Từ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của Báo chí Cách mạng

Báo chí mà Hồ Chí Minh nói đến là Báo chí Cách mạng và có vai trò “phò chính, trừ tà”. Kế thừa quan điểm của ông cha về chức phận của người cầm bút, rằng “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”, Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”.

Cái “tà” đầu tiên mà báo chí cần tranh đấu chính là chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân đang giày xéo đất nước ta. Chiến tranh của ta là chiến tranh nhân dân, nên Hồ Chủ tịch đã nói với các nhà báo, rằng “chiến sĩ ở các mặt trận thì dùng súng chống địch, các bạn thì dùng bút chống địch”. Người yêu cầu “báo chí cũng phải thực hiện khẩu hiệu: Tất cả để chiến thắng” bằng cách lên án sự hiếu chiến, tính phi nghĩa, tội ác man rợ của kẻ thù và kêu gọi nhân dân đồng tâm hiệp lực chiến đấu.

Trong chiến tranh, kẻ thù không từ một thủ đoạn nào để lừa bịp dân chúng và dư luận thế giới, nên các nhà báo có trách nhiệm tiến hành cuộc đấu tranh phản tuyên truyền, “đập tan tuyên truyền giả dối và thâm độc của địch. Chúng ta phải đánh thắng địch về mặt tuyên truyền, cũng như bộ đội ta đã đánh thắng địch về mặt quân sự”.

Cái “tà” nguy hại hơn mà báo chí cần đấu tranh là “giặc nội xâm” dưới mọi hình thức như sự sai lệch về tư tưởng và các căn bệnh tham ô, lãng phí, quan liêu. Sâu xa hơn, báo chí phải ra sức đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân dưới mọi hình thức, vì đó là “căn bệnh mẹ”, là kẻ thù của đạo đức cách mạng, là trở lực của chủ nghĩa xã hội.

“Trừ tà” cần quyết liệt bao nhiêu thì “phò chính” cũng cần mạnh mẽ bấy nhiêu. Báo chí cần ca ngợi, bảo vệ chế độ mới, các truyền thống tốt đẹp của văn hóa, con người Việt Nam, những điển hình người tốt, việc tốt và làm bầu bạn quốc tế hiểu rõ tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến mà nhân dân Việt Nam đang tiến hành.

Báo chí Cách mạng có vai trò tuyên truyền đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước và giáo dục nhân dân về trách nhiệm, bổn phận công dân. Ở mỗi giai đoạn lịch sử, cách mạng Việt Nam thực hiện các nhiệm vụ chính trị khác nhau và Báo chí Cách mạng có trách nhiệm “lãnh đạo dư luận”, định hướng dư luận xã hội theo quan điểm chỉ đạo của Đảng, làm cho nhân dân tin Đảng và thực hiện đúng đường lối của Đảng để thực hiện thành công lý tưởng “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”.

Báo chí Cách mạng có vai trò phục vụ nhu cầu thông tin, giải trí của đông đảo quần chúng nhân dân. Phục vụ đại chúng là điểm phân biệt giữa Báo chí Cách mạng và báo chí tư sản. Trong quần chúng nhân dân có nhiều lực lượng, nhiều cộng đồng với những đặc thù riêng, nên báo chí phải hết sức sáng tạo để có nội dung, hình thức phong phú, phù hợp với từng đối tượng cần phục vụ.

Báo chí Cách mạng còn là diễn đàn của quần chúng nhân dân, nên phải lấy cuộc sống và chiến đấu của nhân dân làm đối tượng phản ánh. Người yêu cầu, báo chí không được viết những điều cao xa hay “vô thưởng, vô phạt”, mà mỗi câu nói, mỗi chữ viết của người làm báo phải tỏ rõ tư tưởng và lòng ước ao của quần chúng. Đặc biệt, một tờ báo của quần chúng thì phải được quần chúng yêu mến. Ngược lại, “một tờ báo không được đại đa số ham chuộng thì không xứng đáng là một tờ báo”.

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của báo chí đã có tác dụng “hướng đạo” để những người làm báo trở thành những người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa tư tưởng.

Đến vai trò của báo chí trong giai đoạn hiện nay

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng tỏ vai trò to lớn của Báo chí Cách mạng. Trong các cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, đã có hàng ngàn nhà báo ra trận với tư cách vừa là người cầm bút, vừa là người cầm súng và Tổ quốc đã trân trọng ghi công của hơn 500 liệt sĩ là nhà báo.

Trước “thềm” Đổi mới, báo chí là lực lượng tiên phong trong việc phản ánh nguyện vọng được “cởi trói” của các doanh nghiệp và người lao động, cũng như những mô hình sáng tạo ở cơ sở để gióng lên “hồi chuông” về sự cần thiết phải từ bỏ mô hình quan liêu bao cấp.

Trong suốt thời kỳ Đổi mới, báo chí đã góp phần quan trọng trong tuyên truyền đường lối của Đảng, tiến hành truyền thông chính sách, góp phần phản biện xã hội, đấu tranh chống tham nhũng tiêu cực và đặc biệt là trong bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch.

Tuy nhiên, báo chí hiện nay đang đứng trước rất nhiều thách thức. Cách mạng 4.0 đã thay đổi tận gốc rễ cách thức tiếp nhận thông tin và kéo theo là những thay đổi có tính bước ngoặt về tư duy, cách thức làm báo. Yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước cũng đòi hỏi báo chí phải thực hiện một loạt vai trò mới với phương pháp mới. 

Đầu tiên, báo chí phải là tiếng nói chính thống của Đảng, là diễn đàn tin cậy của nhân dân và góp phần đẩy lùi các luồng thông tin giả, thông tin xấu độc trên mạng xã hội. Báo chí phải là “la bàn” định hướng thông tin theo phương châm chủ động, thuyết phục, hiệu quả và sát thực tiễn. Cuộc cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội đang rất khốc liệt, nhưng phần thắng sẽ thuộc về bên đưa ra các luồng thông tin chuẩn xác, kịp thời, nhân văn và hữu ích.

Báo chí phải tiên phong trong chuyển đổi số. Chuyển đổi số là chiến lược quốc gia, nên báo chí vừa phải cổ vũ quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong xã hội, vừa phải tiên phong trong quá trình đó. Lúc này, độc giả của báo in giảm sút nghiêm trọng, nên nếu không chuyển đổi số, thì không thể thu hút được đông đảo độc giả; không thu hút được độc giả, thì thông tin có hay mấy cũng vô nghĩa và không giữ vững được trận địa thông tin.

Tuy nhiên, không được nhầm lẫn giữa số hóa báo chí và chuyển đổi số. Chuyển đổi số đòi hỏi phải thay đổi tận gốc rễ tư duy làm báo, hướng đến loại hình báo chí đa nền tảng, thay đổi tư duy quản trị và quản lý báo chí theo hướng làm chủ công nghệ số để báo chí có một diện mạo mới, hấp dẫn, tiện lợi và gần độc giả hơn.

Báo chí phải góp phần kiến tạo niềm tin, khơi dậy tinh thần dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Để phát triển, một quốc gia có thể vay vốn, vay công nghệ nếu họ còn thiếu, nhưng quốc gia ấy sẽ không thể phát triển nếu thiếu niềm tin. “Gia tài” lớn nhất của một đảng cầm quyền chính là niềm tin của dân và tăng trưởng niềm tin là loại tăng trưởng khó nhất nhưng cần nhất. Tuy nhiên, niềm tin ấy phải là niềm tin khoa học, nên báo chí phải tích cực tham gia công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng để Đảng thực sự “là đạo đức, là văn minh”.

Một dân tộc muốn phát triển phải có hoài bão lớn. Nhân dân Việt Nam vốn có tinh thần dân tộc sâu sắc và khát vọng khẳng định mình. Báo chí có vai trò khơi dậy lòng yêu nước, cổ vũ tinh thần đổi mới, sáng tạo và khát vọng cống hiến trong mỗi con người Việt Nam để tất cả đều chung sức, đồng lòng xây dựng đất nước.

Trong Thời đại Hồ Chí Minh, báo chí là bộ phận không thể tách rời của sự nghiệp cách mạng và nhờ mang đặc tính cách mạng mà báo chí đã có sự phát triển vượt bậc. Lúc này, dân tộc Việt Nam phải “vươn mình”, nên báo chí cũng phải chủ động “vươn mình”. Trong “nguy” có “cơ”, áp lực do bối cảnh mang lại sẽ thúc đẩy sự hình thành tập đoàn truyền thông quốc gia hùng mạnh, hiện đại, nhân văn để làm tròn vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa và góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu như khát vọng cháy bỏng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.