính đề nghị chính quyền các cấp có quy định cấm thả diều tại các khu vực dọc tuyến truyền tải, tăng cường tuần tra và tịch thu phương tiện vi phạm để ngăn chặn từ gốc nguy cơ này.

Mối quan tâm của người dân, đôi khi đơn giản là bật công tắc thì đèn sáng. Là đơn vị đảm nhiệm việc truyền tải ở khu vực có nhu cầu tăng trưởng điện cao là miền Bắc, ông có khuyến nghị gì đối với khách hàng sử dụng điện để góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia trong cao điểm nắng nóng?

Phía sau sự vận hành ổn định của mỗi thiết bị điện, mỗi ánh điện sáng trong từng ngôi nhà hay nhà máy là sự nỗ lực, hy sinh thầm lặng của hàng ngàn cán bộ, người lao động trong vận hành truyền tải điện nói riêng và ngành Điện nói chung.

Khi người dân tìm nơi tránh nóng, thì những người lính truyền tải điện và cán bộ, công nhân viên ngành Điện vẫn phải làm việc giữa tâm điểm nắng nóng, trên những cột thép cao vút hoặc trong các trạm biến áp đang vận hành đầy tải. Chúng tôi luôn ý thức rằng giữ vững dòng điện chính là giữ vững huyết mạch của nền kinh tế và đời sống nhân dân.

Với thực tế lưới điện truyền tải 220 kV - 500 kV giống như động mạch chủ trong cơ thể con người. Khi phụ tải toàn miền Bắc lập đỉnh lịch sử, áp lực dòng công suất đè nặng lên các trục liên kết liên vùng là cực kỳ nguy hiểm.

Để chung tay bảo vệ an toàn cho hệ thống điện quốc gia ở quy mô lớn, PTC1 cũng mong muốn người dân và các doanh nghiệp có những hành động thiết thực.

Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp lớn cần chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, hạn chế vận hành các thiết bị công suất lớn vào các giờ cao điểm hệ thống. Đảm bảo các hệ thống tụ bù tại nhà máy hoạt động tốt, không để dòng công suất phản kháng ngược lên lưới gây tổn thất điện năng và sụt áp trên diện rộng, cắt các tụ bù khi không sản xuất tránh đẩy ngược lên lưới.

Thứ 2, đối với các chủ đầu tư, đơn vị thi công gần hành lang lưới điện cần tuyệt đối tuân thủ khoảng cách an toàn, không tự ý vận hành các thiết bị nâng hạ, cần cẩu, phương tiện cơ giới lớn gần đường dây 220 kV – 500 kV mà chưa có sự giám sát của đơn vị truyền tải. Một sự cố chạm chập nhỏ trên lưới truyền tải có thể gây mất điện toàn bộ một tỉnh hoặc một khu vực kinh tế lớn.

Thứ 3, cộng đồng dân cư dọc theo các tuyến đường dây không trồng các loại cây cao có nguy cơ đổ ngã vào đường dây; không thả diều, vật thể bay, hoặc đốt nương rẫy, rơm rạ dưới gầm và gần hành lang tuyến truyền tải, tránh nguy cơ phát sinh sự cố phóng điện do khói bụi và nhiệt độ cao. Việc thả diều gần hành lang lưới điện cao áp không chỉ đe dọa trực tiếp đến tính mạng do nguy cơ phóng điện cao áp, mà còn có thể gây ngắn mạch làm nhảy máy cắt, dẫn đến mất điện diện rộng trên phạm vi toàn tỉnh giữa tâm điểm nắng nóng.

Thứ 4, đối với các hộ gia đình tiêu thụ điện sinh hoạt cần thực hiện triệt để nguyên tắc tắt các thiết bị khi không sử dụng; sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả; hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào khung giờ cao điểm buổi tối.