Những người thầy đầu tiên

Năm 2014, tôi từ một phóng viên mảng chính trị - xã hội chuyển sang làm phóng viên mảng kinh tế. Những lĩnh vực đầu tiên tôi tiếp cận là bất động sản, ngân hàng, xây dựng, tiêu dùng với hàng loạt thuật ngữ chuyên ngành, những con số, chính sách và quy định pháp luật. Khi đó, với tôi, các thuật ngữ cũng như dữ liệu là điều vô cùng khó khăn, đã có lúc tôi nghĩ đến việc quay trở lại mảng chính trị - xã hội.

Thế rồi, trong lần được theo chân một người anh cũng làm báo đi phỏng vấn một vị Tổng giám đốc doanh nghiệp bất động sản, tôi bắt đầu hiểu các khái niệm như tăng trưởng, biên lợi nhuận…

Tôi còn nhớ khi đó, tôi say mê hỏi về các thuật ngữ, kế hoạch kinh doanh, rồi đến chính sách bán hàng của chủ đầu tư đối với dự án. Có lẽ vì biết tôi là một phóng viên mới vào nghề nên vị Tổng giám đốc ấy ân cần giải nghĩa, phân tích cho tôi từng chút về kinh tế, về dự án và về định hướng phát triển.

Từ lần được “phổ cập kiến thức” đó, tôi nhận ra làm báo kinh tế thực chất không khó, thứ duy nhất khó là không được chỉ dạy đúng cách. Và người có thể chỉ dạy cho phóng viên kinh tế chính là các lãnh đạo doanh nghiệp. Họ có kinh nghiệm thực tế, có kiến thức sâu về ngành nghề mình đang hoạt động. Từ đó, tôi liên tục xin được đi phỏng vấn các lãnh đạo doanh nghiệp. Không có đầu mối thì tôi nhờ các anh, chị phóng viên đi trước giới thiệu hoặc xin đi cùng trong những buổi phỏng vấn.

Đối với những vấn đề liên quan đến pháp luật, thời điểm đó khi Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đất đai, Luật Đầu tư… vừa được ban hành, tôi tìm đọc các văn bản luật, nhưng thực tế là “như vịt nghe sấm”. May mắn là trong lần tham dự phiên tòa về vụ án tranh chấp đất đai, tôi quen một vị luật sư, Giám đốc Công ty Luật Hợp Lực tại TP.HCM. Vậy là tôi tìm đến vị luật sư này để xin được chỉ dạy về pháp luật. Mỗi khi viết bài cần tham khảo quy định pháp luật, tôi đều tìm đến để nhờ ông giải thích, trích dẫn và phân tích các điều khoản liên quan. Từ những lần học hỏi ấy, tôi lại có thêm một người thầy dạy về luật kinh tế, bổ trợ kiến thức cho một phóng viên còn non nghề như tôi.

Nhưng kiến thức về kinh doanh là vô cùng tận. Còn nhớ năm 2015, khi cơ quan tổ chức Diễn đàn Mua bán - Sáp nhập (M&A), thuật ngữ M&A lần đầu tôi nghe đến. Tôi được giao thực hiện các bài viết về những thương vụ M&A từ lĩnh vực tiêu dùng đến bất động sản.

Để thực hiện các bài viết này, tôi tìm đến những doanh nghiệp chuyên tư vấn và hỗ trợ các thương vụ M&A để nghe họ giải thích về khái niệm cũng như quy trình thực hiện. Sau đó, tôi tìm đến một doanh nghiệp đã quen biết trước đó, xin gặp vị Chủ tịch để phỏng vấn về định hướng M&A quỹ đất. Lúc đầu, tôi nghĩ doanh nghiệp chỉ cần có tiền là có thể mua quỹ đất, hoàn thiện pháp lý rồi triển khai xây dựng và bán hàng. Nhưng thực tế, qua buổi làm việc với vị Chủ tịch doanh nghiệp ấy, tôi mới biết quy trình mua quỹ đất không hề đơn giản.

Đầu tiên, khi xác định được quỹ đất đang chào bán phù hợp với chiến lược phát triển của doanh nghiệp, lãnh đạo doanh nghiệp phải đánh giá xem quỹ đất đó có đủ điều kiện pháp lý để phát triển thành dự án bất động sản hay không. Sau đó là xem xét giá bán, mức tiền sử dụng đất mà Nhà nước quy định tại khu vực đó là bao nhiêu…

Tiếp theo, doanh nghiệp sẽ phải lập bảng tính FS đầu tư. Cụ thể, bảng tính này bao gồm các chi phí từ tiền mua đất, tiền sử dụng đất, chi phí xây dựng, chi phí marketing đến các khoản chi phí pháp lý… để cấu thành nên giá bán mỗi mét vuông sản phẩm. Nếu giá thành cấu thành quá cao so với mặt bằng giá thị trường tại khu vực thì doanh nghiệp sẽ từ chối mua vì không có lợi nhuận, hoặc sẽ thương lượng để giảm giá chuyển nhượng xuống mức phù hợp nhất.

Nhìn bảng tính FS mà vị Chủ tịch doanh nghiệp ấy đưa cho xem, tôi nhận ra, trong kinh tế, tất cả đều được định hình bởi những con số và phép tính, chứ không chỉ là bề nổi của thị trường.

Bài học của sự kiên trì

Năm 2020, khi đại dịch Covid-19 bùng nổ, hầu hết doanh nghiệp tại Việt Nam đều lâm vào cảnh khó khăn. Hàng loạt doanh nghiệp từ chỗ đang phát triển mạnh buộc phải cắt giảm nhân sự, gặp khó khăn trong sản xuất, bán hàng và đối mặt với nguy cơ phá sản. Trong giai đoạn đó, tôi may mắn được tiếp xúc với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, chứng kiến những cuộc họp triền miên, kéo dài tới 2 giờ sáng để tìm cách thoát khỏi áp lực nợ nần, giải quyết hàng tồn kho và bài toán dòng tiền khi doanh nghiệp có nhiều tài sản nhưng lại thiếu tiền mặt để vận hành.

Khi đó, nhiều doanh nghiệp đều xác định phải “cắt máu cứu thân”. Họ quyết định bán bớt tài sản. Như Tập đoàn Hòa Bình thanh lý máy móc, Tập đoàn Novaland bán dự án, bán các khu du lịch đang tạo ra dòng tiền tốt để xử lý nợ vay…

Trong những buổi đối thoại với lãnh đạo doanh nghiệp, họ đã dạy cho phóng viên kinh tế như tôi những khái niệm về vốn lưu động, vốn chết, dòng tiền xoay vòng và cả dòng tiền cắt lỗ. Câu chuyện lớn nhất của doanh nghiệp thời điểm đó, từ sản xuất đến bất động sản, chính là xoay xở nguồn vốn. Họ tìm đến các quỹ đầu tư để vay tiền. Thực chất, các quỹ đầu tư này hoạt động gần giống một tổ chức tín dụng, cho vay với lãi suất cao hơn ngân hàng, thời gian vay ngắn hơn, định giá tài sản thấp hơn và chi phí hồ sơ cũng cao hơn. Tuy nhiên, do giai đoạn đó các ngân hàng hạn chế room tín dụng nên nhiều doanh nghiệp buộc phải vay vốn từ các nguồn khác để tự cứu lấy mình.

Khi đó, vị Chủ tịch một doanh nghiệp bất động sản lớn từng nói với tôi trong một cuộc phỏng vấn ngắn: “Làm lãnh đạo doanh nghiệp có lúc phải rất quyết liệt. Quyết liệt nhất là cắt giảm những nhân sự từng giúp doanh nghiệp phát triển, rồi có lúc phải chậm lương những người đang cùng mình vượt khó. Nhưng doanh nghiệp lúc này giống như một con thuyền đang gặp bão. Nếu không giảm bớt tải trọng thì con thuyền không thể vượt qua sóng lớn. Nếu không tiết kiệm nguồn lực thì khi cơn bão kéo dài sẽ không còn đủ sức chống đỡ. Và chính trong những lúc khó khăn nhất, càng phải tỉnh táo, kiên định với mục tiêu đã đặt ra, bởi nếu buông bỏ thì có thể mất tất cả”.

Thế rồi đến năm 2025, nhiều doanh nghiệp từng cắt giảm nhân sự, từng nợ lương người lao động đã bắt đầu phục hồi. Họ tuyển dụng trở lại, thanh toán đầy đủ các khoản lương còn nợ và xây dựng những mục tiêu phát triển mới cho giai đoạn tiếp theo.

Hơn 10 năm làm phóng viên mảng kinh tế, đối với tôi, những người thầy dạy từ bài học vỡ lòng đến các kiến thức chuyên sâu, cũng như những bài học về sự kiên trì và cách định hướng trong khó khăn, chính là các doanh nhân mà tôi từng có cơ hội tiếp xúc.

Kiến thức kinh tế giống như một vùng biển rộng lớn. Các triết lý kinh doanh, mô hình kinh doanh luôn thay đổi theo sự vận động của nền kinh tế. Đây không chỉ là khả năng thích nghi mà doanh nghiệp có được, mà còn là tư duy định hướng của mỗi doanh nhân. Họ không chỉ ngồi trong phòng họp để hoạch định chiến lược phát triển, mà còn trực tiếp đi thị sát thị trường nhằm tìm kiếm những cơ hội và mô hình kinh doanh mới.

Tôi may mắn được đồng hành với khá nhiều doanh nhân trong các chuyến khảo sát thị trường. Mỗi chuyến đi như vậy, tôi đều được những người thầy doanh nhân chỉ dạy về kiến thức thị trường, kiến thức kinh doanh và lắng nghe những câu chuyện về các thương vụ M&A mới. Để rồi những bài viết của tôi luôn được định hình từ thực tiễn của thị trường đang diễn ra, cũng như từ góc nhìn mà các doanh nhân đã chia sẻ và truyền đạt.

Điều may mắn ấy không phải phóng viên kinh tế nào cũng có được. Và với tôi, doanh nhân chính là những người thầy đã giúp một cậu phóng viên xuất thân từ ngành sư phạm Văn, có thể làm nghề báo kinh tế với đầy đủ hơn về kiến thức, tư duy và góc nhìn của những người làm kinh tế.