Cuộc chơi đã thay đổi

Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy, chuyển đổi xanh không còn là một khoản chi phí phải gánh, mà đã trở thành chiến lược cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Không còn chỉ là giá nguyên liệu hay chi phí lao động. Trong vài năm tới, một trong những yếu tố quyết định doanh nghiệp Việt Nam có tiếp tục hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu hay không chính là năng lực đáp ứng ESG và giảm phát thải carbon.

Thông điệp này được ông Michael Han, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM), nhấn mạnh tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững”, trong khuôn khổ lễ công bố Top 100 Doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh 2026 (ESG100), Top 10 Doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh 2026 theo ngành (ESG10), Top 50 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 (VIE50) và Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 theo ngành (VIE10) tại Hà Nội. Sự kiện do Báo Tài chính – Đầu tư phối hợp với Viet Research tổ chức. 

Theo ông, ESG đang chuyển rất nhanh từ một tiêu chí khuyến khích thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường quốc tế. Nếu trước đây doanh nghiệp được đánh giá bằng chất lượng sản phẩm, thì nay các tập đoàn toàn cầu còn đánh giá cả cách sản phẩm được tạo ra.

Điều đó đồng nghĩa lượng phát thải carbon, nguồn năng lượng sử dụng, khả năng tái chế, tính minh bạch của dữ liệu môi trường và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng đều trở thành những tiêu chí cạnh tranh mới.

Áp lực này sẽ rõ nét hơn từ năm 2026, khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu chính thức bước sang giai đoạn thực thi, cùng với hàng loạt quy định mới như Chỉ thị Thẩm định trách nhiệm bền vững doanh nghiệp (CSDDD).

Điều đáng chú ý là ngay cả doanh nghiệp Việt Nam không xuất khẩu trực tiếp sang châu Âu cũng không nằm ngoài cuộc. Nếu là nhà cung ứng cho Samsung, LG, Hyundai hay các tập đoàn đa quốc gia khác, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn ESG của khách hàng.

Nói cách khác, ESG đang trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp tiếp tục ở lại chuỗi cung ứng toàn cầu. Và Hàn Quốc biến ESG thành lợi thế cạnh tranh như thế nào? Theo KOCHAM, Hàn Quốc theo đuổi chuyển đổi xanh không chỉ vì mục tiêu môi trường mà còn để nâng cao sức cạnh tranh của nền sản xuất.

Quốc gia này đặt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, giảm 40% lượng phát thải vào năm 2030 so với mức năm 2018, đồng thời triển khai đồng bộ nhiều chính sách như hệ thống giao dịch phát thải (K-ETS), hệ thống phân loại xanh (K-Taxonomy), tài chính xanh và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông Michael Han, bài học quan trọng nhất là doanh nghiệp không thể tự chuyển đổi nếu thiếu một hệ sinh thái hỗ trợ. Muốn ESG trở thành lợi thế cạnh tranh, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa thể chế, dữ liệu phát thải, tài chính xanh, công nghệ và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Một kinh nghiệm khác của Hàn Quốc là cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn. Thay vì chỉ tập trung xử lý chất thải, nước này thiết kế lại toàn bộ vòng đời sản phẩm theo hướng sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, từ khâu thiết kế, sản xuất, tiêu dùng đến thu hồi và tái tạo giá trị.

Các chính sách như trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), Luật Khung về Tuần hoàn tài nguyên, cơ chế thu phí rác thực phẩm theo khối lượng hay chứng nhận công trình xanh đều hướng tới mục tiêu kéo dài vòng đời tài nguyên và giảm phát thải.

Theo KOCHAM, đây là những kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo trong quá trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn.

Việt Nam đang đứng ở đâu?

Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và đang từng bước hình thành các nền tảng cho tăng trưởng xanh như thị trường carbon, cơ chế EPR và các chính sách tài chính xanh.

Theo KOCHAM, với vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu, khả năng đáp ứng ESG sẽ gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Hàn Quốc cũng đề xuất mở rộng hợp tác với Việt Nam trong nhiều lĩnh vực như phát triển thị trường carbon, hệ thống đo lường và báo cáo phát thải (MRV), xây dựng tiêu chí phân loại tài chính xanh cũng như nâng cao năng lực ESG cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo lộ trình mà Hàn Quốc chia sẻ tại diễn đàn, quá trình chuyển đổi xanh luôn bắt đầu từ chính sách, sau đó xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải, mở rộng tài chính xanh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và cuối cùng tạo ra những thị trường mới cho kinh tế tuần hoàn và năng lượng tái tạo.

Đối với Việt Nam, những rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thiếu quyết tâm mà là chi phí đầu tư ban đầu, thiếu nhân lực ESG, hạn chế về dữ liệu phát thải, khó tiếp cận nguồn vốn xanh và sự ổn định của chính sách.

Tuy nhiên, chính những khoảng trống này cũng mở ra cơ hội hợp tác rất lớn giữa doanh nghiệp Việt Nam và Hàn Quốc trong các lĩnh vực công nghệ, đào tạo, tài chính xanh và phát triển thị trường carbon.

Giữ đơn hàng hay bị loại khỏi cuộc chơi?

Theo ông Cyril Loisel, Bí thư thứ nhất Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, EU đang đẩy nhanh quá trình hướng tới nền kinh tế trung hòa carbon thông qua hàng loạt quy định mới như CBAM, EUDR, CSRD và CSDDD.

Những quy định này không chỉ nâng tiêu chuẩn tuân thủ mà còn tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, quá trình chuyển đổi xanh cũng mở ra nhiều cơ hội mới trong chuyển dịch năng lượng, kinh tế tuần hoàn, hộ chiếu sản phẩm số, truy xuất nguồn gốc và kinh tế sinh học.

EU khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam thông qua EVFTA và các chương trình hợp tác về môi trường, đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.

Trong khi đó, Báo cáo “Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững” của nhóm nghiên cứu Viet Research cho thấy bức tranh ESG của doanh nghiệp Việt Nam đang có nhiều chuyển biến tích cực nhưng chưa đồng đều.

Nhiều doanh nghiệp lớn như Hòa Phát, Vietnam Airlines, Vietjet Air, Vietcombank, BIDV, VPBank, Vinamilk, TH true Milk, PNJ hay FPT đã đầu tư bài bản cho các sáng kiến xanh, từ phát triển thép phát thải thấp, thử nghiệm nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), phát hành trái phiếu xanh đến công bố báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, hơn 97% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều khó khăn vì thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu dữ liệu phát thải và hạn chế trong tiếp cận tài chính xanh.

Báo cáo cũng cảnh báo nguy cơ “hình thức hóa ESG”, khi không ít doanh nghiệp mới dừng ở việc công bố báo cáo hoặc thực hiện các hoạt động mang tính đối phó, thay vì tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh.

Trong bối cảnh dòng vốn ESG toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới, khả năng chuyển đổi thực chất sẽ quyết định doanh nghiệp có giữ được đơn hàng, thu hút được nhà đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không.

ESG vì thế không còn là câu chuyện xây dựng hình ảnh doanh nghiệp. Đó đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi.

Doanh nghiệp chuyển đổi sớm sẽ có nhiều cơ hội giữ khách hàng, mở rộng thị trường và đón dòng vốn chất lượng cao. Ngược lại, chậm thích ứng đồng nghĩa với nguy cơ mất lợi thế ngay trên những thị trường xuất khẩu truyền thống.