Ngay sau khi kết thúc các môn thi, nhiều giáo viên và chuyên gia giáo dục nhận định đề thi năm nay giữ được sự ổn định về cấu trúc nhưng có những điều chỉnh đáng chú ý về cách tiếp cận, hướng tới đánh giá toàn diện năng lực người học thay vì kiểm tra khả năng học thuộc hay làm bài theo khuôn mẫu.

Ở môn Ngữ văn, đề thi được xây dựng xoay quanh chủ đề “Những sắc màu cảm xúc”, kết hợp giữa đọc hiểu văn bản văn học, đọc hiểu văn bản nghị luận cùng các yêu cầu viết đoạn và viết bài nghị luận xã hội.

Điểm đáng chú ý là cả hai ngữ liệu đều hướng tới đời sống cảm xúc của con người trong xã hội hiện đại, từ câu chuyện về một chú robot luôn trăn trở về bản thân đến vấn đề người trẻ có nguy cơ trở nên khô cứng, thiếu cảm xúc trong nhịp sống công nghệ.

Theo các giáo viên Hệ thống giáo dục HOCMAI, đề thi không gây áp lực lớn về mặt kiến thức bởi học sinh đã quen với cấu trúc đề trong quá trình ôn tập. Tuy nhiên, để đạt điểm cao không hề dễ bởi nhiều câu hỏi yêu cầu thí sinh phải hiểu đúng sắc thái văn bản, biết phân tích chi tiết, lựa chọn luận điểm phù hợp và thể hiện quan điểm cá nhân một cách thuyết phục.

Điểm mới của đề nằm ở việc đặt học sinh trước những vấn đề giàu tính suy ngẫm như ranh giới giữa dữ liệu, cảm xúc và bản sắc cá nhân hay câu hỏi: “Khi máy móc ngày càng giống con người thì con người có đang dần sống như máy móc không?”. Những vấn đề này không chỉ kiểm tra năng lực đọc hiểu mà còn buộc thí sinh phải vận dụng trải nghiệm sống và khả năng phản biện để đưa ra góc nhìn riêng.

Đặc biệt, ở phần nghị luận xã hội, học sinh được lựa chọn một trong hai hướng triển khai: bàn về thực trạng một bộ phận người trẻ thiếu cảm xúc hoặc viết bài với chủ đề “Thấu hiểu cảm xúc để biết sống yêu thương”. Cách ra đề mở vừa tạo tâm lý thoải mái cho thí sinh, vừa giúp phân hóa rõ năng lực tư duy và khả năng lập luận.

Với cấu trúc và độ khó của đề, phổ điểm có thể tập trung ở khoảng 6,5 - 7,5. Thí sinh nắm chắc kĩ năng đọc hiểu, trình bày đúng trọng tâm và viết đủ bố cục có nhiều khả năng đạt mức khá. Để đạt từ 8 điểm trở lên, bài làm cần có diễn đạt mạch lạc, phân tích văn bản không chung chung, nghị luận xã hội có luận điểm rõ và dẫn chứng hợp lí.

Điểm 9+ vẫn có thể xuất hiện nhưng không nhiều, chủ yếu ở những bài viết sâu sắc, giàu cảm xúc nhưng không sa vào cảm tính. Những phần có thể khiến thí sinh mất điểm nhiều là câu viết đoạn văn học, câu liên hệ ngắn và bài nghị luận xã hội nếu triển khai hời hợt hoặc thiếu giải pháp cụ thể.

Trong khi đó, đề thi Tiếng Anh được đánh giá mang đậm hơi thở thời đại với nhiều ngữ liệu gắn với công nghệ, kỹ năng sống và các vấn đề xã hội đang được quan tâm. Những từ khóa như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ Deepfake, robot dọn dẹp, hệ thống metro hay đồng hồ thông minh xuất hiện trong đề thi, phản ánh xu hướng đưa kiến thức gần hơn với thực tiễn cuộc sống.

Nhận định của các giáo viên HOCMAI cho thấy, đề thi năm nay vẫn giữ ổn định cấu trúc với 40 câu hỏi trong thời gian làm bài 90 phút nhưng có độ phân hóa rõ hơn so với năm trước. Thay vì tập trung vào những dạng bài ngữ pháp đánh đố, đề hướng tới đánh giá khả năng hiểu bản chất ngôn ngữ, tư duy đọc hiểu và năng lực vận dụng tiếng Anh trong bối cảnh thực tế.

Nhiều câu hỏi được xây dựng trên các tình huống quen thuộc trong đời sống như hệ thống metro tại TP.HCM, các biển báo công cộng hay vấn đề tin giả trên môi trường số. Điều này đòi hỏi học sinh không chỉ nắm vững kiến thức ngôn ngữ mà còn phải có kỹ năng suy luận và xử lý thông tin.

Giáo viên đánh giá phần phân hóa mạnh nhất nằm ở nhóm câu hỏi từ vựng, chuyển đổi từ loại, viết lại câu và đọc hiểu. Đây là những nội dung giúp nhận diện rõ năng lực học sinh khá, giỏi bởi yêu cầu khả năng vận dụng linh hoạt thay vì ghi nhớ máy móc.

Từ góc độ chuyên môn, cả hai đề thi đều cho thấy xu hướng nhất quán trong đổi mới kiểm tra đánh giá của ngành giáo dục là giảm dần việc kiểm tra kiến thức đơn thuần, tăng cường đánh giá tư duy, cảm xúc, khả năng giải quyết vấn đề và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Với cách ra đề này, học sinh có học lực trung bình vẫn có cơ hội hoàn thành bài thi nếu nắm chắc kiến thức cơ bản và bám sát yêu cầu đề. Tuy nhiên, để đạt điểm cao, thí sinh cần có khả năng diễn đạt tốt, tư duy độc lập và biết thể hiện quan điểm cá nhân một cách sâu sắc, thuyết phục.

Các chuyên gia dự báo phổ điểm môn Ngữ văn có thể tập trung ở khoảng 6,5-7,5 điểm, trong khi môn Tiếng Anh dao động quanh mức 5,5-6 điểm. Số lượng bài thi đạt điểm tuyệt đối hoặc trên 9 điểm được dự đoán sẽ không nhiều, bởi đây là những đề thi đòi hỏi năng lực thực chất thay vì kỹ năng làm bài theo công thức.

Nhìn tổng thể, đề thi vào lớp 10 TP.HCM năm nay được đánh giá vừa sức nhưng không dễ đạt điểm cao. Điều quan trọng hơn cả là đề thi đã phát đi thông điệp rõ ràng về yêu cầu của giáo dục hiện đại là học sinh không chỉ cần kiến thức mà còn phải biết tư duy, biết cảm nhận và biết vận dụng những điều đã học vào cuộc sống.

Năm nay, TP.HCM có hơn 151.300 học sinh đăng ký thi lớp 10. Các trường THPT công lập đáp ứng khoảng 118.550 suất học, tỷ lệ đỗ khoảng 78%.

Trường THPT Bùi Thị Xuân có tỷ lệ chọi cao nhất (1/2,84), cứ ba thí sinh thi có một em đỗ. Ở chiều ngược lại, hơn 40 trường có tỷ lệ cạnh tranh dưới 1, tức số thí sinh đăng ký ít hơn chỉ tiêu, cơ hội trúng tuyển cao hơn.

Ngày mai, 2/6, thí sinh làm bài thi môn Toán trong 120 phút. Sau đó, những thí sinh có nguyện vọng vào các lớp chuyên sẽ thi thêm môn tương ứng, dài 150 phút.