“Lĩnh ấn” tiên phong

“Không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà VSAP LAB còn là tuyên ngôn cho tinh thần đổi mới sáng tạo, cho quyết tâm làm chủ công nghệ lõi và cho niềm tin mãnh liệt rằng người Việt có thể chinh phục những công nghệ tinh vi, phức tạp nhất của ngành bán dẫn - một ngành công nghiệp then chốt của tương lai”.

Lời khẳng định ấy không chỉ nhằm giới thiệu Dự án Phòng thí nghiệm phục vụ sản xuất công nghệ đóng gói tiên tiến cho vi mạch bán dẫn tại Đà Nẵng (Fab-Lab), mà còn là cách Nguyễn Bảo Anh, đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần VSAP LAB  “lĩnh ấn” cho con đường mà mình đã lựa chọn.

Nguyễn Bảo Anh là một trong những thành viên của nhóm chuyên gia người Việt đã từ bỏ vị trí vững chắc, điều kiện làm việc lý tưởng tại các tập đoàn công nghệ bán dẫn lớn để trở về đóng góp cho đất nước. Động lực của họ đến từ niềm tin rằng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có và nếu chậm chân, đất nước có thể lỡ hẹn với một cuộc cách mạng công nghệ lớn của thời đại.

Từng làm việc tại Synopsys - tập đoàn hàng đầu thế giới về thiết kế chip, Nguyễn Bảo Anh đã chạm tới những nấc thang cao trong sự nghiệp mà nhiều kỹ sư mơ ước. Nhưng càng đi sâu vào ngành, anh càng nhận ra một giới hạn vô hình.

“Dù bản thân đã lên đến vị trí giám đốc cấp cao, dù đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã trực tiếp phát triển được những công nghệ mới, thì chúng tôi vẫn chỉ được làm những gì người khác cho phép. Những công nghệ lõi, thực sự quan trọng, rất khó để đội ngũ tại Việt Nam được giao làm chủ. Đó là giới hạn của người làm thuê”, anh thẳng thắn.

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, bài toán tự chủ công nghệ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Một nhà máy của tập đoàn lớn có thể được xây dựng tại Việt Nam, nhưng cũng có thể rút đi bất cứ lúc nào. Khi đó, tương lai của những kỹ sư Việt Nam làm thuê vẫn luôn là một dấu hỏi lớn.

Chính những trăn trở ấy đã thôi thúc Nguyễn Bảo Anh ấp ủ một lộ trình dài hơi: làm thế nào để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn, thay vì chỉ đứng ở vị trí gia công, phụ thuộc.

Sau nhiều năm nghiên cứu thị trường và công nghệ, anh đi đến một nhận định quan trọng: thay vì lao vào sản xuất chip - lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn hàng tỷ USD và phải cạnh tranh trực diện với các quốc gia và khu vực như Mỹ, Đài Loan, Trung Quốc, hướng đi khả thi nhất với Việt Nam hiện nay là công nghệ đóng gói tiên tiến.

Theo anh, một nhà máy đóng gói tiên tiến chỉ cần mức vốn đầu tư thấp hơn hàng chục lần so với nhà máy sản xuất chip, trong khi đây lại là lĩnh vực còn khá mới trên thế giới. Khoảng cách công nghệ giữa Việt Nam và các quốc gia đi trước vì thế chưa quá xa.

“Làm ra con chip để cạnh tranh trực diện với Mỹ, châu Âu hay Đài Loan thì khó có thể thắng về chất lượng. Nếu giảm chất lượng xuống thì lại không cạnh tranh được với Trung Quốc về giá. Vì vậy, mở công ty sản xuất chip vào thời điểm này thì khả năng thành công rất thấp”, Bảo Anh nêu quan điểm.

Quan trọng hơn, công nghệ đóng gói tiên tiến bao hàm nhiều công đoạn trong chuỗi sản xuất chip, tạo điều kiện để Việt Nam xây dựng và đào tạo đội ngũ nhân lực từng bước, thay vì đòi hỏi ngay một lực lượng kỹ sư dày dạn kinh nghiệm - điều mà Việt Nam hiện chưa thể đáp ứng.

“Đột ngột xây dựng một nhà máy sản xuất chip thì lấy đâu ra nhân lực để vận hành. Ở các quốc gia có nhà máy chip, họ phải mất hàng chục năm mới xây dựng được đội ngũ. Đóng gói tiên tiến cho chúng tôi một lộ trình đi từ từ: vừa làm, vừa đào tạo, vừa hiểu sâu hơn toàn bộ quy trình sản xuất chip”, anh nhấn mạnh.

Nhờ một nhân duyên đặc biệt, Nguyễn Bảo Anh có cơ hội kết nối với đội ngũ chuyên gia gốc Việt hàng đầu thế giới, trong đó có bà Bích Yến Nguyễn - chuyên gia nổi tiếng với hàng trăm bằng sáng chế trong lĩnh vực công nghệ bán dẫn.

“Tất cả chúng tôi đều có chung một niềm tin rằng, advanced packaging là con đường đúng đắn. Mọi người gặp nhau vào những tháng cuối năm 2024 và bắt đầu thảo luận rất nhiều để tìm ra hướng đi phù hợp nhất cho Việt Nam”, anh Bảo Anh kể lại. Công ty cổ phần VSAP LAB ra đời trong bối cảnh đó.

Theo kế hoạch, công ty được thành lập vào tháng 3/2025, hoàn tất gọi vốn trong tháng 4/2025. Đến tháng 7/2025, dự án bắt đầu đặt những viên gạch đầu tiên. Dự kiến, quý II/2026, một phần dây chuyền sản xuất sẽ được đưa vào vận hành - tiến độ mà nhiều chuyên gia quốc tế đánh giá là “thần tốc” so với mặt bằng chung của ngành bán dẫn.

Đến người mở đường

Phía sau tiến độ ấn tượng ấy, trong ánh mắt của người kỹ sư vẫn ánh lên không ít lo lắng. Bởi theo anh, “đâu đâu cũng thấy khó”,

mà cái khó nhất vẫn là hệ sinh thái quá thiếu.

“Tất cả những gì chúng tôi đang làm gần như chưa có tiền lệ và không có sẵn ở Việt Nam. VSAP LAB buộc phải đóng vai trò người mở đường, va chạm với những vấn đề hoàn toàn mới”, anh Bảo Anh trăn trở.

Khó khăn bắt đầu ngay từ khâu thiết kế, thi công phòng sạch với yêu cầu kỹ thuật ở cấp độ cao nhất, đạt các chuẩn quốc tế như Class 10000, Class 1000, Class 100. Những tiêu chuẩn này buộc đội ngũ phải tự nghiên cứu, tìm hiểu kinh nghiệm từ nước ngoài và học hỏi trực tiếp từ các chuyên gia. Ngay cả các đơn vị thi công phòng sạch cũng phải được doanh nghiệp chủ động tìm kiếm trong và ngoài nước để ghép nối thành một hệ sinh thái công trình đặc thù.

Không chỉ nhà xưởng, bài toán máy móc, thiết bị cũng là thách thức lớn. Năm 2025, nhu cầu toàn cầu về đóng gói tiên tiến bùng nổ khiến các loại máy chuyên dụng trở nên khan hiếm. Doanh nghiệp phải làm việc chặt chẽ với nhà cung cấp để đặt những đơn hàng phù hợp với yêu cầu kỹ thuật riêng.

“Máy móc cho ngành vi mạch không có sẵn để mua. Doanh nghiệp đặt thì nhà sản xuất mới thiết kế, chế tạo theo cấu hình riêng. Hơn nữa, hệ sinh thái máy móc bán dẫn hiện nay không có quốc gia nào làm chủ hoàn toàn, mỗi nước chỉ mạnh ở một số khâu nhất định”, Bảo Anh lý giải.

Khó khăn tiếp tục nhân đôi khi thời gian sản xuất kéo dài, khâu vận chuyển, lắp đặt phức tạp, trong khi Việt Nam chưa từng nhập khẩu nhiều loại thiết bị tương tự. Điều này buộc doanh nghiệp phải làm việc chặt chẽ với các cơ quan hải quan, đơn vị dịch vụ để tháo gỡ các thủ tục phát sinh.

May mắn là câu chuyện của VSAP LAB đã tạo được sự lan tỏa và truyền cảm hứng lớn. Nhiều nhà cung cấp thiết bị uy tín trên thế giới bày tỏ mong muốn đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp cả về kỹ thuật lẫn tiến độ giao hàng.

Một trở ngại khác đến từ việc dự án mang nhiều đặc thù về sản xuất, xây dựng và mô hình kinh doanh chưa có tiền lệ, liên quan trực tiếp đến chính sách. Do đó, VSAP LAB phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền TP. Đà Nẵng để được hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc, xây dựng các phương án đưa công trình vào khuôn khổ quy chuẩn pháp lý hiện hành.

Song, Nguyễn Bảo Anh cũng cho rằng, nhiều chính sách hỗ trợ ngành vi mạch của Trung ương và địa phương hiện mới dừng ở văn bản. VSAP LAB, với vai trò đơn vị tiên phong, sẽ là nơi thử nghiệm và đưa các chính sách ấy vào thực tiễn.

Đặc biệt, vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đang là trở ngại lớn đối với các doanh nghiệp công nghệ cao. “VSAP LAB chắc chắn sẽ có nhiều bằng sáng chế vì chúng tôi lấy nghiên cứu làm trung tâm. Đây cũng là con đường mà doanh nghiệp muốn phản hồi, góp ý để chính sách về sở hữu trí tuệ phù hợp hơn với thực tế”, anh bày tỏ.

Trong bức tranh hệ sinh thái còn nhiều mảnh ghép thiếu vắng, Giám đốc điều hành VSAP LAB chia sẻ, sứ mệnh của doanh nghiệp là góp phần tăng tốc quá trình hình thành hệ sinh thái vi mạch bán dẫn tại Việt Nam. “Khi chúng tôi đã dám đi trước, những doanh nghiệp khác sẽ bớt e ngại hơn. Nếu ai cũng chờ đợi và nhìn nhau, sẽ không có người mở đường”, anh nói.

Khi nhà máy đi vào hoạt động, mô hình kinh doanh chứng minh được hiệu quả và tham gia tốt vào thị trường, VSAP LAB kỳ vọng sẽ trở thành một “mỏ neo”, thu hút các đối tác cung ứng máy móc, dịch vụ, vật liệu cũng như khách hàng quốc tế đến Việt Nam đặt văn phòng, xây dựng cơ sở sản xuất. Từ đó, một hệ sinh thái bán dẫn sẽ từng bước được định hình.

Nhận định về tương lai ngành sản xuất chip và đóng gói tiên tiến, lãnh đạo VSAP LAB cho rằng, nếu Việt Nam có thể xây dựng và làm chủ được những công nghệ then chốt, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, thì thị trường vi mạch nói chung và đóng gói tiên tiến nói riêng sẽ mở ra rất nhiều cơ hội.

Điều cần làm ngay từ bây giờ là từng bước xây dựng và củng cố hệ sinh thái liên quan. Khó khăn chắc chắn còn nhiều, Việt Nam sẽ cần thêm nhiều “người mở đường” ở các lĩnh vực khác nhau của ngành vi mạch, không chỉ riêng đóng gói tiên tiến.

“Thời cơ của chúng ta không kéo dài. Nếu không tận dụng để làm chủ công nghệ này, cơ hội sẽ trôi qua. Vì vậy, chúng tôi phải tiết kiệm thời gian tối đa để tập trung nghiên cứu, phát triển và từng bước làm chủ công nghệ”, Nguyễn Bảo Anh tâm sự.