Sáng 24/8, Luật Phát triển đô thị đã được Quốc hội thông qua với 465/474 đại biểu có mặt tán thành. Luật này gồm 5 chương, 66 điều và có hiệu lực từ 1/10/2026.

Báo cáo giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, trên cơ sở nghiên cứu đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội và Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng, xác lập các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, TP.HCM nói riêng, thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và đầu tư xây dựng dự án khu đô thị lấn biển; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” và phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thí điểm nhiều cơ chế, chính sách khác luật

Luật Phát triển đô thị quy định TPHCM, thành phố khác là đô thị đặc biệt (gọi tắt là Thành phố) được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.

Nhưng cũng theo quy định của luật, việc thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách không thực hiện trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.

Phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách bao gồm: Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của Thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức; Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, thể thao, du lịch, y tế và chăm sóc sức khỏe; Mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính.

Trong phạm vi thí điểm còn có mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững; Phương thức khai thác, huy động, phân bố và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thành phố; Giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố; Cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND Thành phố ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách, trong đó xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian, không gian, địa bàn thí điểm.

HĐND Thành phố cũng dự kiến kết quả, tác động của thí điểm; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; biện pháp quản trị rủi ro; cơ chế kiểm soát, giám sát, đánh giá; điều kiện, trình tự điều chỉnh, gia hạn hoặc kết thúc việc thí điểm.

UBND Thành phố có trách nhiệm trình HĐND ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách.

Trường hợp đề xuất thí điểm cơ chế, chính sách có tác động đến vùng đô thị đặc biệt, UBND Thành phố có trách nhiệm đánh giá tác động kinh tế - xã hội vùng, quốc gia, lấy ý kiến của UBND cấp tỉnh của các địa phương có liên quan trước khi trình HĐND Thành phố xem xét, quyết định.

UBND Thành phố có trách nhiệm xử lý hoặc kiến nghị xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện; tạm dừng thực hiện thí điểm và báo cáo HĐND Thành phố xem xét, quyết định trong trường hợp việc thí điểm có ảnh hưởng tiêu cực vượt quá mức độ đã được dự báo.

Luật hóa quy định về khu đô thị lấn biển

Trong số các nội dung đã được tiếp thu, chỉnh lý, Bộ trưởng Tùng cho biết Dự thảo Luật bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân Thành phố trong việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể Thành phố, bảo đảm yêu cầu thống nhất quản lý nhà nước về quy hoạch, sự kết nối giữa Quy hoạch của Thành phố với quy hoạch ở khu kinh tế đặc biệt trong trường hợp khu kinh tế đặc biệt nằm trên địa bàn Thành phố.

Về khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, Dự thảo Luật đã được tiếp thu, chỉnh lý theo hướng bổ sung thẩm quyền của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định yêu cầu, điều kiện cụ thể của phòng giao dịch của chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong khu thương mại tự do nhằm kiểm soát chặt chẽ, hạn chế rủi ro về quản lý ngoại hối, phòng, chống và rửa tiền cũng như tránh tạo sức ép cạnh tranh lớn đối với các ngân hàng trong nước.

Đồng thời bổ sung thẩm quyền của Chính phủ trong việc quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, tạo cơ sở để hoàn thiện các cơ chế pháp lý cụ thể cho tổ chức thực hiện.

Về phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, dự thảo điều chỉnh thẩm quyền quy định “điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, phát hành sản phẩm tài chính quốc tế thông qua Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam” từ Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố sang Hội đồng nhân dân Thành phố và bổ sung điều kiện phải có ý kiến của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; đồng thời bổ sung quy định Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ khác tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam theo Giấy phép thành lập và hoạt động cho tổ chức trong nước để giao dịch, thu hút vốn quốc tế trên cơ sở tuân thủ đúng và đầy đủ quy định về quản lý ngoại hối, phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quản lý nợ công.

Luật Phát triển đô thị đã dành riêng một chương quy định về cơ chế, chính sách phát triển Khu kinh tế đặc biệt.

Theo đó, xã, phường, đặc khu được công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi đáp ứng các tiêu chí: Có vị trí chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước; Có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; Có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, có quy mô dân số, diện tích tự nhiên lớn.

Chính phủ công nhận khu kinh tế đặc biệt sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Liên quan nội dung này, báo báo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Phát triển đô thị nêu rõ Luật đã chỉnh lý theo hướng bỏ quy định giao thẩm quyền cho HĐND ở khu kinh tế đặc biệt quyết định thử nghiệm có kiểm soát.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng cho biết, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được bổ sung 1 Điều về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt của dự thảo Luật để quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển, bảo đảm phù hợp với mục tiêu của chính sách và cấu trúc của dự thảo Luật.

Trong đó quy định nguyên tắc đầu tư, xây dựng, phát triển khu đô thị lấn biển; điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược; ưu đãi, hỗ trợ và nghĩa vụ của nhà đầu tư, thẩm quyền quyết định một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất; cơ chế khai thác khoáng sản phục vụ dự án.