Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 5.000 ca mắc mới và 2.500 ca tử vong do ung thư cổ tử cung. Trong bối cảnh số ca bệnh tiếp tục gia tăng, các chuyên gia cảnh báo đây là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin HPV kết hợp tầm soát định kỳ, song tỷ lệ tiếp cận các biện pháp dự phòng vẫn còn thấp.

Ung thư cổ tử cung tiếp tục là một trong những gánh nặng y tế đối với phụ nữ Việt Nam, dù đây là căn bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả. Các chuyên gia nhận định, nếu không đẩy mạnh tiêm vắc-xin HPV và mở rộng chương trình tầm soát, số ca mắc và tử vong sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo triển khai công tác phòng chống ung thư vú, ung thư cổ tử cung khu vực phía Bắc do Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Roche Việt Nam vừa tổ chức.

Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2020-2024, số ca ung thư cổ tử cung mới tại Việt Nam tăng từ gần 2.900 lên gần 3.900 trường hợp. Trung bình mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 5.000 ca mắc mới và khoảng 2.500 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này.

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, tốc độ gia tăng ung thư cổ tử cung đang nhanh hơn những dự báo trước đây.

Điều đáng lo ngại là mặc dù ung thư cổ tử cung có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin HPV và phát hiện sớm thông qua tầm soát, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc định kỳ tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 28%, đồng thời vẫn tồn tại khoảng cách lớn về khả năng tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền.

Theo các chuyên gia, hơn 99% trường hợp ung thư cổ tử cung liên quan đến nhiễm virus HPV. Vì vậy, tiêm vắc-xin HPV trước khi phơi nhiễm với virus được xem là biện pháp dự phòng hiệu quả nhất, giúp ngăn ngừa phần lớn các trường hợp mắc bệnh.

Khác với nhiều bệnh ung thư chỉ có thể phát hiện sớm để nâng cao hiệu quả điều trị, ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc-xin. Khi kết hợp với tầm soát định kỳ, nguy cơ mắc bệnh và tử vong có thể giảm đáng kể.

Trong khi đó, ung thư vú, căn bệnh ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam cũng đang gia tăng nhanh. Dữ liệu GLOBOCAN 2022 ghi nhận 24.563 ca mắc mới, tương đương 38 ca trên 100.000 phụ nữ, cao hơn khoảng 30% so với mức dự báo cho năm 2030 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC). Mỗi năm, khoảng 10.000 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này và hơn 60% trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Theo ông Đinh Anh Tuấn, mặc dù ung thư vú chưa có vắc-xin phòng bệnh, việc phát hiện sớm vẫn giúp nâng cao đáng kể khả năng điều trị. Trong khi đó, với ung thư cổ tử cung, Việt Nam đang có lợi thế khi đã có vắc-xin HPV và các phương pháp sàng lọc hiệu quả, tạo cơ hội giảm mạnh số ca mắc và tử vong nếu các biện pháp dự phòng được triển khai rộng rãi.

Trước xu hướng gia tăng của hai bệnh ung thư phổ biến ở phụ nữ, Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035.

Đối với ung thư cổ tử cung, kế hoạch tập trung mở rộng độ bao phủ tiêm vắc-xin HPV, tăng tỷ lệ phụ nữ được tầm soát định kỳ và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các địa phương, hướng tới mục tiêu loại trừ căn bệnh này trong tương lai.

Để bảo đảm nguồn lực, Bộ Y tế sẽ lồng ghép kinh phí cho hoạt động sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị vào các chương trình mục tiêu y tế, quỹ bảo hiểm y tế, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa và tăng cường hợp tác công - tư.

Ông Đinh Anh Tuấn nhấn mạnh, ung thư không chỉ là gánh nặng về sức khỏe mà còn tạo áp lực rất lớn về kinh tế đối với người bệnh và gia đình. Vì vậy, đầu tư cho dự phòng, đặc biệt là mở rộng tiêm vắc-xin HPV và tăng cường tầm soát định kỳ, là giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất nhằm giảm số ca mắc mới, giảm tử vong cũng như giảm chi phí điều trị trong tương lai.

Trong bối cảnh số ca ung thư cổ tử cung vẫn tiếp tục gia tăng, các chuyên gia cho rằng thay vì chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã xuất hiện, cần ưu tiên các biện pháp dự phòng từ sớm. Tiêm vắc-xin HPV được xem là giải pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa nhiễm các chủng virus HPV nguy cơ cao bởi đây là nguyên nhân gây ra hơn 99% trường hợp ung thư cổ tử cung.

Khi kết hợp với tầm soát định kỳ, vắc-xin không chỉ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng điều trị và chi phí y tế cho người bệnh cũng như xã hội.

Vì vậy, việc chủ động tiêm vắc-xin HPV đúng độ tuổi khuyến cáo, ngay cả khi chưa có triệu chứng, được xem là "lá chắn" quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài và tiến tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung trong tương lai.

Thông tư của Bộ Y tế nêu rõ, từ ngày 1/7/2026, vắc-xin HPV chính thức được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Theo quy định, trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi sẽ thuộc nhóm được tiêm miễn phí vắc-xin HPV. Đây cũng là độ tuổi được các chuyên gia đánh giá mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu nhất bởi phần lớn trẻ chưa từng phơi nhiễm với virus HPV.

Trước mắt, loại vắc-xin được sử dụng là Gardasil 4, giúp phòng ngừa 4 chủng HPV gồm 6, 11, 16 và 18. Chương trình ưu tiên triển khai cho trẻ em gái tại các tỉnh khó khăn, vùng sâu, vùng xa, với khoảng 18.900 trẻ gái 12 tuổi được tiêm mỗi năm trong giai đoạn đầu.

Việc lần đầu tiên đưa vắc-xin HPV vào chương trình tiêm chủng quốc gia được xem là dấu mốc quan trọng của y tế dự phòng Việt Nam. Chính sách này không chỉ giúp tăng khả năng tiếp cận vắc-xin cho trẻ em, đặc biệt ở những khu vực còn nhiều khó khăn, mà còn mở ra kỳ vọng giảm đáng kể gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), HPV là loại virus lây truyền chủ yếu qua đường tình dục với hơn 100 type khác nhau. Đây là nguyên nhân gây ra gần như toàn bộ các trường hợp ung thư cổ tử cung, đồng thời liên quan đến nhiều bệnh lý nguy hiểm khác như ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn, dương vật, hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Các chuyên gia cho rằng, hiệu quả phòng bệnh của vắc-xin HPV đạt cao nhất ở nhóm trẻ từ 9 đến 14 tuổi. BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cho biết, đây là giai đoạn trẻ chưa phơi nhiễm virus qua đường tình dục nên hệ miễn dịch tạo được lượng kháng thể mạnh nhất.

Ở nhóm tuổi từ 9 đến 14, trẻ chỉ cần tiêm 2 liều cách nhau 6 tháng để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Trong khi đó, những người bắt đầu tiêm sau 14 tuổi thường cần đủ 3 liều trong vòng 6 tháng mới đạt hiệu quả tương đương.

"Tiêm vắc-xin càng sớm, đặc biệt trong độ tuổi 9-14, càng giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh, bảo vệ cơ thể từ sớm và đồng thời tiết kiệm chi phí do giảm được một mũi tiêm", BSCKI Lê Thị Giao Thi cho biết.

Theo các chuyên gia, việc đưa Gardasil 4 vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng là bước khởi đầu rất quan trọng nhằm mở rộng độ bao phủ vắc-xin trong cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học, hiện nay người dân còn có thêm lựa chọn là Gardasil 9, loại vắc-xin có khả năng phòng ngừa tới 9 chủng HPV.

Nếu Gardasil 4 bảo vệ trước 4 chủng HPV phổ biến gồm 6, 11, 16 và 18 thì Gardasil 9 mở rộng thêm khả năng phòng ngừa 5 chủng HPV nguy cơ cao khác gồm 31, 33, 45, 52 và 58. Đây đều là những chủng có liên quan đến nguy cơ ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý ác tính khác.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Gardasil 9 hiện là loại vắc-xin HPV có phạm vi bảo vệ rộng, với hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam giới và nữ giới. Đặc biệt, vắc-xin được chỉ định cho người từ 9 đến 45 tuổi, giúp mở rộng cơ hội phòng bệnh cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Không chỉ phụ nữ, nam giới cũng có thể nhiễm HPV và mắc các bệnh liên quan như mụn cóc sinh dục, ung thư hậu môn hoặc ung thư hầu họng. Chính vì vậy, nhiều quốc gia trên thế giới hiện đã triển khai tiêm HPV cho cả bé trai nhằm giảm nguy cơ lây truyền virus trong cộng đồng và tăng hiệu quả miễn dịch cộng đồng.

BSCKI Lê Thị Giao Thi cho biết, bên cạnh việc cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin HPV phổ biến như Gardasil 4 và Gardasil 9, hệ thống Tiêm chủng Long Châu còn thực hiện tư vấn cá thể hóa cho từng nhóm khách hàng, từ trẻ vị thành niên, phụ nữ trẻ đến nam giới có nhu cầu phòng bệnh liên quan đến HPV.

Người dân được khám sàng lọc kỹ lưỡng trước tiêm, theo dõi trong và sau tiêm theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm hiệu quả và hạn chế tối đa các phản ứng bất lợi.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc triển khai miễn phí vắc-xin HPV là cơ hội rất lớn để gia tăng tỷ lệ bao phủ tiêm chủng và giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai.